Dienstmededelingen

Door Marijn Sikken

Iemand vroeg me naar mijn onuitgelezen boeken. Ik houd ze niet bij, weet dat het er veel zijn, meer dan anders. Ik bevind me in een staat waarin ik met veel dingen weinig geduld heb. Ook haak ik bij de een na de andere serie af. Bij House of Cards ben ik al weg en na het zien van de meest recente episode van Designated Survivor weet ik dat het klaar is. In series heeft het te maken met de dialoog. In plaats van gesprekken tussen personages worden dialogen op tv vooral gebruikt om informatie over te brengen op de kijker. In aflevering zeven, seizoen twee van Designated Survivor gaat dit zo:
– Turans mensen willen de huur van onze bases verhogen.
– Hij wil geld voor een oorlogsschatkist voor de verkiezingen.
– Hij moet stemmen kopen.
– Niet met ons geld. We betalen genoeg. Zes miljard per jaar.
Dit is geen gesprek maar een opsomming van feiten en informatie die al lang bekend zijn bij de personages die ze uitspreken. Dus als Tom Kirkman, president van de Verenigde Staten, die laatste zin zegt, doet hij dat als encyclopedie voor de kijker, die moet weten hoe het politiek ook al weer zit.
Ik probeer me zo min mogelijk te ergeren en zo veel mogelijk te verwonderen. Doodmoe ben ik van alle verwondering.

Het is moeilijk, informatie overbrengen die voor de lezer of kijker noodzakelijk wordt geacht maar reeds bekend is bij de personages om wie het gaat in het verhaal. Dat maakt dagboekachtige verhalen tot zo’n precaire kunstvorm, want hoe zorg je ervoor dat je als schrijver niet al te aanwezig bent en de lezer toch alles begrijpt?
Never let me go van Kazuo Ishiguro (het boek, niet de film), lijkt een grote aaneengeschakelde dienstmededeling: keer op keer legt Kathy H. dingen uit die voor haar geen nieuws zijn, ze ontleedt de structuren van haar jeugd en leven. Aan wie doet ze dat? Aan de lezer, een lezer. Ze kondigt steeds een herinnering aan, vertelt eerst over de achtergrond ervan in ellenlange ‘dat zit zo’-achtige constructies en keert dan pas terug naar wat ze eigenlijk wil vertellen. Tegelijkertijd laat deze vertelmethode goed zien hoe het er in Kathy’s hoofd aan toe gaat: hoe losgezongen ze is – door de mal waarin ze opgroeide – van normale sociale normen.

In het nawoord van Jamal Ouariachi’s verhalenbundel Herinneringen in aluminiumfolie haalt hij uit naar ‘de literaire obsessie (in Nederland, red.) voor het ‘spaarpotproza’, waarin zo min mogelijk wordt uitgelegd en de taal aan alle kanten kaal is. ‘(…) jij als schrijver moet het basismateriaal aanleveren en je niet verschuilen achter: oeh-oeh-oeh mysterieus, de lezer mag deze door mij kunstmatig aangebrachte hiaat helemaal zelf invullen.’
Het is een kreet die ik begrijp, maar waarvan ik het andere uiterste, broertje informatie-overschot, de laatste tijd veel vaker tegenkom.

Een middenweg met niet te veel dienstmededelingen enerzijds en niet overdreven mysterieus gedoe anderzijds moet toch mogelijk zijn, op tv en in boeken. Ik schakel Netflix en tv uit en vind troost in de gedachte dat ik altijd nog meer uitlees dan wegleg.


 Marijn Sikken mijmert over lezen, verhalen en literatuur en schrijft daar columns over. Haar debuutroman, ‘Probeer om te keren’ (2017) verscheen begin dit jaar bij Uitgeverij Cossee.

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 december 2007

Verhalenwedstrijd levert fraai uitgeven bundel op
Recensie door Karel Wasch

Uitgeverij De Vleermuis uit Roermond organiseert jaarlijks een tweetal wedstrijden (poëzie en verhalen). De wedstrijd voor verhalen leverde dit jaar het fraai uitgegeven boek Zenit op. Daarin 44 verhaaltjes (aantal woorden was beperkt) van uiteenlopende snit en kwaliteit. Aan de wedstrijd deden in totaal 187 mensen met een verhaalinzending mee.

Lees meer