10 november 2016

Tot leven, Een liefdesgeschiedenis – Michel Faber

Getuigenis van een sterven

Recensie door Reinder Storm

Michel Faber (1960) is geboren in Nederland maar woont al sinds zijn kindertijd in landen waar Engels de voertaal is: eerst Australië, later Schotland. Sinds eind jaren 90 publiceert hij romans en verhalen, alle geschreven in het Engels. Meerdere van zijn boeken zijn vertaald in het Nederlands. Wereldwijd succes verwierf hij met The crimson petal and the white uit 2002 (vertaald als: Lelieblank, scharlakenrood), een omvangrijke roman over het leven van een 19-jarige prostituee in Londen tijdens de regeerperiode van koningin Victoria. Tot leven. Een liefdegeschiedenis is de eerste bundel gedichten van Faber.

De reikwijdte van poëzie in onbegrensd. Gerrit Komrij merkte al eens op: de onderwerpen waarover gedicht wordt, variëren van God tot een eierslaatje. Nu is er dan de bundel Tot leven. Deze gedichten zijn geschreven naar aanleiding van de ziektegeschiedenis en het overlijden van Fabers vrouw Eva, gedichten over multipel myeloom, een ongeneeslijke vorm van beenmergkanker. Nu kan poëzie heel goed waarachtig zijn, en zelfs zuiver autobiografisch zonder terughoudendheid. Met pathetiek ligt het anders: dat kan gedichten gruwelijk ongenietbaar maken of in elk geval onpoëtisch. Het rustige, nuchter-informatieve voorwoord bij deze gedichtenbundel is in dat opzicht – klinkt gek in deze context misschien – geruststellend. Pathetiek staat de lezer niet te wachten. Hartverscheurend verdriet des te meer.

[…]

Waar je ook komt kussen ze je op de wangen,
betrekken ze je in hun toekomstplannen,
vertellen ze je hun geheimen,
delen ze je hun dromen mee,
en beloven je van alles
wat ze nooit zullen gaan doen.
Alleen je beenmerg kan
met zekerheid voorspellen
wat je toekomst brengen zal.

Dit zijn geen gedichten die je leest omdat je graag ‘een mooi gedicht’ wilt lezen. Deze gedichten zijn een getuigenis die in een andere vorm waarschijnlijk tenenkrommend zou zijn geweest vanwege de volkomen ongefilterde realiteit, de overbodige feitelijke details die het juist in poëzie zo goed doen.

[…]

Na elk verlies en elke nieuwe zwakte
verviel je verder aan mijn zorg.
Bij elke nieuwe handeling besefte ik nog meer
dat ik er was voor jou, en dat wij tot het laatst
er samen voor zouden staan.
Met elke nieuwe taak won
ik meer je vertrouwen
en leerde jou op mijn beurt
dat je mij vertrouwen kon
Mijn liefde was niet langer uit op je genezing,
maar richtte zich op het verwarmen van je sokken,
het kloppen van je custard, het prakken van tomaat,
het lezen van verhalen, het masseren van je been,
en op geliefde, vriend, verzorger zijn ineen.
Kapot en weer hersteld was ik wat ik beweerd had
nooit te kunnen zijn: je steun en toeverlaat.

De bundel valt in twee delen uiteen. Het eerste deel gaat in op de ziekte en het aftakelingsproces. Het tweede deel op de periode na de dood van de geliefde vrouw. Het [moment van] overlijden zelf komt – overtuigend, net als in veel andere gedichten – onnadrukkelijk maar onverbiddelijk voorbij. Nog een treffend voorbeeld van deze krachtige gedichten:

Je as
Je as weegt zwaar, weegt
zwaarder dan ik dacht.
Ik wandel naar de trein
met in mijn hand het plastic tasje met
de asbus die de uitvaartleider meegaf,
door de hoofdstraat met zijn cafetaria’s,
winkelfilialen en moegslenterde toeristen
met tasjes als het mijne, waarin flessen drank
die minder wegen dan jouw overschot,
en ik heb het gevoel dat ik
te veel heb gekocht.

Voor wie het weten wil: ‘Vraag het dan gerust’ is het mooiste (of beste?) gedicht in deze bundel. Zoek het maar op. Anderzijds … ‘mooiste’ of ‘beste’ zijn kwalificaties die slecht bruikbaar zijn in dit verband. Het criterium van vorm of traditie is hier ook al ruimschoots losgelaten. En toch is er iets ontstaan in dichtvorm dat – zoals altijd bij goede poëzie –  meer is dan de som der delen. Een bevrijding voor de schrijver, een memento voor de aanbeden overledene, een houvast voor wie dit is overkomen of te wachten staat. Kankerpoëzie die sterk is en onnadrukkelijk, die straalt, heelt en troost.

 

 

 

Tot leven, Een liefdesgeschiedenis
Michel Faber
Vertaling door: Harm Damsma en Niek Miedema
Oorspronkelijke titel: Undying. A Love Story
Verschenen bij: Uitgeverij Podium
ISBN: 978 90 5759 813 5
136 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Reinder Storm:

2 december 2016

Niets is wat het lijkt

Over 'Ontsnappingen, Gedichten' van Eva Gerlach
17 oktober 2016

Poète maudit plaatst zich buiten de samenleving

Over 'Zwarte Venus - Vijftig gedichten uit Les Fleurs du Mal' van Charles Baudelaire
21 september 2016

Een ervaren en vernuftige poëzielezer

Over 'Mijn gedichtenschrift' van Benno Barnard

Recent

16 januari 2017

Sprookjes hebben geen woorden nodig

Over 'Sprookjes van Grimm zonder woorden' van Frank Flöthmann
12 januari 2017

Een blik in de spiegel

11 januari 2017

Reis door het leven

Over 'De tere bloemen van het verstand' van Myrte Leffring
10 januari 2017

Een echt Renaissance-mens

Over 'Rusteloos en overal' van Michiel van Kempen
9 januari 2017

Berichten uit het bezemhok

Over 'Zonder rampspoed valt er niets te melden' van Frans Pointl

Verwant

10 november 2016

Een wonderlijk boek

Over 'Het boek van wonderlijke nieuwe dingen ' van Michel Faber
10 november 2016

Zomeraanrader: Lelieblank, Scharlaken Rood van Michel Faber

Over 'Zomerrubriek 2015 ' van Michel Faber
10 november 2016

Buitenstaanders in de hoofdrol

Over 'Tien december' van Michel Faber