7 maart 2012

Kinderschrik – Vonne van der Meer, Josef Willems

‘Ik wist nog van niks’

Recensie door Marleen van de Pol

Iedereen weet wat het is om een geheim bij je te dragen. Omdat je iemand beloofd hebt het niet te verklappen, of dat je iets hebt gedaan wat niet mocht, of omdat je je ergens voor schaamt. Kinderschrik gaat over het geheim dat het personage Justus met zich meedraagt sinds zijn kinderjaren. Het geheim an sich staat in dit verhaal niet centraal, maar de invloed van dit geheim op de volwassen Justus en op zijn naaste geliefden die er niet van afweten.

Dat de spanning in het verhaal niet wordt opgebouwd rondom de onthulling van het geheim, blijkt al uit de flaptekst die uitgeverij Contact heeft geschreven; de anticlimax is groot als je voorafgaand aan het lezen al te weten bent gekomen dat het hoofdpersonage Justus op zijn verjaardag wordt herinnerd aan iets vreselijks dat hij als kind heeft ondergaan toen hij op een middag moest nablijven bij ‘frater S’. Ook de kaft is veelzeggend: de zwarte contouren van een jongetje die de onderdanige houding heeft aangenomen van een kind dat opkijkt naar een volwassene.

Afgaand op de uitgave en vormgeving van het boekje wordt dit verhaal, al voor het gelezen te hebben, geframed binnen de huidige commotie rondom kindermisbruik. Op deze manier kan het boekje gelezen worden als een onderdeel van de geschiedenissen die de afgelopen twee jaar zijn ontdekt rondom kindermisbruik dat zich heeft afgespeeld binnen de katholieke kerk. Het is een autobiografisch, fictief verhaal dat een stem geeft aan de vele kinderen die misbruikt zijn op katholieke internaten gedurende de jaren zestig.

Kinderschrik is het zevende deel in de serie ‘kleine boekjes’. Deze serie stelt tot doel om in weinig tekst grote ideeën te bespreken. Er is zelfs een website ingericht (http://www.kleineboekjes.nl) om nog meer te weten te komen over de context waarin het boekje geplaatst kan worden. Op deze website zijn onder andere korte stukjes te lezen over het onthullen van geheimen en is een documentaire te bekijken over de ‘Jongens van Don Rua’. Auteur Josef Willems is één van deze jongens en hij spreekt in de documentaire openhartig over zijn herinneringen aan het internaat. Willems en de andere mannen die aan het woord komen spreken niet alleen over het verleden, maar ook over de associaties in het heden die worden opgeroepen door dit verleden.

Tot dusver de context. Betekent dit dat Kinderschrik gelezen moet worden als pure autobiografie? Dat is een gevaarlijke en irrelevante vraag. Het gaat erom dat je het boekje begint te lezen met deze context in je achterhoofd. Juist doordat je weet wat er komen gaat, leef je sterker mee met het hoofdpersonage Justus in diens opgeschreven biecht waarin hij zijn geheim onthult aan zijn naaste vrienden en familie.

Kinderschrik is opmerkelijk opgezet. Een dun boekje dat ondanks het geringe aantal pagina’s – in slechts 45 minuten heb je het verhaal van A tot Z gelezen – is opgedeeld in een tweeluik. Het eerste deel is geschreven door schrijfster Vonne van der Meer. Haar ik-figuur is een goede vriend van Justus en zit in het complot om hem te verrassen op zijn verjaardag. Ze beschrijft nauwkeurig haar twijfels over de organisatie van het feest en haar gedachten worden je als lezer aangeboden als een stream-of-consciousness. Het gaat om een beschrijving achteraf, zoals blijkt uit zinnen als ‘maar zover was het nog niet, ik wist nog van niks’. Als het feest eenmaal op gang is en de tijd is aangebroken voor de verrassing, reageert Justus in de ogen van de ik-figuur nogal merkwaardig, onverwachts en vooral onverklaarbaar.

Het eerste deel van de tweeluik probeert te eindigen in een cliffhanger; de lezer zou achter moeten blijven met dezelfde vragen als de ik-figuur wanneer het tweede deel begint. Er is echter niet echt sprake van een spanningsboog, doordat je als lezer door de context en de flaptekst al precies weet wat er zich heeft afgespeeld in de jeugd van Justus. Hierdoor kan je als lezer alle vragen al beantwoorden voordat je het verhaal van Justus zelf hebt gelezen. Een jammer gevolg van de keuze van de uitgever om het boek op deze manier te presenteren. Desalniettemin leest ook dit tweede deel waarin Justus vanuit zijn perspectief de gebeurtenissen op zijn verjaardagsfeest beschrijft, weg als een trein. Justus’ gedachten en associaties in het heden met vroeger zijn met een vlotte pen opgeschreven.

Toch doet de schrijfstijl van het boekje helaas een beetje clichématig aan. Het gevoel dat het verjaardagsfeest bij Justus opgewekt wordt, wordt beschreven in termen als ‘vijand’, ‘afstandelijk’, en ‘prooi die wordt aangevallen’. Toegegeven, deze woorden beschrijven het beklemmende gevoel van Justus het best, maar als lezer wordt je weinig geprikkeld door het ontbreken van een ‘eigen’ schrijfstijl. Misschien is dit het probleem van dunne boekjes: een schrijver krijgt de opdracht met weinig woorden veel te schrijven, waardoor het lastig is echt de diepte in te gaan. Al met al is Kinderschrik een aardig boekje, met name door de opzet en vanwege de actualiteit van het onderwerp.

 

Kinderschrik
Vonne van der Meer, Josef Willems
Verschenen bij: Atlas Contact, Uitgeverij
ISBN: 9789025438791
96 pagina's
Prijs: € 12,99

Meer van Marleen van de Pol:

1 augustus 2013

Post Mortem

Over 'Post mortem' van Peter Terrin
3 mei 2012

Een zoektocht naar het antwoord op de vraag: wie ben ik?

Over 'Isis' van Hans Dekkers

Recent

18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt

Verwant

7 maart 2012

Recensie door: Albert Hogeweij

Over 'Recensie: De Weldoener ' van Vonne van der Meer, Josef Willems