31 augustus 2016

De wereld gaat aan vlijt ten onder

Rob van Dam

In mijn tuin staat een eik. Ik vond hem bij het uittrekken van onkruid. Vier blaadjes heeft hij, gedeeltelijk roodachtig, en hij is amper tien centimeter hoog en toch onmiskenbaar een eik. Hij zal wel geplant zijn door een Vlaamse gaai, die bewaren eikels voor de winter en vinden niet altijd hun voorraad terug.

Ik moest denken aan een gedicht van Ida Gerhardt, ‘Naar u’:
Dit is de eerste schuchtere groei,
een zich ontplooien naar het licht.
Eéns is van liefde en geduld
de tijd vervuld, –
dan staat mijn stille tuin in bloei.
En elk aandachtig bloemgezicht
is toegericht
naar u.
 
Hier wordt beschreven hoe een onherkenbaar groen puntje, waarvan de kiemblaadjes nog maar amper begonnen zijn zich te ontvouwen, zich zal ontwikkelen tot iets ongehoord fraais dat zich richt naar iets ongehoord groots.
Een bescheiden hovenier is aan het woord, want de ‘ik’ die spreekt komt slechts indirect, in het woordje ‘mijn’, in beeld. Een dienstbare man of vrouw, dienstbaar aan de tuin die nog moet ontstaan en aan de grondslagen waarop de tuin tot stand komt: ‘liefde en geduld’.
Behalve een tuinman met grootse verwachtingen horen we de stem van een gelovige. De religieuze betekenis is evident, ook al staat ‘u’ zonder hoofdletter geschreven. Zo gelezen is het gedicht een gebed. De tuin die gecultiveerd gaat worden, is de eigen ziel.
Deze oude beeldspraak geeft uitdrukking aan een besef dat in het bijbelboek Prediker al is te vinden: ‘Voor alles is er een uur’.
Een plant volgt zijn eigen, ingeschapen ‘programma’. In de opeenvolgende seizoenen vindt de ontwikkeling plaats die resulteert in groei, bloei en de vorming van vruchten. Dat proces laat zich wel beïnvloeden maar niet veranderen. Vandaar dat geduld nodig is, en dienstbaarheid. De zorg voegt zich naar de aanleg, met ‘liefde en geduld’.
Opmerkelijk genoeg vinden we dezelfde begrippen ook bij onderwijshervormer Jan Ligthart, die in 1916 stierf en wiens pedagogische credo op zijn graf staat:
De heele opvoeding is een kwestie van liefde, geduld en wijsheid en de laatste twee groeien waar de eerste heerst.
 
Ligthart wist waar hij het over had. Hij heeft veel voor het Nederlandse onderwijs betekend. Delegaties uit het buitenland bezochten zijn school. Toen prinses Juliana leerplichtig werd, won koningin Wilhelmina bij hem advies in.
Liefde en wijsheid zijn begrippen die iedereen op zijn eigen manier invult, maar ‘geduld’ is duidelijk: dat gaat over tijd en over vertrouwen. Gun dat wat zich ontwikkelt z’n eigen tempo, besef dat jouw inmenging niet altijd nodig of zelfs ongewenst is, heb vertrouwen in de afloop.
Tegenwoordig wordt over opvoeding en onderwijs nogal eens gesproken in termen die zijn ontleend aan economie en sport. ‘Alles eruit halen wat erin zit’, ‘excelleren’, ‘uitdagingen aangaan’. Het heeft iets hijgerigs.
De analogie tussen de plantaardige en de menselijke groei levert een veel aantrekkelijker ontwikkelingsmodel op. ‘Groeien’ is het sleutelbegrip, met de nadruk op de organische ontwikkeling, inclusief ogenschijnlijke stilstand.
Een plant, een tuin, je ziel, een kind – we moeten ze voeden en behoeden en zo nodig snoeien. En in de eerste plaats moeten we ze tijd geven, hun eigen tijd, anders gaat het mis. Zoals John Lennon zingt in ‘Working Class Hero’:
As soon as you’re born they make you feel small
By giving you no time instead of it all.

Recent

21 juli 2017

Vast in het ijs

19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

17 juli 2017

Terug naar vroeger

10 juli 2017

Ongewone intensiteit

Literair Nederland - 10 jaar geleden

30 juli 2007

De twaalfjarige Alice Winston woont met haar ouders in een afgelegen huis in Desert Valley. Haar moeder is na de geboorte van Alice in bed gekorpen en komt er zelden meer uit. Haar vader probeert met veel pijn en moeite een paardenfokkerij draaiende te houden. Zus Nona, de lieveling van haar vader, is er een half jaar geleden vandoor gegaan met een rodeorijder.

Alice is een stil en teruggetrokken meisje, erg eenzaam ook, ze heeft geen vriendinnen. Ze mist haar zus verschrikkelijk.

"Ik wilde Valerie vertellen dat mijn zus ons niet belde, dat ze haast nooit schreef, dat ik me 's nachts in de stille donkere uren probeerde voor te stellen wat er in haar leven gebeurde, wat er zo opwindend en belangrijk was dat ze ons helemaal vergat en ons door het leven liet zwalken zonder haar."

Lees meer