8 mei 2006

Jhumpa Lahiri – De Naamgenoot, Meulenhoff

 

Ze debuteerde in 1999 met de verhalenbundel Interpreter of Maladies, een
verhalenbundel die in het Nederlands helaas Een tijdelijk gebrek ging
heten. Haar boek werd alom bejubeld en ze won er in 2000 de Pulitzer prijs
mee. Sindsdien werd reikhalzend uitgezien naar haar eerste roman. Die
verscheen in 2003 onder de aanmerkelijk eenvoudiger te vertalen titel The
Namesake. De recensenten waren vrijwel eensgezind in hun oordeel: Lahiri
maakt de belofte waar.

De Naamgenoot is een roman in een lange Amerikaanse traditie: de
immigrantenroman. Het verhaal begint ver van het land waar het zich
uiteindelijk af zal spelen, in Calcutta, India. Twee jonge mensen worden
door hun ouders uitgehuwelijkt en al snel blijkt de man, Ashoke, maar één
wens te hebben: het land van herkomst zo snel mogelijk verlaten en elders
een beter bestaan opbouwen. Die wens is hem ingegeven door een ervaring die
zijn hele verdere leven bepaalt: de trein waar hij in zit verongelukt.
Vrijwel alle passagiers uit het treinstel waar hij in zit komen om het
leven, maar hij overleeft. Omdat het hem lukt een bladzijde van het boek
dat hij in zijn handen houdt te laten bewegen wordt Ashoke opgemerkt door
reddingswerkers.

Vlak voor het tragische ongeval had een medepassagier tegen hem gezegd dat
Ashoke India moest ontvluchten zolang hij nog kon. Ga de wereld zien, het
is te laat voor je het weet. Dat advies krijgt door het ongeluk een bijna
dwingende betekenis. Later zal hij zijn zoon Gogol noemen, naar de auteur van wie hij een boek
las toen hij die fatale dag in de trein zat.

Het eerste deel van de roman wordt het bestaan geschetst van Ashoke en
zijn vrouw Ashima in de vreemde Verenigde Staten. Alles is er anders. Van
alle waarden en normen die zo onlosmakelijk verboden waren met hun leven in
India is hier niets terug te vinden. Vooral Ashima heeft moeite met aarden
in Amerika. Haar worsteling met de nieuwe cultuur en de enorme heimwee die
ze voelt naar haar land en haar familie zijn met veel gevoel beschreven.

Vanaf de dag dat Ashima en Ashoke hun eerste kind krijgen – eerst krijgen
ze een zoon, later een dochter – loopt er een scheidslijn door de familie:
ondanks al hun pogingen zich aan te passen aan de VS blijven zij Indiërs,
Bengalen die weliswaar ver van hun vaderland vandaan wonen maar nooit echte
Amerikanen zullen worden. Maar hun kinderen worden dat wel. Ze leren
weliswaar de taal van het land waar hun ouders zijn geboren, bezoeken India
tijdens de familiebezoeken die het gezin geregeld aflegt, maar ze voelen
zich geen Indiërs. En eigenlijk ook geen Amerikanen. Cultureel ontheemd, in
geen enkele wereld helemaal thuis.

En daar zijn we aangeland bij het belangrijkste thema van het boek:
identiteit. Zoon Gogol, wiens reis door het leven we het grootste deel van
het boek volgen, wil zoveel mogelijk een Amerikaan zijn. Hij verandert zijn
naam in Nikhil, in de wetenschap dat die makkelijk is af te korten tot
Nick, en laat zich aan z'n roots zo min mogelijk gelegen liggen. Als zijn
vader hem de verhalenbundel van Gogol cadeau doet die hij op de dag van het
ongeluk las laat hij het boek achteloos voor wat het is. Pas vele jaren
later zal hij er toe komen het boek te lezen.

Het verloochenen van zijn afkomst komt tot een hoogtepunt als hij een
vriendin krijgt, Maxine, die uit een welgesteld New Yorks milieu komt. Haar
ouders zijn liberaal, de principes van de vrije jaren zestig toegedaan,
verwachten in tegenstelling tot zijn ouders niets van hun kind en vinden
het volstrekt geen probleem dat hij met haar naar bed gaat. In tegendeel.
Doe wat je wil!

Uiteindelijk loopt de relatie spaak, maar is Gogol een ander mens
geworden. Hij weet nu wat zijn ouders nooit zullen weten over hoe het is om
een Amerikaan te zijn. In de woorden van Lahiri zelf: "In zijn verlangen om
Amerikaans te zijn, verslingert hij zich aan de bijna clichématig New
Yorkse Maxine, voor wie hij zijn Indiase wortels zoveel mogelijk afschermt.
Het schuldgevoel dat daarmee gepaard gaat, ondergraaft de relatie."
 Maar dan ontmoet hij op aandrang van zijn moeder een meisje, Moushumi, dat
hij van vroeger kent. Ook van Bengaalse ouders. Hij spreekt met tegenzin
met haar af, om ter plekke te ontdekken dat zij met eenzelfde tegenzin
heeft toegestemd in een ontmoeting. Maar het klikt. Ze worden verliefd en
trouwen.

Deze tweede relatie is volkomen anders. Moushumi komt uit hetzelfde milieu
als hij. Ze is ook een kind van Bengaalse ouders. Ze delen een culturele
achtergrond. Dat bindt ze in eerste instantie, maar uiteindelijk was dat
misschien ook het voornaamste dat ze bond. Ook die relatie loopt
uiteindelijk spaak.

Hoewel er genoeg dramatische gebeurtenissen zijn in het boek (zijn vader
overlijdt plotseling, Gogol ontdekt dat zijn vrouw vreemd gaat), eindigt
het boek niet met een spectaculaire plotwending. "Dit is een
character-driven book zonder traditioneel plot," zei Lahiri toen ze voor
NRC Handelsblad werd geïnterviewd door Pieter Steinz. Dat klopt. Maar een
plot wordt niet gemist. Hooguit eindigt het boek onbevredigend in die zin
dat je het leven van Gogol graag nog wat langer had willen volgen. Als je
hem als lezer noodgedwongen moet laten gaan heb je het gevoel dat de tocht
onvoltooid is. Hoe dan ook, het boek zuigt je op, voert je met hoge
snelheid naar de laatste bladzijde. Niet alleen de lotgevallen van de
personages zijn daar verantwoordelijk voor, het is ook Lahiri's heldere
stijl. In datzelfde interview met Pieter Steinz zei ze: "Ik ben vóór alles
door Tsjechov en Tolstoj beïnvloed." Nou, dat is te merken. Haar verhalen
zijn misschien nog wel meer Tsjechov dan De Naamgenoot, maar dat ze zich
een begenadigd leerling toont van de Russische grootmeester is duidelijk.
Dit is zo'n recensie die je besluit met de volgende mededeling: een aanrader.

Meer van :

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník

Recent

7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt
28 juli 2017

Het lot van een niet-joodse jood

Over 'Buster Kafka' van Martin Schouten

Verwant