28 januari 2016

Go East – Stine Jensen

De ‘veroostering’ van een westerse denker

Recensie door Sharon Hagenbeek

Stine Jensen bevond zich in een persoonlijke crisis en besloot zodoende haar energie te steken in yoga, de sport die bekend staat als middel voor het (terug) vinden van de persoonlijke balans. Op chique wijze benoemt ze enkel haar persoonlijke problemen als motivatie voor haar reis, zonder de lezer verder lastig te vallen met buitensporige emotionele verhalen. Via vermakelijke anekdotes over haar yoga-ervaringen, begeleid door wetenschappelijke bronnen, verhaalt ze haar ontdekkingstocht door de yogawereld. En we hebben het niet over de yoga-les bij de sportschool om de hoek; Jensen volgt een opleiding tot yoga-lerares, bezoekt festivals in het buitenland om populaire goeroes in het echt te zien, gaat op retraite en neemt daar zelfs bewustzijnsverruimende drugs; ze gooit haar leven langzaam maar zeker volledig om voor de yoga.

Yoga als fenomeen
Terwijl de yoga steeds prominenter wordt in haar leven, is Jensen geen yogi (een beoefenaar van yoga) die niets anders probeert dan haar lezers over te halen. Stap voor stap bespreekt Jensen namelijk ook de achterliggende ideeën van yoga, de kritische kanttekeningen erbij, haar eigen twijfels en opvattingen erover. Voor een ieder die het fenomeen yoga al eens heeft willen bestuderen is dit boek een prima uitgangspunt, want Jensen neemt uitgebreid de tijd om sociologische, psychologische en zelfs filosofische werken over dit onderwerp te bespreken. Van de veroostering van het Westen als geheel tot yogasmes (een orgasme verkregen door de beoefening van yoga) en hersenspoeling, Jensen neemt het allemaal onder de loep met behulp van de wetenschappen. Daardoor komt ze tot de conclusie dat het niet zonder reden is dat er sprake is van een veroostering van het Westen.

Wie de thermometer diep in de billen van de tijdsgeest steekt, kan vaststellen dat we met velen zijn.

Trends als mindfulness, meditatie en yoga worden volgens veel van de door haar genoemde auteurs veroorzaakt door individualisering, secularisering, kapitalisme en andere grote bewegingen. De westerse wereld heeft last van een ‘spiritueel tekort’. Ons dualistische denken helpt daar niet bij. Lichaam versus geest, mens versus de (natuurlijke) wereld en het analytische denken versus de ervaring. We zijn niet (meer) in staat om onszelf compleet te voelen als deel van het grotere geheel. Het oosterse gedachtengoed biedt de door ons als westerse dualisten zo gemiste eenheid tussen lichaam en geest en tussen ons en de wereld. Het van de wereld afgescheiden ego is slechts een illusie.

Seksualiteit
Tussen alle fysieke en mentale reiniging door komt de seksualiteit ook uitgebreid aan bod. Niet alleen de mystieke verbinding ervan met de oosterse spiritualiteit, maar ook als tekenend voorbeeld voor hoe de westerse wereld het geestelijke heeft proberen te ontkoppelen van de wereld. Jensen gebruikt daarvoor onder andere de woorden van de filosofe Helen Klitsie:

De grootste fout van het christendom, aldus Klitsie, is dat het gepoogd heeft de seksualiteit exclusief aan voortplanting te verbinden.

Een interessant idee, en de kritische lezer zal Jensen terug werpen: maar wordt die seksualiteit binnen het oosterse denken niet exclusief verbonden aan mindfulness? Jensen geeft aan dat yoga inderdaad zelfs als marketinginstrument voor seksualiteit wordt gebruikt, zo van ‘ga yoga-en en je seksualiteit zal erbij gebaat zijn’. Is dat commerciële element de invloed van het verloederde overheersende Westen? En is er wat dat betreft ook zoiets als te veel oosterse invloed? Jensen lijkt van het oosterse leven in ieder geval geen genoeg te krijgen.

Bij alles behalve de seksualiteit, loopt Jensen telkens tegen haar westerse ego aan, worstelt daarmee en weet dan toch weer door te gaan en tegelijkertijd de rationele weg ook nog in zicht te houden. Ze gaat er vrijwel volledig voor, kleedt zich in het wit, staat vroeg in de ochtend op voor koude douches, minimalistische gezonde maaltijden, meditaties en yoga-sessies, maar is niet van plan haar bezit af te staan, een tulband te dragen of voortaan met haar spirituele naam door het leven te gaan, want zo zegt ze zelf:

Ik vertrouwde op de pragmatische goeroe in mijzelf, dat die in staat zou blijven het goede eruit te halen en dat wat minder was links te laten liggen.’

Gezonde nuchterheid
Of dit alleen maar zo is omdat dit boek geschreven is ergens in het midden van haar spirituele reis, leren we niet. Het lijkt erop alsof Jensen middels haar (westerse) nuchterheid zichzelf weg probeert te houden van de sektarische regionen van de levensstijl. Die keerzijde van de munt komt namelijk ook kort aan bod. De roddels en foute verhalen over de grote goeroes en de levensstijl worden tamelijk snel afgedaan, maar daar gaat het hier ook niet om.

Het is intrigerend om te zien hoe een ontwikkelde denker en uitmuntende essayist de oosterse spiritualiteit probeert te omarmen. De vereniging van Jensens oosterse en westerse denken, is een netelige kwestie waarmee dit boek doorspekt is van begin tot eind, zonder uitsluitsel en met weinig verlichting. Voor de lezer is het een aangenaam geschreven inleiding, zeker voor degene die niet zelf al die wetenschappelijke teksten wil doorspitten. De vele bronnen en hun uitgebreide besprekingen doen wel afbreuk aan de opzet van dit boek als een persoonlijk reisverslag. Het geheel wordt voornamelijk gered door haar prettige essayistische schrijfstijl. Op de achterflap van het boek lezen we dat het ‘een autobiografisch verslag van een zoektocht door het spirituele Wilde Westen en een filosofisch onderzoek naar het ego, goeroes en andere ongemakken’ is, maar uiteindelijk is het resultaat vermakelijk maar summier in beide opzichten. In dit boek heeft Jensen duidelijk de balans nog niet gevonden.

De lezer leert over Jensens ontwikkeling voornamelijk dat ze zich beter voelt, – meer gebalanceerd – en ze een aantal emotionele problemen heeft aangepakt, zonder veel meer. Ze zou de veroostering ook graag door heel Nederland omarmd zien. ‘De thermometer in de billen van de tijdsgeest’ heeft wat haar betreft aangegeven dat we in het Westen heling nodig hebben. Om beter te worden geen bedrust, maar yoga, filosofie en meditatie.

 

 

Go East
Stine Jensen
Verschenen bij: Ambo Anthos
ISBN: 9789026329555
147 pagina's
Prijs: € 18,99

Meer van Sharon Hagenbeek:

11 april 2016

De suggestie van de fotografie

Over 'De vele levens van Amory Clay' van William Boyd

Recent

25 mei 2017

De andere kant van het land van beloften

Over 'Amerika, of de verdwenen jongen' van Franz Kafka
24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
23 mei 2017

De man die niet kon liefhebben

Over 'Een onberispelijke man' van Jane Gardam
22 mei 2017

Herrijzende ster van Vaandrager en de tijd dat poëzie op straat lag

Over 'Vaan nu' van Bertram Mourits e.a.
18 mei 2017

Poëzie gefascineerd door het zijn, het aanwezig zijn.

Over 'Gebogen planken' van Yves Bonnefoy