31 augustus 2016

De wereld gaat aan vlijt ten onder

Rob van Dam

In mijn tuin staat een eik. Ik vond hem bij het uittrekken van onkruid. Vier blaadjes heeft hij, gedeeltelijk roodachtig, en hij is amper tien centimeter hoog en toch onmiskenbaar een eik. Hij zal wel geplant zijn door een Vlaamse gaai, die bewaren eikels voor de winter en vinden niet altijd hun voorraad terug.

Ik moest denken aan een gedicht van Ida Gerhardt, ‘Naar u’:
Dit is de eerste schuchtere groei,
een zich ontplooien naar het licht.
Eéns is van liefde en geduld
de tijd vervuld, –
dan staat mijn stille tuin in bloei.
En elk aandachtig bloemgezicht
is toegericht
naar u.
 
Hier wordt beschreven hoe een onherkenbaar groen puntje, waarvan de kiemblaadjes nog maar amper begonnen zijn zich te ontvouwen, zich zal ontwikkelen tot iets ongehoord fraais dat zich richt naar iets ongehoord groots.
Een bescheiden hovenier is aan het woord, want de ‘ik’ die spreekt komt slechts indirect, in het woordje ‘mijn’, in beeld. Een dienstbare man of vrouw, dienstbaar aan de tuin die nog moet ontstaan en aan de grondslagen waarop de tuin tot stand komt: ‘liefde en geduld’.
Behalve een tuinman met grootse verwachtingen horen we de stem van een gelovige. De religieuze betekenis is evident, ook al staat ‘u’ zonder hoofdletter geschreven. Zo gelezen is het gedicht een gebed. De tuin die gecultiveerd gaat worden, is de eigen ziel.
Deze oude beeldspraak geeft uitdrukking aan een besef dat in het bijbelboek Prediker al is te vinden: ‘Voor alles is er een uur’.
Een plant volgt zijn eigen, ingeschapen ‘programma’. In de opeenvolgende seizoenen vindt de ontwikkeling plaats die resulteert in groei, bloei en de vorming van vruchten. Dat proces laat zich wel beïnvloeden maar niet veranderen. Vandaar dat geduld nodig is, en dienstbaarheid. De zorg voegt zich naar de aanleg, met ‘liefde en geduld’.
Opmerkelijk genoeg vinden we dezelfde begrippen ook bij onderwijshervormer Jan Ligthart, die in 1916 stierf en wiens pedagogische credo op zijn graf staat:
De heele opvoeding is een kwestie van liefde, geduld en wijsheid en de laatste twee groeien waar de eerste heerst.
 
Ligthart wist waar hij het over had. Hij heeft veel voor het Nederlandse onderwijs betekend. Delegaties uit het buitenland bezochten zijn school. Toen prinses Juliana leerplichtig werd, won koningin Wilhelmina bij hem advies in.
Liefde en wijsheid zijn begrippen die iedereen op zijn eigen manier invult, maar ‘geduld’ is duidelijk: dat gaat over tijd en over vertrouwen. Gun dat wat zich ontwikkelt z’n eigen tempo, besef dat jouw inmenging niet altijd nodig of zelfs ongewenst is, heb vertrouwen in de afloop.
Tegenwoordig wordt over opvoeding en onderwijs nogal eens gesproken in termen die zijn ontleend aan economie en sport. ‘Alles eruit halen wat erin zit’, ‘excelleren’, ‘uitdagingen aangaan’. Het heeft iets hijgerigs.
De analogie tussen de plantaardige en de menselijke groei levert een veel aantrekkelijker ontwikkelingsmodel op. ‘Groeien’ is het sleutelbegrip, met de nadruk op de organische ontwikkeling, inclusief ogenschijnlijke stilstand.
Een plant, een tuin, je ziel, een kind – we moeten ze voeden en behoeden en zo nodig snoeien. En in de eerste plaats moeten we ze tijd geven, hun eigen tijd, anders gaat het mis. Zoals John Lennon zingt in ‘Working Class Hero’:
As soon as you’re born they make you feel small
By giving you no time instead of it all.

Recent

18 januari 2017

Streng en gewichtig

17 januari 2017

Ongrijpbare gedichten

12 januari 2017

Een blik in de spiegel

11 januari 2017

Reis door het leven

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 januari 2007

Uit een goed nest,Miriam Toews
Een lekker, optimistisch verhaal voor tussendoor

Knute en haar dochter Summer Feelin’ wonen in Winnipeg en alles gaat niet echt lekker. Knute begint voortdurend aan een nieuwe baan maar ze wordt steeds ontslagen. Niet omdat ze niet wil werken, niet omdat ze niet hard werkt maar het lukt gewoon niet. Summer Feelin' vindt het vreselijk op school, gaat er met moeite naar toe, ze is veel liever thuis. En dan komt er een telefoontje, of Knute terug wil komen naar haar ouderlijk huis.

Lees meer