15 februari 2017

Bungelen aan een zijden draad

Door Els van Swol

1.
‘Muziek is geen entertainment’ las ik onlangs ergens. Het zal vast binnen de context van de zin en bedoeling van muziek ten tijde van cultuurbezuinigingen zijn geschreven. Het citaat speelde opeens door mijn hoofd toen ik in het Amsterdamse Concertgebouw de wereldpremière bijwoonde van Amérique du Nord van de componist Richard Rijnvos.

Zelf schreef Rijnvos in het programmaboekje bij het concert van het Koninklijk Concertgebouworkest: ‘Het werk is een denkbeeldige roadmovie, kriskras door de Verenigde Staten, met halverwege een omweg door Mexico. De talloze belevenissen onderweg laten een bonte verzameling muzikale indrukken achter (…): een luidruchtige file (…), een sneeuwstorm (…), een naargeestig hotel (…), razen door de straten van New Jersey, Massachusetts en New York.’

Een roadmovie was het, met talloze citaten uit filmmuziek. En het verhaaltje was duidelijk te volgen; vooral het slagwerk had een grote rol in het geheel, met getoeter, geratel, gefluit en ga zo maar door. Vier jonge mensen die op de bovenste rij van het podium zaten, hadden een goed zicht op de keuken van het slagwerk en wezen elkaar regelmatig lachend op iets leuks wat daar gebeurde. Ze vermaakten zich er kostelijk mee, net als ik, die overigens van het slagwerk vanuit de zaal niets zag. Entertainment op z’n best. Of mag het toch ietsje meer zijn?

2.
Eén van de onderdelen van de bundel Versjes, die onlangs bij uitgeverij Narratio verscheen van de hand van Dick Boer, heet: ‘Alles is politiek.’ En eigenlijk kun je naar zo’n stuk als dat van Rijnvos ook niet luisteren zonder te denken aan wat nu in de Verenigde Staten en de wereld gebeurt. Eén van de versjes luidt:

een theezakje bungelt aan een zijden draad
het water wacht geduldig
tot het thee wordt
beschuiten zitten onder de boter
hagelslag ligt verstrooid te wezen
het ei breekt zijn hoofd
de jampotten hebben hun deksels
afgeworpen
het ontbijt kan beginnen

Een stilleven stolt het theezakje, de beschuiten enz. Maar dat niet alleen – het geduld wil ze ook bewaren voor later, de tijd waarin de zachte krachten hebben gewonnen. Zachte boter en een wie weet zacht gekookt eitje staan er symbool voor. Maar wellicht ook voor boter op ons hoofd, dat qua gedachten te verstrooid is om de problemen in de wereld te vatten en het feit dat we ons hoofd breken over wat er allemaal om ons heen gebeurt.

3.
Misschien zit het geheim van het stuk van Rijnvos en het versje van Boer hierin, dat het gewoon leuk is om naar te luisteren en het te lezen, maar dat ze tegelijkertijd een diepere, al dan niet politiek geladen laag in zich bergen; na Trumps ‘Ik stuur het leger wel om de slechte hombres aan te pakken’, luister je – anachronistisch weliswaar – toch anders naar Rijnvos’ uitstapje naar Mexico.
Een boodschap mag je er als luisteraar/lezer zelf uithalen. Muziek is niet louter entertainment, maar mag dat gelukkig óók zijn. Zoals Kees Schuyt in de titel van zijn recent verschenen boek over Spinoza vreugde, vrijheid en democratie aan elkaar koppelt. Zoiets.

 

 

Recent

21 maart 2017

Intrigerende zwakheden

20 maart 2017

De zee in Tilburg

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 maart 2007

Zonder dat hij het wist, keek ze hem telkens na als hij voorbijkwam, de winkelierster, langs de zaak, soldaat Brû. Hij liep daar heel ongedwongen, in zijn vrolijke kaki klof, met zijn haar, tenminste wat er onder de kepie van te zien was, zijn haar keurig geknipt en nagenoeg glanzend, zijn handen langs de naad van zijn broek, handen waarvan de ene, de rechter, met onregelmatige tussenpozen omhoogging om een superieur te eren of de groet van een gedemilitariseerde te beantwoorden. Niet bevroedend dat hij elke dag door een bewonderend oog werd vastgepind op de weg die hem van de kazerne naar het bureel voerde stapte soldaat Brû, die in het algemeen nergens aan dacht, maar als hij dat toch deed dan het liefst aan de slag bij Jena, stapte soldaat Brû voort met de onbevangenheid van een niet-bewuste. Met zijn niet bewust grijsblauwe ogen en zijn niet bewust elegant omwikkelde beenkappen droeg soldaat Brû heel naïef al het nodige met zich mee om in de smaak te vallen bij een jongejuffrouw die niet helemaal jong meer was en ook niet helemaal juffrouw. Het ontging hem.

Zonder dat hij het wist, keek ze hem telkens na als hij voorbijkwam, de winkelierster, langs de zaak, soldaat Brû. Hij liep daar heel ongedwongen, in zijn vrolijke kaki klof, met zijn haar, tenminste wat er onder de kepie van te zien was, zijn haar keurig geknipt en nagenoeg glanzend, zijn handen langs de naad van zijn broek, handen waarvan de ene, de rechter, met onregelmatige tussenpozen omhoogging om een superieur te eren of de groet van een gedemilitariseerde te beantwoorden.

Lees meer