Agenda

Gerrit Komrij in Het Uur van de Wolf

In verband met het overlijden van schrijver Gerrit Komrij zendt de NTR in een extra aflevering van Het Uur van de Wolf de documentaire De gelukkige schizo uit. Dit portret van Komrij, gemaakt door Jan Louter en Onno Blom, werd eerder uitgezonden op 20 september 2005.
Uitzending: maandag 9 juli 2012, om 20.25 uur, op Nederland 2.

De gelukkige schizo is een documentaire over Gerrit Komrij; de veelzijdige dichter en schrijver die zich zijn leven lang misplaatst heeft gevoeld – waar hij ook was. Een portret van een eeuwige buitenstaander. ‘Ik weet niet wat links of rechts is. Ik voel me niet vervreemd of verscheurd. Ik aanvaard de versplintering van de wereldbeelden als een godsgeschenk. Ik ben de eerste gelukkige schizo’, aldus Komrij.

Wie is Gerrit Komrij? Een lastige vraag. Niet alleen omdat Komrij een literaire duizendpoot is die alle genres uit de literatuur beheerst; hij is dichter, romanschrijver, bloemlezer, toneelschrijver, essayist en columnist. Maar vooral ook omdat hij zich in zijn werk verhult, verschuilt en zichzelf met tintelende spot tegenspreekt.

‘Eén ding stond vast: degene die ik niet wilde zijn, was die ik was.’ Zo spreekt schrijver Gerrit Komrij over zichzelf als kind. ‘Ik moest toch al snel tot de conclusie komen dat er voor mij niks anders op zat dan in gefingeerde levens te leven’. De roem die hij daarmee verwierf bevalt hem eigenlijk ook niet. Komrij beklaagt zichzelf en anderen, ook al leeft hij met zijn vriend in een prachtig huis in Portugal. Regisseur Louter filmt in close-up Komrij’s gezicht en zijn handen die gedichten schrijven, terwijl hij zacht meemompelt met de woorden. Komrij draagt voor, meestal in voice-over, en vertelt over zijn leven in twee landen (Nederland en Portugal, waar hij zich ‘iets minder misplaatst’ voelt), over zijn drie-eenheid’ als buitenstaander: dichter, homoseksueel en emigrant. Hij leeft alleen op als postpakketten arriveren met boeken en tijdschriften en vooral bij nieuwe veroveringen voor zijn bibliofiele verzameling.

Toch zochten de documentairemakers Jan Louter en Onno Blom naar een antwoord. Voor de film De gelukkige schizo ontmoetten zij de dichter verschillende malen in zijn eigen universum. Een hagelwitte villa in Vila Pouca da Beira, een niemandsdorp in een uitloper van de Serra da Estrela. Daar, op de plek waar Komrij woont met zijn vriend en levensgezel Charles Hofman, volgden de filmmakers de dichter bij het schrijven van een nieuwe dichtbundel, gedurende zijn mijmeringen in zijn immense bibliotheek, en tijdens het alledaagse leven in het Portugese dorp. Ook vergezelden zij Komrij en Hofman op een barre tocht terug naar Alvites in Tras-os-Montes, het onherbergzame noorden van Portugal, waar zij twintig jaar geleden uit Nederland aankwamen.

In de documentaire komt een ander beeld naar voren van Komrij dan wat de meeste lezers en kijkers kennen. Niet louter de literaire houwdegen en de superieure ironicus komen aan het woord, maar ook de melancholieke dichter van zestig, die weet dat hij zich alleen thuis zal voelen ‘tussen zes planken’. Zolang hij leeft, vindt hij slechts houvast in de taal.

De gelukkig schizo is een coproductie van NTR (toen nog NPS), Miroir Film en het Letterkundig Museum en is uitgebracht in de reeks Schrijvers in Beeld van het Letterkundig Museum.
Scenario en regie: Jan Louter. Scenario en interviews: Onno Blom. Camera: Melle van Essen. De film is tot stand gekomen met steun van het Mediafonds (toen nog Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties).