16 juni 2014

De dag dat de leider werd vermoord – Nagieb Mahfoez

Arabische verhaaltraditie met westerse invloed

Recensie door Karel Wasch

Nagieb Mahfoez (1911-2006) kreeg in 1988 de Nobelprijs voor Literatuur, als eerste Arabische auteur wel te verstaan. Hij heeft een omvangrijk oeuvre op zijn naam staan met juweeltjes als De Dwaaltocht, Tussen twee paleizen, Begin en eind en De Midaksteeg. Stuk voor stuk verhalen gecomponeerd vanuit de Arabische verhaaltraditie, maar met een westerse invloed.

Mahfoez gooide in Duitsland op de Buchmesse in 2004 hoge ogen door de westerse invloed op de Arabische literatuur te belichten. Dit na een uitglijder van de toenmalige bondskanselier Schmidt, die vond dat de Arabische literatuur ingegeven werd door extremisme. De Syrisch-Duitse auteur Rafik Schami stelde dat hij door de Sheherezade was geïnspireerd en hij zei: ‘Vertellen betekent leven.’
En daarom is Mahfoez een verteller uit de traditie van Duizend-en-één-nacht. Van sterrenluchten boven oude steden, waar kruiden geuren, liefdes worden geboren en een wereld schittert; een wereld die nu in beweging  is, na de Arabische lente, maar waarin de tradities onuitroeibaar aanwezig blijven. En waarin de familiebanden zo sterk zijn, dat we ons dat in het Westen nauwelijks nog kunnen voorstellen. Maar Mahfoez licht ons bij.

We worden teruggeleid naar het Egypte van 1981. De president van Egypte is op dat moment Anwar al-Sadat. Alles in deze natie is op dat moment in beweging en Egypte staat op het punt een moderner land te worden. Mahfoez schetst ons de verhoudingen binnen een middenklassenfamilie door de gedachten en woorden van de hoofdrolspelers. Met ijzeren precisie komen ze aan het woord. De grootvader Moehtasjemi Zajid komt wijs en bijna contemplatief aan het woord. Hij vertegenwoordigt echter een wereld die eigenlijk al niet meer bestaat. Hij is soefi, een beweging die binnen het Islamitische spectrum wordt gezien als een mystieke tak, zonder veel invloed in het huidige tijdsgewricht. Zijn kleinzoon Alwaan heeft weinig tijd voor zijn grootvader omdat hij geld bijeen moet brengen voor een huwelijk met  zijn grote liefde, Randa. Randa’s  familie vindt Alwaan te eenvoudig van afkomst en na een ellenlange verloving wordt de verbintenis verbroken. Dat drijft Alwaan uiteindelijk tot een wanhoopsdaad. Randa heeft een verhouding gekregen met een rijke man uit een voorname familie, maar zij houdt niet van deze man. De geestkracht, die in de familie van Alwaan nog een rol speelt via de grootvader is verdwenen bij de familie van Randa, waar alles beheerst lijkt te worden door geld.
Dat maakt dit boek tot een universele novelle. De grondgedachte materie, tegenover spirituele principes is een maxime waar veel filosofen al eeuwen hun hersens over hebben gepijnigd.

Jammer, eeuwig zonde dat Mahfoez het tijdelijke voor het eeuwige verwisselde. Maar wat blijft zijn zijn adembenemende vertellingen.

 

 

De dag dat de leider werd vermoord
Nagieb Mahfoez
Verschenen bij: Uitgeverij De Geus
ISBN: 9789044524970
121 pagina's
Prijs: € 16,95

Meer van Karel Wasch:

11 april 2017

Rauw verhaal in het zompige zuiden van de States

Over 'De ballade van het treurige café' van Carson McCullers
22 februari 2017

Het lot bepaalt het verhaal

Over 'Inham' van Cynan Jones
6 december 2016

Terug naar Gozo

Over 'Retour Calypso' van Matthijs Eijgelshoven

Recent

25 mei 2017

De andere kant van het land van beloften

Over 'Amerika, of de verdwenen jongen' van Franz Kafka
24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
23 mei 2017

De man die niet kon liefhebben

Over 'Een onberispelijke man' van Jane Gardam
22 mei 2017

Herrijzende ster van Vaandrager en de tijd dat poëzie op straat lag

Over 'Vaan nu' van Bertram Mourits e.a.
18 mei 2017

Poëzie gefascineerd door het zijn, het aanwezig zijn.

Over 'Gebogen planken' van Yves Bonnefoy

Verwant

16 juni 2014

'Liever banaliseren dan verhevigen'

Over 'Ik ben vaak heel kort dom ' van Nagieb Mahfoez