26 februari 2015

Ik vind het best – Per Petterson

Rake klappen

Recensie door Eeke Riegen

Ik vind het best is één van de eerste boeken van Per Petterson (Oslo, 1962). Hij schreef het in 1992. Pas onlangs werd het vertaald in het Nederlands. Andere bekende boeken van hem zijn Twee wegen en Paarden stelen.

Centraal in dit boek staat de verdrietige jeugd van Audun. Door middel van flashbacks komen we het verhaal van zijn jeugd te weten. Audun voelt zich vaak eenzaam te midden van de jongens uit zijn klas die opgroeien in doodnormale gezinnen. Hij komt namelijk  niet uit een normaal gezin. Zijn vader is geregeld dronken en schuwt niet hem en zijn broertje een portie slaag te geven. Ook Auduns moeder is niet bepaald het prototype van een lieve moeder: ze kan de situatie niet aan waardoor ze niet genoeg aandacht aan haar kinderen kan schenken. Bovendien wordt ze zelf ook mishandeld door haar man. Op een gegeven moment vertrekt de vader definitief uit huis (hij is al vaker zomaar opeens een paar dagen of weken weg), maar dit zorgt voor weinig verbetering in de relatie tussen Audun en zijn moeder; het tij is niet meer te keren. Het leed is al geschied, het gezin is verscheurd.

In Auduns puberteit sterft ook nog eens zijn broer; Audun staat er voor zijn gevoel vanaf dat moment alleen voor. Gelukkig vindt hij troost in de vriendschap met zijn enige vriend Arvin. Samen komen ze de jaren 60 door. Toch bouwt hij naar iedereen (en ook naar Arvin) een muur van onverschilligheid op, daarachter huist een diepgewortelde angst. Audun is bang om zijn vriend te verliezen; hij is immers niet anders gewend dan dat de mensen om wie hij geeft uit zijn leven verdwijnen of hem teleurstellen. Deze gevoelens van angst toegeven of laten blijken zal hij echter nooit; hij heeft nooit geleerd om zijn gevoelens te uiten.

Iedere ochtend, in de vrieskou, loopt Audun zijn krantenwijk; hij vindt het zo slecht nog niet. Hij loopt zijn vaste ronde en komt zo een beetje onder de mensen; hij maakt een praatje en is heimelijk verliefd op een getrouwde vrouw die altijd op hem staat te wachten.
Op een dag volgt er een confrontatie met zijn vader, die hij tegenkomt wanneer hij zijn krantenwijk loopt. Hij heeft hem jaren niet gezien en het weerzien is indrukwekkend beschreven.

Auduns vader weet af en toe rake klappen uit te delen, maar hij is niet de enige. De schrijver van deze ontroerende roman doet dit net zo goed door de manier waarop hij dergelijke situaties beschrijft. Zo’n scène laat geen lezer onberoerd. De geestelijke mishandeling en het hunkeren naar de liefde van hun vader door de beide broers worden door Petterson zeer emotioneel neergezet: zo beschrijft hij een scène waarin de vader dronken thuiskomst en de kinderen geld geeft nadat hij heeft gevraagd ‘of er nog brave kinderen zijn’. De broers pakken het geld aan en Egil, Auduns broertje, is razend blij en bedankt zijn vader uitgelaten en uitbundig: ‘”O, dank je wel, dank je wel,” riep Egil en begon in de rondte te rennen en op en neer te springen, “heel erg bedankt, pappa, jij bent lief!” riep hij.’ Audun echter is al wat terughoudender, en terecht: ‘Ik keek naar mijn vader, die midden in de kamer stond met zijn handen in zijn zij en zijn hoofd scheef, hij leek nu niet zo dronken, zijn ogen lieten ons geen moment los en er was iets in die ogen, een glinstering, die me niet aanstond. Plotseling begon hij hard te lachen, hij lachte en lachte, en opeens werd zijn gezicht strak en liep hij weer naar ons toe, griste de biljetten uit onze hand en zei: “Zo is het wel weer leuk geweest voor vanavond!.”’ Dit soort scènes vergeet je niet snel.

Achter de onverschilligheid die de titel Ik vind het best uitstraalt – woorden die overigens meermaals in de roman worden geuit –  zit een uiterst beklemmend gevoel dat Audun altijd in zijn greep houdt. Een angst om alleen te zijn, om niemand meer te hebben. Zijn jeugd heeft hem vervreemd van de maatschappij, van het normale leven, iets wat ook blijkt uit het feit dat hij geen baantje weet te behouden. Wanneer hij rond zijn achttiende in een fabriek gaat werken wordt hij even zo snel weer ontslagen omdat hij met andere werknemers op de vuist gaat. Dit biedt weinig hoop op een goede toekomst.

Het fraaie taalgebruik, in combinatie met het trefzeker neerzetten van de thematiek van een complex gezin, zorgt ervoor dat Petterson een knap en realistisch beeld weet te schetsen van een eenzame jeugd. Ook alle lof aan vertaalster Marin Mars, de zinnen lopen vlot en soepel en nergens valt het taalgebruik in negatieve zin op.

 

Ik vind het best

Auteur: Per Petterson
Vertaald door: Marin Mars
Verschenen bij: Uitgeverij De Geus
Aantal pagina’s: 256
Prijs: € 19,95

Ik vind het best
Per Petterson
ISBN: 9789044534283

Meer van Eeke Riegen:

14 november 2013

Over een matroos op leeftijd

Over 'Wachten op zee ' van Francesco Biamonti
22 mei 2013

Verzamelde film-essays

Over 'Buster Keaton lacht nooit ' van Arnon Grunberg
20 februari 2013

Glimlachend herlezen

Over 'Momenten van onverwacht geluk ' van Francesco Piccolo

Recent

25 juli 2017

Een Limburgse Rémi

Over 'De dagen' van Frans Budé
21 juli 2017

Vast in het ijs

Over 'Dwars door het ijs' van Cormac James
19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

Over 'Wonderwezens' van Ingrid Biesheuvel, John Rabou
17 juli 2017

Terug naar vroeger

Over 'Hier kom ik weg' van Annette Maas
14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth

Verwant

26 februari 2015

Verder leven

Over 'Nora' van Per Petterson
26 februari 2015

Getekend leven

Over 'De Arabier van de toekomst' van Per Petterson