11 juli 2016

Gescheiden kamers – Pier Vittorio Tondelli

Een onmogelijke, maar beproefde liefde

Recensie door Geurt Franzen

Gescheiden kamers is een Italiaanse roman uit 1989 van Pier Vittorio Tondelli (1955-1991) die onlangs in Nederlandse vertaling is verschenen. Het was Tondelli’s laatste roman. Twee jaar na verschijnen overleed hij aan aids.

De dood laat zich voelen op elke pagina van de compacte roman. Dat komt niet alleen doordat je weet dat de schrijver zo jong aan de ziekte is gestorven. Tondelli vertelt het verhaal van twee mannen die verliefd zijn op elkaar en waarvan de één, de Duitser Thomas, een kort gevecht met aids verliest. Het leest alsof de schrijver beiden is: de vriend die sterft en de vriend die achterblijft. De één verliest zijn leven, de ander zijn levenslust als gevolg van de doodsangst die hem daarna te pakken krijgt.

Pijnlijk
Het zijn de jaren tachtig van de vorige eeuw waarin zich de liefdesgeschiedenis ontrolt. Een tijd waarin homoseksualiteit de achterkamertjes is ontstegen, maar nog lang niet kan rekenen op de acceptatie van nu. De afschuwelijke ziekte die vooral in die eerste jaren onbarmhartig toeslaat onder homo’s, doet het proces van acceptatie en emancipatie geen goed. Een van de pijnlijkste scènes is dan ook die waarin Leo afscheid moet nemen van zijn vriend. Ze hebben elkaar meer dan drie jaar hartstochtelijk liefgehad, maar als Thomas’ laatste uur geslagen is, wordt Leo met zachte hand van diens sterfbed verwijderd. ‘Thomas wordt op het slotmoment aan de familie teruggegeven, aan dezelfde mensen die hem ter wereld hebben gebracht en hem nu met een verscheurd gemoed willen helpen sterven. Er is geen plaats meer voor hem in deze ouderlijke setting.’

Brieven
De drie jaar durende relatie kende hoogtepunten en diepe dalen. Ze woonden in Parijs en Milaan, reisden samen door Europa, maar leefden ook apart van elkaar. Aan die laatste periode, waaraan ook de titel van de roman is ontleend, is het laatste van de drie delen geheel gewijd. Als Thomas na een periode van studie aan het conservatorium in Parijs besluit bij Leo in Milaan in te trekken, loopt het spaak.  Ze hebben elkaar veertig dagen niet gezien en zijn blijkbaar vreemden geworden voor elkaar. Leo stuurt Thomas weg en dat wordt het begin van een periode waarin hun verhouding misschien wel het meest intens wordt. Ondanks de afstand tussen Leo in Milaan en Thomas in Berlijn. Door middel van dagelijkse brieven houden ze contact en af en toe komt de een bij de ander op bezoek. In de brieven zijn ze eerlijker dan als ze bij elkaar zijn. Brief na brief vormt zich een nieuwe ‘woordencode (…) die bij hun liefde paste’. Tondelli vat die ‘epistolaire verhouding’ heel mooi samen: ‘… door die brieven bleven ze dagelijks de liefde bedrijven; een concreet resultaat neerzetten, weliswaar van woorden en papier, maar daardoor misschien wel duurzamer en stabieler dan hun samen-zijn.’ Een relatie waarin ze elkaar zouden toebehoren, maar niet bezitten. Die Leo in een van zijn brieven als wonen in ‘gescheiden kamers’ omschrijft.

De bijzondere relatie blijkt echter vooral gefundeerd op wat beide mannen eerder met elkaar hebben gehad, op ‘archeologische vondsten van hun onmogelijke, maar ware, beproefde liefde.’  Op een gegeven moment zijn alle vondsten wel zo’n beetje gedaan. Dat is het moment van verwijdering: twee treinen die tegelijk vertrekken op hetzelfde station, maar na de wissel elk een andere kant opgaan.

Gescheiden kamers is een intiem en, ondanks dat het zo duidelijk in die tachtiger jaren afspeelt, tijdloos verhaal over liefde en dood. Elkaar aantrekken en weer afstoten zijn immers universele kenmerken van de liefde. De roman is geschreven in een serene, niet uitbundige stijl en bevat prachtige passages waarin de taal de inhoud bijna naar de achtergrond verdringt.

 

Gescheiden kamers
Pier Vittorio Tondelli
Vertaling door: Jan van der Haar
Verschenen bij: Gibbon Uitgeefagentschap
ISBN: 9789491363597
220 pagina's
Prijs: € 19,90

Meer van Geurt Franzen:

4 mei 2017

Hakken aan het voetstuk van de held 

Over 'En we noemen hem' van Marjolijn van Heemstra
19 april 2017

Achter het masker van mevrouw OVO

Over 'Mevrouw OVO' van Elma van Haren
28 februari 2017

Afgewezen roman van Lenz blijkt pareltje

Over 'De overloper' van Siegfried Lenz

Recent

25 mei 2017

De andere kant van het land van beloften

Over 'Amerika, of de verdwenen jongen' van Franz Kafka
24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
23 mei 2017

De man die niet kon liefhebben

Over 'Een onberispelijke man' van Jane Gardam
22 mei 2017

Herrijzende ster van Vaandrager en de tijd dat poëzie op straat lag

Over 'Vaan nu' van Bertram Mourits e.a.
18 mei 2017

Poëzie gefascineerd door het zijn, het aanwezig zijn.

Over 'Gebogen planken' van Yves Bonnefoy

Verwant

11 juli 2016

Recensie door: Rein Swart

Over 'Recensie: Fausto Coppi & Gino Bartali, Curzio Malaparte' van Pier Vittorio Tondelli
11 juli 2016

Helden van de traktaatroman

Over 'Mysterium' van Pier Vittorio Tondelli