20 februari 2017

Zoektocht in marmer

Door Martin Lok

Sommige beelden zijn zo teer dat ze lijken weg te glijden. Zelfs als ze bijna twee meter hoog en uit het hardste marmer gehouwen zijn. Zodat je ze altijd wilt beschermen, omdat ze zo maar zouden kunnen vallen. Eén van de mooiste beelden in deze categorie is de Pietà Rondanini van Michelangelo. Veertien jaar werkte hij hieraan, tot de dood hem op 18 februari 1564 bezocht. Steeds zoekend naar de perfectie die hij wilde uitbeelden: de gestorven Christus in de armen van zijn moeder. Het was een moeizame zoektocht, die bij de dood van de beeldhouwer duidelijk nog niet ten einde was. Verschillende keren was hij op eerdere schreden teruggekeerd en had hij zijn Christus dieper in het marmeren blok gezocht. Steeds dieper.

Michelangelo_pietà_rondaniniEen tot in perfectie uitgewerkte rechterarm – loshangend van het lichaam – getuigt nog van een verlaten zoektocht. Als in marmer gestold verdriet van de beeldhouwer die zich realiseerde dat hij afscheid moest nemen van deze Christus omdat in dieper marmer nog een andere Christus verscholen lag.
Afscheid nemen kan enorm pijnlijk zijn. Vooral als het met afbraak gepaard gaat van een lichaam dat ooit krachtig was maar inmiddels door ziekte wordt verteerd. Het verslag van zo’n afscheid kan echter naast pijn ook troost bieden. Zoals blijkt uit Valt u al?, een fotoverslag van Milvia Luijendijk met fragmenten uit blogs van Jan Stoof, dat vertelt hoe Multiple Systeem Atropie Jan geleidelijk in zijn greep kreeg.

 

De titel van het boek verwijst naar de vraag die een neurologe ooit aan Jan stelde om vast te stellen hoe ver de ziekte bij hem was voortgeschreden: “Valt u al?” Het blijkt één van de vele tekenen van het geleidelijke verval te zijn dat deze relatief onbekende ziekte veroorzaakt. Om meer bekendheid te genereren wilden Milvia en Jan hiervan verslag doen met dit aangrijpende boek als resultaat. Niet alleen aangrijpend omdat ik Jan persoonlijk kende, maar vooral omdat het pijn en troost zo dicht bij elkaar brengt. Pijn van de afbraak die normaal functioneren steeds meer in de weg stond. En troost van al het moois uit een leven dat bijna voorbij was. Dezelfde pijn en troost die ook te lezen was in de afscheidscolumns van Pieter Steinz. Valt u al? lijkt daar wel wat op, met dat verschil dat hier het beeld de boventoon voert. Zoals ook bij Michelangelo het beeld altijd op de voorgrond stond. Wat niet wegneemt dat hij ook prachtige gedichten schreef, over beeldhouwen, over liefde en over de essentie der dingen. Net als Jan overigens. Valt u al? sluit af met zo’n gedicht. Een gedicht dat net als Michelangelo’s Pietà Rondanini laat zien dat zoeken je altijd weer, met alle pijn en troost die erbij kan horen, dichter bij de kern brengt.

Overal heb ik gezocht
in vrienden
in vrouwen

in verre, vreemde landen
in boeken
En nergens was
de eeuwige rust en vrede
dan al die tijd al
in mijzelf

 

 

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

28 mei 2007

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

Wie had ooit gedacht dat deze aanlokkende openingsalinea door ons eigen Peter Brusse werd opgeschreven? Brusse, bij het grote publiek voornamelijk bekend als voormalig buitenlands correspondent voor de Volkskrant en het NOS Journaal in Londen maakt met het vlindernet zijn debuut als romanschrijver.

Lees meer