26 september 2016

Altijd die vreemdeling

Een vluchteling die asiel krijgt, is niet alleen ontkomen aan bedreigingen in het land van herkomst. In het nieuwe land volgt, als de eerste euforie is weggeëbd, vaak een culturele clash. Ik ken een Iraakse vrouw van bijna 30 jaar, die al een aantal jaren geleden haar land ontvluchtte. Het hele gezin waarvan ze deel uitmaakt, ouders en broers en zussen, woont ondertussen in Nederland. De eerste keren dat ik met haar sprak leek ze me het model van een geslaagde inburgering. Ze spreekt goed Nederlands en werkt er hard aan een baan te vinden. Ze leek me zelfs een beetje doorgeschoten in haar aanpassingen aan het westen: ze ging zich vaker uitdagend kleden in een doorkijkjurk en verzorgde haar uiterlijk op een manier die deed vermoeden dat haar tas een breed assortiment opmaakspullen bevatte. Met haar beperkte financiële middelen had het iets van een bijeengescharrelde schoonheid – meer Kruidvat dan Ici Paris –, maar dat viel te begrijpen. Haar blijmoedigheid vergoedde veel.

Tot ze bij een nieuwe ontmoeting alle glans ineens kwijt leek te zijn. Ik wist dat ze een afspraak had gehad waar het nodige van af hing. Toen ik haar naar de uitkomst vroeg stond het huilen haar nader dan het lachen. Er kwam een cascade van ellende over haar lippen met als slotsom: ze zag het niet meer zitten in Nederland. Ze wilde terug naar Irak. In een gesprek een paar dagen later werd me meer duidelijk. Naast gemist succes op weg naar werk, vraten de ruzies met haar man, aan wie ze jaren daarvoor uitgehuwelijkt was, aan haar. Ze wilde nu echt scheiden.

Dapper als ze is, had ze een tijd geleden al geregeld dat ze zelf het beheer voerde over haar geld. Maar voor de scheiding was ze afhankelijk van de toestemming van beide families; die van haar en van haar man. Want die traditie was in Nederland onaangetast gebleven. Ineens zag ik haar uitdagende manier van kleden niet meer zozeer als een positieve aanpassing aan haar nieuwe, Nederlandse, cultuur, maar als een daad van verzet tegen haar oude. Gelukkig is in de beide families wel de vrijzinnigheid toegenomen. De scheiding zal er wel komen.

‘Maar waarom wil je terug naar Irak?’, vroeg ik. Ze hield een kort verhaal over de natuur en de schoonheid van het gebied van haar herkomst. Misschien herinnerde ze zich echter vooral een – niet uitgesproken – gevoel van geworteld zijn die ze mist, juist nu zich in haar persoonlijke leven een cultuurclash voordoet die ook de nieuwe bodem onder haar voeten wegslaat.
Misschien is het wel wat elke vluchteling met zich mee draagt. Het land waar je naar toe vlucht wil maar niet het jouwe worden en je oude land verdwijnt nooit uit je hart.

Een Iraniër, die al 20 jaar in Nederland woont, beschreef me eens hoe hij sociaal gezien intussen Nederlander is, maar in zijn hart altijd Iraniër is gebleven. Hij heeft nog steeds veel contact met familie in zijn geboorteland, maar: ‘Ik word er gezien als westerling. En hier in Nederland ben ik altijd een vreemdeling gebleven’.

 

 

 

Recent

20 september 2017

In de huid van een leeuwin

19 september 2017

Nieuw leven beschreven

18 september 2017

Dichter van de werkelijkheid

16 september 2017

Een week lang feest

15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 september 2007

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter. Soms reed je wel drie keer per dag op die bakfiets langs. Ik vond je koddig en stoer met je houtje-touwtjejas aan en je mutsje op. Je was toen al een apart type. Ik was vijftien jaar en had wat je noemt een voorspellende blik. Ik herinner mij dat ik, nadat je weer langs was gekomen, mijn moeder vertelde dat wij zouden trouwen en een kind zouden krijgen. Mijn moeder was het gewend dat ik zulke dingen zei. Ik had vaker van die voorspellingen, soms ook over de dood. Dat vond ze eng."

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter.

Lees meer