11 juli 2005

Waar was je nou

Waar was je nou (roman)K. Schippers. Uitg. Querido Amsterdam, 2005; 240 blz. € 17,95.

Waar was je nou (roman)
K. Schippers. Uitg. Querido Amsterdam, 2005; 240 blz. € 17,95.

Taalplezier, kijkplezier
Schippers schrijft aanstekelijke roman

Het lijkt een onbetekenend voorval: iemand zegt tegen zijn Turkse groenteman 'tien pers', waarop de man de sinaasappels pakt. De klant prijst hem, dat hij het Nederlands zo goed begrijpt. 'Alleen hier', antwoordt de groenteman, 'buiten niet'. Dit is een korte scène aan het begin van de roman Waar was je nou van K. Schippers. De klant is de hoofdpersoon, Ruud, die naar buiten loopt en zich afvraagt wat de groenteman bedoeld kan hebben. Hij concludeert dat de man het Nederlands slechts beheerst voor zover het met zijn koopwaar te maken heeft. Buiten de winkel is hij onthand: hij zal het woord niet weten voor dakgoot of merel. Zijn taal is in twee stukken opgedeeld.
Tijdens eerste lezing, hobbel je over zo'n voorval heen: je volgt verder het verhaal en vergeet de groenteboer, maar bij het terugbladeren valt op dat het zo'n beetje de hele roman gaat over twee werelden, een wereld waar je bij hoort, waarin je participeert en een wereld waar je niet bij kunt. Niet voor niets opent Waar was je nou met Ruud die de deur van zijn huis achter zich dichttrekt, zonder dat hij zijn sleutels bij zich heeft; hij heeft zich buitengesloten, heeft geen toegang meer tot zijn dagelijkse wereld.
Ruud gaat naar het huis van zijn moeder, die een paar maanden eerder overleden is. Als eigenaar van een fotozaak heeft hij vooral aandacht voor de foto's die zijn moeder maakte. Ook een foto toont een andere wereld dan die waarin je leeft. Het is een opnamen van een moment. Er is tijd aan vooraf gegaan, er is tijd op gevolgd, maar dat is allemaal niet te zien. Ook het tijdstip dat de foto vastgelegd heeft, is allang voorbij.
Maar als Ruud de foto's bekijkt, kan hij zo de kleuren invullen, bedenken wat de mensen op de foto tegen elkaar zeggen, horen welke geluiden er klinken. Alsof hij niet een plaatje uit het verleden ziet, maar alsof de foto nu gebeurt. Alsof hij niet langer buiten de wereld van de foto gesloten is, maar er zo in kan stappen.
Woody Allen deed het omgekeerde in zijn film The yellow rose of Texas: daar stapte een van de personages van het bioscoopdoek en ging zich bewegen in de wereld buiten de film. Michael Ende liet in Die unendliche Geschichte zijn hoofdpersoon deelnemen in de werkelijkheid van het boek dat hij aan het lezen was. Schippers doet iets soortgelijks als Ende: hij laat Ruud verdwijnen in de foto, de grenzen van tijd en ruimte vallen weg, Ruud is weer terug in de tijd toen hij nog een kind was. Hij kan daarin rondlopen met het bewustzijn en de kennis van de volwassene, genieten van wat voorbij hoort te zijn, maar toch nog even is.
Ruud weet hoe hij terug moet komen in de werkelijkheid van buiten de foto, maar hij wil ook graag een tastbaar bewijs meenemen naar het heden: een broche van zijn moeder, die ze wel eens uitleende aan haar vriendin Chris.
Schippers speelt een magnifiek spel met verschillende werkelijkheden, verschillende werelden. Overal zie je parallellen en spiegelingen en steeds weer moet je je afvragen hoe werkelijk deze werkelijkheid nu weer is.
De hechte compositie dwingt bewondering af. Maar er is meer. Door de oude foto's hangt er in het boek een milde weemoed, die niet sentimenteel wordt. Het kan bijna niet anders of bij de lezer verschijnt automatisch een glimlach op zijn gezicht.
En dan zijn er nog de scherpe observaties, de precieze stijl. Zelfs met een pink van zijn schrijfhand schrijft Schippers korte uitweidinkjes als: 'In het café heeft Slim haar pink niet onder controle. Het is de vinger die nauwelijks iets doet en toch is hij niet te vertrouwen. Min of meer werkeloos begeleidt hij haar gebaren, als een versiering bijna, een vrije vinger die niet meedoet aan drinken, eten, een deur openmaken, vlug even over je voorhoofd wrijven. Hij is de edelman onder de vingers. Zelfs als Slim thuis in een pan roert, zweeft de pink in het niets, heeft hij de allure van de getuige die minzaam toekijkt, terwijl de andere vingers het vuile werk opknappen.'
Taalplezier. Kijkplezier. Waar was je nou is een aanstekelijk boek.

Pelgrim

Waar was je nou
ISBN: 9789021480183

Meer van :

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník

Recent

7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt
28 juli 2017

Het lot van een niet-joodse jood

Over 'Buster Kafka' van Martin Schouten

Verwant