22 februari 2017

Inham – Cynan Jones

Het lot bepaalt het verhaal

Recensie door Karel Wasch

‘Het maakt niet uit wie je bent… Het maakt alleen uit wat je bent op dit ogenblik.’ Dit is het motto, dat Cynan Jones dit boek meegaf. Het is ook direct het dilemma, waarvoor de naamloze hoofdpersoon van het boek wordt geplaatst. Door de bliksem in zijn kajak getroffen op volle zee, is hij namelijk alles kwijt. Hij weet niet meer wie hij is, maar ook niet welke kant hij op moet peddelen om de kust te bereiken. ‘Wat hij is op dit ogenblik is,’ zoals in het motto wordt vermeld, blijkt een hoofdrolspeler te zijn – noodgedwongen – in een mysterie dat langzaam maar zeker tot hem doordringt.

Omdat de roeier zijn houvast moet vinden in de wereld buiten hem, navigeert hij op de geluiden van vogels – hun bewegingen in de lucht – de vissen, de wolken en de golven. Jones heeft om de zeggingskracht van zijn verhaal te vergroten, gekozen voor een merkwaardige stijlvorm. Het verhaal is verdeeld in stukjes tekst van vijf/zes regels, soms één enkele regel, onder elkaar geplaatst en gevolgd door een paar witregels

Soms lijkt het of het eigenlijke verhaal zich afspeelt in die witregels. Zoals dat in een goed gedicht gebeurt. Het naderend onheil van de blikseminslag openbaart zich al aan het begin van het verhaal:

‘De vogels waren plotseling opgevlogen en wegge-
trokken. Alsof er een signaal was. Het zijn nu nog
stippen, een hiaat verdwijnend tegen het licht van
het water.’

Maar de bliksem slaat onvermijdelijk in:

‘En dan klinkt er een diepe dreun. Het geluid van
een groot gewicht dat neerkomt. Een langzaam
scheuren in de hemel.

Eén woord dat nu nog herhaald wordt. Nee, nee, nee.

Als het hem treft is er een helder fel licht.’

De hoofdpersoon is gewond:

‘Hij houdt zijn handen in het water, is bezig het bloed
eraf te wrijven als de haren op zijn arm overeind ko-
men. Ze wiegen kort, als zeewier in de stroming.
Gaan dan weer liggen.’

Wonderen
De wonderen zijn in dit verhaal de wereld bepaald niet uit, want als een soort helper landt er een vlinder op de letters van de boot:

‘Hij kan niet geloven dat iets zo kleins, breekbaars,
helemaal hier is. Iets wat niet op het water kan lan-
den. Hoe ver zijn we uit de kust? De vlinder strijkt
neer op de felle letters van de boot. Hij kijkt toe hoe
hij de vleugels opent en sluit in de zon. Opent en sluit zijn goede hand.’

‘Ik zou het verschil kunnen betekenen. Ik zou, hier
buiten, het stomme toeval kunnen zijn dat hem redt.
(Gelooft hij in toeval? Hij weet het niet meer. Nu
denkt hij van wel.) Hij moet bij me blijven. Ik moet hem terugbrengen.’

De vlinder is als de duif bij het verhaal van de ark van Noach, waarin hij het teken is dat er land nabij is en dus hoop. Jones laat de hoofdpersoon van perspectief wisselen tussen hij en ik.

De buitenkant van de ik is een hij en de binnenkant een ik. Dat leest niet altijd makkelijk, maar houdt wel de aandacht van de lezer meesterlijk gevangen en het neemt hem mee op deze bizarre queeste.

Bovendien wacht er bij de kust een vrouw op hem, die in de jij- vorm wordt gepresenteerd en die in verwachting is. Dat maakt het wel heel spannend, want als de man in de boot niet terugkeert zal hij zijn kind nooit kennen.

‘Je weet niet zeker of de schop, die je voelt van de baby
komt of van de overtuiging dat hij nieuws heeft.’

Een ander wonder is de vis, een maanvis, die de boot duwt en daarmee de halfverlamde roeier een zet in de goede richting geeft.

Bewustzijn
De beroemde James Joyce schreef nog Stream of consciousness-literatuur en later ook Cormac McCarthy. In deze vorm van schrijven is het bewustzijn de belangrijkste kurk waarop het verhaal drijft. In het verhaal van Jones is het bewustzijn, half delirerend, lijkend op halfslaap, droom en hallucinatie. Dat geeft in eerste instantie een vervreemdend effect, maar als de lezer er aan gewend is, moet hij toegeven dat hij deze bewustzijnstoestanden eigenlijk wel kent. En het is het boek waar met grote letters ‘Lot’ boven geschreven staat. Het lot dat bepaalt dat de bliksem inslaat, dat de boot stuurloos wordt en de hoofdpersoon alles kwijt is geraakt.
Hoe dat uiteindelijk allemaal zal aflopen? Men leze!

 

 

 

Inham
Cynan Jones
Vertaling door: Jona Hoek
Verschenen bij: Uitgeverij Koppernik B.V.
ISBN: 9789492313164
112 pagina's
Prijs: € 16,50

Meer van Karel Wasch:

6 december 2016

Terug naar Gozo

Over 'Retour Calypso' van Matthijs Eijgelshoven
25 mei 2016

Niets lijkt wat het is

Over 'De blauwe gitaar' van John Banville
11 januari 2016

Wrange getuigenis

Over 'De erven Oppermann' van Lion Feuchtwanger

Recent

23 maart 2017

Mooie ontledingen van Alberts werk die aansluiten op zijn levensverhaal

Over 'Leven op de rand. Biografie A. Alberts' van Graa Boomsma
23 maart 2017

Erotiek en censuur in De Parelduiker

Over 'De parelduiker 2017/1 - Verboden' van Eindredactie: Hein Aalders
22 maart 2017

Klank en ritme geven sturing aan de gedichten

Over 'Haar vliegstro' van Peggy Verzett
21 maart 2017

Intrigerende zwakheden

Over 'De terranauten' van T. Coraghessan Boyle
20 maart 2017

De zee in Tilburg

Over 'Goudvissen en beton' van Maartje Wortel

Verwant