9 mei 2016

Sebastiaans neus – Allard Schröder

De liefde voor Henri

Recensie door Vic Veldheer

Sebastiaan Welsend is een geboren conformist van goede burgerlijke komaf. Zijn vader heeft hem geleerd altijd afstand te houden tot mensen en onaangename confrontaties uit de weg te gaan. Dat is hem goed gelukt, maar tegelijk voelt hij zich nergens bij betrokken. Hij leeft het leven niet zelf, het leven overkomt hem. Hij is een beschouwer, niet iemand die zijn leven in eigen hand neemt.
Maar dan verandert er iets: vlak voordat hij zestig jaar wordt, wordt hij ontslagen bij de bank waar hij werkt. Eigenlijk had hij gedacht dat hij een leidinggevende positie zou krijgen. De boodschap dringt dan ook niet tot hem door, hij raakt er van in de war; de volgende dag gaat hij gewoon naar de bank en vindt op zijn bureau de brief waarin staat dat hij niet langer op het werk wordt verwacht. Via een zijdeur vlucht hij het gebouw uit.

Roken roept herinneringen op
Hij begint weer te roken –na 20 jaar- en tijdens zijn eerste sigaret komt de herinnering boven  aan zijn jeugdliefde, Henriette die Henri genoemd wil worden. Met haar heeft hij in zijn jeugd veel tijd doorgebracht. Henri wordt opgeleid tot pianiste en moet veel oefenen, Sebastiaan luistert daarnaar in de tuin van haar huis. Henri weet dat; na afloop van de les gaan zij samen naar Het Leesmagazijn van meneer Perelman en genieten ze van de boeken die ze mogen lezen. Sebastiaan blijft langer kind dan Henri en ze verliezen elkaar uit het oog.
De passage waarin Sebastiaan zijn eerste sigaret in 20 jaar opsteekt, is prachtig om te lezen; het laat goed zien wat een taalvirtuoos Allard Schröder is.

Hij inhaleerde diep.
Terstond vulde zijn hoofd zich met een weldadige, rozige mist, het was alsof het opzwol tot het wonderlijk groot was en bijna gewichtloos als een ballon, ook zijn maag dijde uit tot hij tegen zijn huig drukte; op hetzelfde moment gebeurde er een wonder; weg was ineens die onbestemde zwaarte, die in de loop der jaren nachtzwart in hem was neergedaald en hem een neerdrukkende last was geworden; hij was hem als een onvermijdelijk deel van zichzelf gaan beschouwen, die alleen met rode bourgogne doeltreffend te bestrijden was. Gulzig zoog hij de rook naar binnen en wachtte tot die zich reinigend in hem verspreidde, het was alsof hij een oude, nog altijd willige liefde in de armen sloot, die hij veel te lang had verwaarloosd. (…) De nicotine leek zijn geheugen te scherpen, ze trok het doek op en toonde hem een toneel, waarvan hij niet wist dat hij het in zich droeg. Helder er zonnig verscheen hem het panorama van een vroeger leven voor de geest, alsof het nog maar pas geleden verleden was geworden – licht was het en schuldeloos, verleidelijk en leugenachtig, maar tegelijk ook diep en intens waar. Misschien was alles wel zoals het had moeten zijn, het drukte het getroebleerde heden weg en gaf zich over aan dat zoet, gloeiend, zonovergoten landschap van vroeger. 

Telkens wanneer hij er een opsteekt, komt er een herinnering aan Henri naar boven. Dan vindt hij op zijn zolder van zijn huis een oude foto van Henri; op de achterkant staat: Wanneer kom je nou? H. Dat is voor hem de aanleiding om naar haar op zoek te gaan.

Van die zoektocht doet Schröder magistraal verslag. In mooie, meanderende zinnen vertelt hij van de jeugd van Sebastiaan en Henri, en dan vooral hoe Sebastiaan zich die herinnert. De zoektocht van Sebastiaan duurt lang, heel lang voordat hij erin slaagt haar te ontmoeten. Ondertussen is er bij hem een gezwel in zijn hersenen verwijderd waardoor hij lijdt aan geheugenverlies. Zijn geheugen speelde hem al parten en na de operatie is hij het vrijwel geheel kwijt. Dat maakt zijn zoektocht naar Henri nog meer bijzonder omdat hij niet meer precies zijn relatie met haar kan reconstrueren. Gelukkig heeft hij genoeg verbeelding om er iets van te maken.

