18 juni 2007

Spel,Stephan Enter

Een spel met de taal

Met Spel heeft Stephan Enter zijn tweede roman geschreven. Eerder verschenen van zijn hand de verhalenbundel Winterlicht en de roman Lichtjaren, die allebei werden genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Met zijn nieuwe roman gaat hem dat vast en zeker weer lukken.

De roman bestaat uit elf hoofdstukken en in ieder hoofdstuk staat een spel centraal. De ene keer gaat het om een takjesrace in een riviertje, de andere keer gaat het om Scrabble. Enter schetst op een mooie, bijna melancholieke, manier het leven van Norbert Vijgh, hoofdpersoon van de roman. Je leest zijn groei van kind naar adolescent. Vergelijkingen met Anton Wachter, een romanpersonage van Simon Vestdijk, zijn snel gemaakt.

Vooral de vroege jeugdherinneringen zijn goed en overtuigend beschreven. De manier waarop Norbert met zijn vriendjes omgaat en kattenkwaad uithaalt, doet je terugverlangen naar je eigen kindertijd. Ook krijg je als lezer een goed beeld van het dorpsleven. Zo is daar het hoofdstuk ‘Hofnar’, één van de hoogtepunten uit de roman. In dit hoofdstuk maken we kennis met de dorpsgek Jeetje, die de aandacht van de bewoners uit het dorp weet te trekken door sigarenbandjes uit zijn hoed te toveren. Als Enter het personage beschrijft, valt je op met welke precisie en hoe goed dat gebeurt.

Jeetje is oud. Hij is compact, grijs, stoppelig. Zijn ademhaling piept als een roestig wiel. Hij draagt een antracietkleurig jasje, zo sleets dat het zelfs bij de panden glimt, een broek die met bretels omhoog wordt gehouden, en schoenen met loshangende veters. Tussen wijs- en middelvinger van zijn linkerhand steekt een doorweekt stompje sigaar. Zijn gezicht wordt gedomineerd door een blinkende haviksneus waar zwarte haartjes uitkruipen en een gebit met vergeelde, half weggebrokkelde tanden. Dat laatste zie je zodra hij je in de gaten krijgt.

Stilistisch gezien is Stephan Enter erg sterk. Op iedere bladzijde schuilt wel een fraaie zin of een goede vergelijking. Enter speelt met de taal en als lezer geniet je daarvan. Ook de perspectiefwisselingen zijn mooi, van alwetende verteller naar een ik-verteller, ook al merken veel lezers dat misschien niet op.

Niet ieder hoofdstuk is even geslaagd. Zo valt het hoofdstuk ‘Job’ een beetje buiten de boot, omdat het tegen het magisch realisme aanhangt. In dit hoofdstuk ziet Norbert, geveld door koortsaanvallen, namelijk de bijbelse figuren op de glas-in-loodramen in de kerk tot leven komen. Het hoofdstuk is wel op een knappe manier verteld. In ‘Stoelendans’ beschrijft Enter het schoolleven, maar helaas gebeurt dat erg clichématig. Je kent het zo langzamerhand wel: de grapjes die scholieren uithalen bij elkaar en de docenten en de beschrijvingen van de leuke en minder leuke leraren en hun karaktertrekken. Ook treffende zinnen en vergelijkingen zijn in dit hoofdstuk weinig te vinden.

Gelukkig is er een krachtige afsluiter, want in het elfde hoofdstuk, en tevens langste hoofdstuk uit de roman, schetst Enter een uitstekend portret van de grootmoeder van Norbert. Opnieuw in een sterke stijl en opnieuw een prachtige karakterisering. Als lezer zie je, hoe de grootmoeder een enorme indruk maakt op haar kleinzoon. Je ziet dat haar persoonlijkheid invloed heeft op de jonge Norbert. Hij wil zich graag spiegelen aan haar gedrag en haar woordgebruik. Hij wil zelfs in ‘haar tijd’ leven. Dat is een mooi beeld en zegt ook veel over Norbert, die van speels, ondeugend kind uitgroeit tot een intelligente jongen.

Het literaire jaar is nog maar net begonnen, maar Spel verdient zeker een plaats op de longlist, zoniet de shortlist, van de Libris Literatuur Prijs 2007.

Stephan Enter – Spel, Uitgeverij G.A. van Oorschot, 320 pagina’s, 978 90 282 4072 8

Bart Temme

Spel,Stephan Enter
ISBN: 9789028240919

Meer van :

20 november 2017

Het leven ontwijken

Over 'Kraaien tellen' van Lucas de Waard
17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef

Recent

14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars
13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau

Verwant