31 december 2015

De Burcht – Cynan Jones

Een wreed sprookje

Recensie door Vic Veldheer

De jonge uitgeverij Koppernik legt zich naar eigen zeggen toe op eigenzinnige boeken, buitenbeentjes in de literatuur en boeken die gedurfd zijn. Ze hadden al snel succes met hun eerste uitgave van Wessel te Gussinklo’s Zeer helder licht, die genomineerd werd voor de Libris Literatuurprijs 2014.

De Burcht van de jonge Welshe schrijver Cynan Jones is zo’n eigenzinnig boek. Het gaat over Daniel, een schapenhoeder met een groot verdriet en een dassenknuppelaar zonder naam, aangeduid als de grote man of de grote zigeuner. Beide mannen – die vlak bij elkaar wonen, maar geen contact hebben – leven een solitair leven; Daniel helpt zijn schapen te lammeren en probeert ze in leven te houden; de dassenknuppelaar vangt illegaal en op brute wijze dassen, verkoopt hen illegaal, waarmee ze een wisse dood tegemoet gaan in georganiseerde, bloeddorstige hondengevechten.
Het leven en de dood op het meedogenloze platteland zijn zo in beiden met elkaar verknoopt.

De mannen ontmoeten elkaar als de grote man onuitgenodigd op het land van Daniel komt, juist terwijl er een zeer oude, meer dan twee meter grote scherf uit de grond verwijderd wordt. Daniel hecht aan de scherf en geeft hem een mythische betekenis.

‘Daniel keek ernaar. Het voelde als een verlies, als iets verkeerds, dat hij uit de grond kwam. Op dat moment arriveerde de man. Hij was net uit de mist tevoorschijn gekomen die zijn omvang alleen maar leek te benadrukken. (…) Hij (Daniel) wist van de grote man. Kende zijn reputatie. Hij was onmiddellijk woedend dat de man op zijn land was gekomen. (…) Er was iets verontrustende aan hem, daar in de mist.’

Prachtig proza
Vanaf het begin zit er spanning en het gevoel van een duistere lotsbestemming in het boek. Het knappe is dat Jones de spanning er tot het eind weet in te houden. Hij weet met zijn ingetogen schrijfwijze het gevoelsleven van beide mannen heel mooi te treffen; het rijke gevoelsleven en de wanhoop van Daniel tegenover de bloeddorst en agressie van de grote man. Het contrast tussen de beide mannen is groot: de een houdt lammeren in leven, de ander doodt dassen.

‘Hij voelde zich verslagen door alle dingen die hij niet gedaan had, die hij niet had gerepareerd. Hij dacht erover of hij tijd verspild had en die dingen gedaan had kunnen hebben maar hij kon zich geen moment bedenken waarop hij tijd verspild had; daarna probeerde hij aan alles te denken wat hem zo druk bezig hield maar er waren slechts weinig grote dingen die hij kon bedenken, alleen het alledaagse beheren van dingen. Op een of andere manier was de tijd te snel gegaan. Hij gaat gewoon te snel, zei hij in zichzelf.’

De beschrijvingen van het emotionele leven van de twee mannen en van het leven op het platteland, wisselt Cynan Jones af met bloedige beschrijvingen van moeilijke geboortes van lammeren en het mishandelen van dassen. Daarin laat Jones niets aan de verbeelding van de lezer over, in de beschrijving over de emoties van beide mannen evenwel des te meer, wat een intensief lezen vergt.

Waardering
Hoewel prachtig geschreven, heeft Jones een moeilijk te lezen boek geschreven. De gelaagdheid – verspreid over het boek wordt er telkens iets toegevoegd terwijl veel niet gezegd wordt – maakt het boek complex. Daarbij zijn de gedetailleerd beschreven wreedheden onaangenaam om te lezen waardoor het boek aanvankelijk weinig waardering ten deel viel.

Maar later, na gedeeltelijk herlezing, groeide de waardering. Toen bleek bijvoorbeeld dat sommige passages uit het verhaal niet waren overgekomen; herlezing (van die passages) bevestigde dat, waardoor alles op zijn plaats viel en de knappe constructie van het verhaal meer tot zijn recht kwam.

Tenslotte een kritische kanttekening: het woordgebruik, misschien door de vertaling, roept vragen op. Zo is sprake van ‘modernisatie’ in plaats van ‘modernisering’; en lezen we een lelijke zin als, ‘Zijn tanden waren begonnen pijn te doen.’ Daar staat tegenover dat er ongekende woorden in voorkomen als: ‘colostrum’, ‘gallig’, ‘kwatten’ en ogham. Al met al een bijzonder boek.

 

 

De Burcht
Cynan Jones
Vertaling door: Jona Hoek
Verschenen bij: Koppernik
ISBN: 9789492313010
158 pagina's
Prijs: € 16,50

Meer van Vic Veldheer:

21 juli 2017

Vast in het ijs

Over 'Dwars door het ijs' van Cormac James
17 mei 2017

Geloven in ongebakken lucht

Over 'Dans! Denk!' van Désanne van Brederode
8 maart 2017

Een ondoorgrondelijk verhaal 

Over 'De schooldagen van Jezus' van J.M. Coetzee

Recent

19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

Over 'Wonderwezens' van Ingrid Biesheuvel, John Rabou
17 juli 2017

Terug naar vroeger

Over 'Hier kom ik weg' van Annette Maas
14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth
12 juli 2017

Het geluid van een brekend hart

Over 'Ik heet Lucy Barton' van Elizabeth Strout
10 juli 2017

Ongewone intensiteit

Over 'Klare lucht zwart' van David Vann

Verwant