In de VS
Wanneer Sebastiaan uiteindelijk heeft ontdekt dat Henri in de VS woont, besluit hij haar daar te gaan opzoeken. Wat dan volgt, is een prachtige en wonderlijke reis door de VS, die eindigt in het dorp waar ze blijkt te wonen. Maar het zit Sebastiaan niet mee: ze blijkt niet thuis; ze is in Nederland vanwege de dood van de tante die haar heeft opgevoed. Sebastiaan is besluiteloos: zal hij wachten tot ze terug is of zal hij naar Nederland reizen met het risico dat ze elkaar kruisen? Na lang aarzelen vliegt hij terug en gaat naar het huis van de overleden tante van Henri. Daar ontmoeten ze elkaar dan eindelijk. Sebastiaan schrikt zo van deze, toch nog onverwachte, ontmoeting dat hij flauw valt.

Terug in Nederland
Sebastiaan heeft een zoon, die in Engeland woont. Wanneer die door zijn vrouw het huis wordt uitgegooid, keert hij terug naar Nederland en wil hij bij zijn moeder gaan wonen. Die vindt dat geen goed idee en wil dat Sebastiaan hem in huis neemt. Sebastiaan voelt daar niets voor, hij heeft weinig met zijn zoon, maar staat machteloos. De zoon is een nietsnut, ligt de hele dag op de bank en viert ’s avonds feest. Hij maakt van het huis van Sebastiaan een puinhoop. Wanneer Henri Sebastiaan vraagt om bij haar te komen logeren, zegt hij geen nee. Daardoor kan hij de confrontatie met zijn zoon uit de weg gaan. Vanaf dat moment halen Sebastiaan en Henri jeugdherinneringen op en vertellen elkaar hoe het ze in het leven is vergaan. Dan blijken de grote verschillen in karakters maar ook de bijzondere band die ze in hun jeugd met elkaar gehad hebben. De verlegen en schuchtere Sebastiaan, met zijn monstrueuze neus, bewonderde Henri. Voor Henri was Sebastiaan een manier om het huis van haar tante te ontvluchten.

Terug naar de VS
Wanneer Henri het overlijden van haar tante heeft afgehandeld, gaat ze terug naar de VS. Sebastiaan blijft in Nederland. Een paar weken later ontvangt hij een CD met pianomuziek, gespeeld door Henri; dat was de muziek die zij vroeger speelde en waar Sebastiaan, staand in de struiken naast haar huis, altijd naar luisterde.

Waardering
Er valt nog veel meer over dit rijke boek te vertellen, maar beter is het zelf te lezen.
Sebastiaans neus is een schitterend verhaal, de mooie zinnen en prachtige taal rijgen zich aaneen, vol rake typeringen, evocatieve beschrijvingen en opvallende woorden (zoals wegdeemsteren).
Een waar genot om te lezen! Wanneer je wilt ervaren wat literatuur is: lees dit boek en je bent voor altijd een liefhebber.

 

Sebastiaans neus
Allard Schröder
Verschenen bij: Uitgeverij De Bezige Bij
ISBN: 9789023496687
448 pagina's
Prijs: € 24,90

Meer van Vic Veldheer:

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
2 oktober 2017

‘Geen boek zo slecht of er staat wel iets nuttigs in’

Over 'Mijn landhuizen' van Plinius
4 september 2017

Een zondaar in een Britse kolonie

Over 'De kern van de zaak' van Graham Greene

Recent

23 oktober 2017

Zingende gedichten onovertroffen in hun beeldspraak

Over 'Nacht & navel' van Yannick Dangre
20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken

Verwant

9 mei 2016

Er is een touw om je nek

Over 'Lunchpauzegedichten en Roofbloem ' van Allard Schröder
9 mei 2016

Laat varen alle hoop

Over 'We houden van Tsjernobyl' van Allard Schröder