11 februari 2013

Gezichtsverlies – Pieter Toussaint

Recensie door Hilde van Vlaanderen

(On)schuldig kansberekenen

Recensie door: Hilde van Vlaanderen

Zijn begrippen als ‘kans’ en ‘toeval’ eigenlijk wel van toepassing op onze werkelijkheid?
Deze vraag van de in Noorwegen woonachtige wetenschapper Viktor Rijshout loopt als een rode draad door het boek Gezichtsverlies.

Terwijl Viktor Rijshout op de markt gezond voedsel koopt, is hij in gedachten bij zijn vrouw, die twee jaar geleden is bij hem is weggegaan na de dood van hun zoontje Ole. Was het puur een ongeluk en toeval dat Ole in zee verdronk of was het nalatigheid van Viktor, die even alleen wilde zijn op het strand en zijn zoontje alleen liet zwemmen? Terug op zijn kantoor met zijn verse brood en schapenkaas, wacht er een ambtenaar van justitie op Viktor met een vraag. In een ziekenhuis stierven drie patiënten, die niet terminaal ziek waren binnen drie dagen. Het ziekenhuis telde een onderzoek in, waaruit bleek dat er ten minste twaalf patiënten onder verdachte omstandigheden waren overleden tijdens de diensten van een bepaalde verpleegkundige. Zij wordt gearresteerd. Het probleem bij het justitieel onderzoek is, dat er geen direct bewijs is en er geen patroon is in de verschillende situaties. De ambtenaar denkt, dat de statistiek misschien hulp kan bieden. Hij stelt Rijshout de vraag, of hij een kansberekening kan maken of twaalf keer een overlijden van een patiënt tijdens de dienst van een bepaalde verpleegkundige toeval zou kunnen zijn. Viktor vindt de vraag enerzijds interessant, maar heeft er anderzijds niet veel zin in.

Wanneer hij op een dag met een goede vriend, Anders, gaat vissen, vertelt hij over de kwestie: ‘Ze hebben geen direct bewijs van schuld en nu is mij gevraagd om de kans te berekenen dat de verdachte de moorden niet heeft gepleegd.’  Anders reageert: ‘Dat klinkt idioot, moet ik zeggen. Ik ben natuurlijk maar een halfgare fotograaf, maar de kans berekenen dat iemand onschuldig is… Jezus, doe jij dat soort dingen?’.
Anders vindt eigenlijk dat Viktor zijn wetenschappelijke kwaliteiten (en integriteit) niet aan dergelijke zaken moet besteden. Viktor twijfelt enorm, wil eigenlijk zijn medewerking opzeggen, maar krijgt dan een honorarium voor deze klus aangeboden, dat hij eigenlijk heel goed kan gebruiken. Dus gaat hij verder op de ingeslagen weg. Hij raadpleegt gegevens van een Franse specialist op het gebied van kansberekening in reeksen gebeurtenissen en bestudeert een ouder onderzoek van een Russische wetenschapper.
Van de justitie-ambtenaar krijgt hij enkele dossiers over de verpleegkundige. Zij is zelfs iemand, die Viktor ooit ontmoet heeft op de ouderavonden op school en bij wie hij na de dood van zijn zoon ook begrip ondervond. Hij gaat deze verpleegkundige opzoeken in de gevangenis, later heeft hij daar spijt van.

Op een dag nodigt zijn vriend Anders hem uit samen te gaan jagen. Viktor heeft zo’n verzoek altijd kunnen weigeren, maar deze keer accepteert hij de uitnodiging. De vrienden verblijven in een hut, ’s avonds bij het haardvuur vraagt Anders naar het justitieel onderzoek en zegt: ‘je gaat me toch niet vertellen, dat je daaraan meewerkt?’ De volgende morgen vroeg vertrekken ze voor de jacht. Viktor voelt zich uiterst ongemakkelijk, zowel door het gesprek van de voorgaande avond, als door het jagen op zich, dit is niet zijn wereld. Wanneer Anders in de loop van de morgen een hert raakt, blijkt het later een groot debacle: de maag van het hert is geraakt, waardoor het onverkoopbaar is. Deze scène zou weleens symbool kunnen staan voor wat er verder met Viktor gebeurt.

Alles mislukt. Na de scheiding is zijn vrouw met hun dochter in Denver gaan wonen. Wanneer Viktor een uitnodiging krijgt voor een wetenschappelijk congres in die stad, waar hij een lezing mag houden, besluit hij te gaan. Enerzijds wil hij gehoor en bevestiging voor zijn theorie en anderzijds wil hij zijn dochter ontmoeten. Na zijn lezing op het congres is er een collega die veel kritiek heeft en eindigt de wetenschappelijke discussie nogal onbestemd. De ontmoeting met zijn dochter is eigenlijk ook geen succes, mede omdat zij hem thuis uitnodigt, waarbij hij zijn ex-vrouw ook weer tegenkomt. Terug in Noorwegen schrijft hij zijn ‘kansberekening’ en heeft daar feiten bij bedacht. Collega’s vragen om uitleg. Zeker omdat zijn advies toch gevolgen heeft voor de rechtszaak, ook al had hij gevraagd zijn naam buiten de publiciteit te houden. Hetgeen niet is gebeurd. De journalisten staan bij de deur van de universiteit hem op te wachten.

De hele kwestie heeft vooral zijn herinneringen aan de dood van zijn zoontje weer opgerakeld en Viktor doet een poging om wetenschappelijk te onderzoeken of zijn zoontje door toeval is verdronken en of hij dat  had kunnen voorkomen.

Deze korte roman van Pieter Toussaint geeft een mooi beeld van de dilemma’s van een wetenschapper en is daarmee hoogst actueel. Hoe de hoofdpersoon het verlies van zijn zoon verwerkt, lijkt in eerste instantie vooral een rationeel verhaal, maar gaandeweg de roman komen de emoties van de vader meer naar boven.

Dit is de vierde roman van Pieter Toussaint is sinds 2007 hoogleraar aan de universiteit van Trondheim in Noorwegen.

 

 

Gezichtsverlies 

Auteur: Pieter Toussaint
Verschenen bij: Uitgeverij Cossee
Aantal pagina’s: 224
Prijs: € 18,90

Meer van Hilde van Vlaanderen:

3 december 2013

Lastige dilemma's

Over 'Paulina Buxareu' van Josep Maria de Sagarra
13 september 2013

Recensie door Hilde van Vlaanderen

Over 'Herinneringen aan Sonia Gaskell ' van Rudi van Dantzig
8 augustus 2013

Recensie door Hilde van Vlaanderen

Over 'Bijt me toch, bijt me! ' van Carl Friedman (samenstelling)

Recent

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong