31 januari 2017

Wit is ook een kleur – Sunny Bergman

Een andere bril opzetten

Recensie door Els van Swol

In de televisiedocumentaire Het spoor naar Auschwitz (13 januari 2017, KRO) zochten Frénk van der Linden en Gisèla Mallant een antwoord op een vraag als: Waarom hebben de geallieerden in de Tweede Wereldoorlog de spoorlijnen naar de vernietigingskampen niet gebombardeerd? Eén van de antwoorden was, dat we hier door de bril van onze tijd, waarin precisiebombardementen mogelijk zijn, naar kijken. Maar de overlevenden van Auschwitz keken daar anders naar. Waarom is het niet gewoon geprobeerd? Ze voelden zich enorm in de steek gelaten: ‘Er was gewoon geen interesse in ons.’

Niet dat de Tweede Wereldoorlog vaak voorkomt in deze verzameling columns van documentairemaakster, activiste en schrijfster Sunny Bergman, maar de thematiek die ze aansnijdt (emancipatie, racisme e.d.) kan worden bekeken zoals NRC-columnist Zihni Özdil het beschrijft: ‘Welke bril hadden de tot slaaf gemaakten [uit Afrika]? Die bril zouden we ook kunnen opzetten.’
Want daar draait het in veel van haar columns om: empathie en compassie, met de verdrukten der aarde, hoewel ze ook onderwerpen aansnijdt als klimaatactivisme (de rechtszaak die Urgenda in 2015 aanspande, en won, tegen de staat), consumentisme en vluchtelingen. Deze onderwerpen schaart Bergman echter ook onder het overkoepelende begrip social justice-issues, vergelijkbaar met racisme en seksisme. In wezen heeft ze daarin natuurlijk gelijk; bij consumentisme gaat het onder meer om dierenleed en de rechten van het dier, bij vluchtelingen om menswaardigheid en de rechten van de mens.

Zwarte Piet
Bergman is bij het grote publiek vooral bekend geworden door haar inmenging in de Zwarte Piet-discussie. Dat niet iedereen haar daarin kan volgen, blijkt uit een alinea waarin ze een telefoongesprek met Marian Minnesma (directeur van Urgenda) weergeeft, en die tevens kenmerkend is voor haar schrijfstijl: “’ Ik ben eigenlijk een soort collega’, opper ik hoopvol. ‘Aangezien ikzelf ook eens een rechtszaak heb gevoerd ten behoeve van een betere wereld. Een wereld zonder racisme in de vorm van Zwarte Piet. Dus ik geloof wel in juridische actie als activistisch middel.’ Minnema is stil. Even ben ik bang dat de verbinding is verbroken. Maar dan reageert ze afhoudend: ‘Ik vind Zwarte Piet geen racisme. En het feest is voor mij voorgoed verpest door de kritiek.’ Dit verwacht ik niet. Hoe kan zo’n slimme, betrokken, activistische vrouw niet begrijpen waarom Zwarte Piet moreel verwerpelijk is? Ik slik en leg haar in het kort uit wat het probleem met Zwarte Piet is. Zwarte Piet is een racistische karikatuur waarin de zwarte mens als dommig, jolig en clownesk wordt afgebeeld. Ze luistert geduldig en de sfeer klaart weer op.’

Dat er behalve Minnesma meer slimme, betrokken (en ook zwarte) mensen bestaan die het niet met Bergman eens zijn, blijft uit recente interviews met Kwame Anthony Appiah naar aanleiding van de toekenning van de Spinozalens aan hem. Volgens hem is het productiever te wijzen op een systeem dat je niet zelf tot stand hebt gebracht. Het gaat er volgens Appiah om het systeem te veranderen waarin witte mensen het makkelijker hebben: om een baan te vinden enz. In zijn visie is de hele Zwarte Piet-discussie louter symptoombestrijding. Bergman vindt echter dat die houding duidt op een inflatie-van-leed argument, wat wil zeggen dat je de gevoelens van gekleurde mensen wél serieus moet nemen en niet moet terugbrengen tot klein leed. Maar geldt ook niet hier dat we deze hele discussie zouden moeten bekijken met een andere bril op, omdat – ook hier, net als Zihni Özdil in een ander verband meent – er voor zwarte mensen iets anders mee kan resoneren dat witte mensen niet aanvoelen?

Relevantie
De relevantie van de onderwerpen, de heldere, toegankelijke schrijfstijl én het zichzelf gelukkig ook kunnen relativeren, maken het waard dat de columns die Bergman voor vpro.nl schreef, samen met overigens de verkorte versie van de 26ste Annie Romein-Verschoorlezing, nu zijn gebundeld. Aan de actualiteitswaarde doet het niets af; wat er met iemand als Mitch Henriquez is gebeurd, en wat Typhoon als één van de vele mensen met een donkere huidskleur overkwam, staat in ons geheugen gegrift. Maar daar op één of andere manier in actie tegen komen, zoals Bergman doet, is, al ben je het misschien niet altijd eens met de manier waarop, in ieder geval beter dan het allemaal stilzwijgend laten gebeuren.

 

 

 

Wit is ook een kleur
Sunny Bergman
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen
ISBN: 9789038803050
144 pagina's
Prijs: € 15,00

Meer van Els van Swol:

4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
20 juni 2017

Een mens van vlees en bloed

Over 'Chelsea Girls' van Eileen Myles
31 mei 2017

Als een rivier onder de grond

Over 'De onderwereld' van Kevin Canty

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus

Verwant

31 januari 2017

Oogst week 49