1 oktober 2008

Duivels, Dostojevski

F.M. Dostojevski Duivels

Nihilisme, anarchisme, terrorisme – ze spatten van elke bladzijde af. Toch is Duivels van Dostojevksi geen politiek traktaat waarin de schrijver ons zijn mening opdringt, maar een veelstemmige roman die de lezer meesleurt langs de verschillende excessen van de vrije gedachte.
Een Russische stad in het midden van de negentiende eeuw is de achtergrond van de botsing der meningen, waar in dit geval iets heel anders uit voortkomt dan de waarheid: geestdrijverij, samenzwering, terrorisme, moord en zelfmoord. Die botsing der meningen is het product van meesterlijk getekende, onvergetelijke karakters, die geen marionetten zijn maar mensen van vlees en bloed, zoals eigenlijk alleen Shakespeare en Dostojevski ze konden neerzetten. En net als Shakespeare zorgt Dostojevski, als tegenwicht voor de dramatische en vaak gruwelijke verwikkelingen, voor de nodige grimmige humor.

Vertaling: Hans Boland

Fjodor Michailovitsj Dostojevski (1821-1881) is waarschijnlijk de beroemdste en wellicht de meest omstreden van de grote Russische schrijvers van de negentiende eeuw. Hij bezocht als jongeling drie jaar lang de militaire ingenieursschool in Petersburg en was aansluitend een jaar lang in actieve dienst op de tekenkamer van het ingenieurscommando van dezelfde stad. Hij vertaalde in die tijd Balzac en Sand, en verkeerde voortdurend in geldnood, waardoor hij zich gedwongen zag tegen een kleine vergoeding af te zien van het erfrecht op de bezittingen van zijn vader, die in 1839 vermoord was door zijn lijfeigenen. Zijn eerste roman, Arme mensen, werd welwillend ontvangen. Dostojevski sloot vriendschappen met andere schrijvers, waaronder Toergenjev, en begon in 1847 de Petrasjevskigroep te bezoeken. De leden van deze kring deelden de overtuiging dat het op lijfeigenschap gebaseerde recht in Rusland direct moest worden afgeschaft en dat er vrijheid van meningsuiting en openbare rechtspraak moesten komen. De samenkomsten werden bijgewoond door een tsaristische agent: in 1849 werd Dostojevski gearresteerd en opgesloten. Tsaar Nicolaas I had in scène laten zetten dat de veroordeelden op het schavot op het laatste moment gratie zouden krijgen. De schrijver werd aansluitend veroordeeld tot vier jaar dwangarbeid in Siberië. Deze periode heeft Dostojevski beschreven als een tijd waarin hij zich levend begraven voelde. Lezen en schrijven waren niet toegestaan in het kamp, de enige toegestane lectuur was het Nieuwe Testament. Na zijn kamptijd, toen hij soldaat geworden was, schreef Dostojevski enige tijd na elkaar twee gedichten op de tsaristische familie, hetgeen hem tot tweemaal toe een promotie opleverde. Inmiddels was zijn naam als schrijver gevestigd met Oompjes droom, Het dorp Stepantsjikov en Herinneringen uit het dodenhuis. Begin jaren zestig reisde Dostojevski door Europa, in gezelschap van de veel jongere Appolinaria Soeslova, met wie hij een hartstochtelijke haat-liefde verhouding onderhield. Zijn andere hartstocht, de roulette, ontwikkelde zich tijdens die reizen. Begin 1867 trouwde hij met de vijfentwintig jaar jongere Anna Snitkina, die hem als stenografe hielp bij De speler. In de jaren die volgen publiceert hij zijn bekendste romans. Misdaad en straf, De broers Karamazov, De idioot en Demonen zijn wereldberoemd geworden. In zijn laatste jaren genoot Dostojevski tevens grote faam als spreker. Zijn toespraak bij de onthulling van het Poesjkin-beeld in Moskou haalde alle kranten. Dostojevski overleed aan een longbloeding. Zijn dood veroorzaakte nationale rouw.

Recent

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

19 november 2007

Net niet spannend genoeg
Door Fatima Bajja

Het lijkt alsof Sylvia Houweling alles heeft wat haar hartje begeert. Ze is getrouwd met Eddie Kronenburg, heeft twee kinderen en woont in een prachtig huis in Amsterdam-Zuid. Toch is het allemaal niet zo mooi als het lijkt. Eddie werkt namelijk in de onderwereld, hij is verantwoordelijk voor het transport van drugs.

Lees meer