21 februari 2005

Hermann Hesse – Kleine literatuurgeschiedenis

Eindelijk vertaald! Jammer genoeg ontbreken een paar van z’n mooiste stukken, maar dit boek biedt toch een goed overzicht van Hesses Schriften zur Literatur. Ze hebben mij lang als leidraad gediend. Goed dat ze nu eindelijk ook voor Nederlandse lezers toegankelijk zijn, ook al valt te betwijfelen of het boek hier ooit populair zal worden. De reputatie van Hesses literaire werk is in ons land op z’n minst dubieus. Zweefmolenproza, edelkitsch, oudbakken hippielyriek… Geheel ten onrechte overigens.Hesse is niet de man van de snoeiharde oordelen. Hij laat zich uitsluitend uit over schrijvers en boeken die hij bewondert. Hij is een schrijver die andere schrijvers aanbeveelt, geen criticus. ‘Oordelen zijn alleen waardevol als ze positief zijn. Ieder afwijzend, afkeurend oordeel, ook als het als nog zo juist is, wordt onecht zodra men het uitspreekt. Wat mensen over elkaar zeggen, daarvan zijn tweederde zulke

Eindelijk vertaald! Jammer genoeg ontbreken een paar van z’n mooiste stukken, maar dit boek biedt toch een goed overzicht van Hesses Schriften zur Literatur. Ze hebben mij lang als leidraad gediend. Goed dat ze nu eindelijk ook voor Nederlandse lezers toegankelijk zijn, ook al valt te betwijfelen of het boek hier ooit populair zal worden. De reputatie van Hesses literaire werk is in ons land op z’n minst dubieus. Zweefmolenproza, edelkitsch, oudbakken hippielyriek… Geheel ten onrechte overigens.
Hesse is niet de man van de snoeiharde oordelen. Hij laat zich uitsluitend uit over schrijvers en boeken die hij bewondert. Hij is een schrijver die andere schrijvers aanbeveelt, geen criticus. 'Oordelen zijn alleen waardevol als ze positief zijn. Ieder afwijzend, afkeurend oordeel, ook als het als nog zo juist is, wordt onecht zodra men het uitspreekt. Wat mensen over elkaar zeggen, daarvan zijn tweederde zulke “oordelen” (…) Werkelijk echt zijn we alleen, waar we ja zeggen en respecteren. Het vaststellen van “fouten”, al klinkt dat nog zo fijnzinnig en intellectueel, is niet een oordeel, maar roddel.' Een edel standpunt, maar levert het ook goede stukken op? Je zou zeggen van niet, maar dat valt erg mee. Zijn bewonderende oordeel is zelden kritiekloos en zijn stukken over de schrijvers die hem het meest dierbaar zijn, zijn zelden hagiografisch van aard. Dat scheelt.
Het boek bevat een soort staalkaart. Hesse laat zich uit over schrijvers als Thomas Mann, Musil, Canetti, Max Fisch, Goethe, Stendhal, Voltaire, Flaubert, Tolstoj, Hamsun en zo nog een handvol grootheden. De bundel lijkt dus vrij compleet, maar helaas valt op de selectie van Volker Michels (bezorger van veel van Hesses werk) nogal wat af te dingen. Zo is bijvoorbeeld wel een heel stuk opgenomen over Gottfried Kellers Der Grüne Heinrich (een Zwitserse roman die nooit is vertaald en geen Nederlander iets zegt), maar niets over Proust, en dat terwijl Hesse nu juist een van de vroegste pleitbezorgers van zijn werk was. In 1931 schreef hij dat Proust nog geen tien jaar na zijn dood al afgedaan werd als een mode van gisteren. 'Aber Proust war keine Mode, er war ein grosser Dichter, ein grosser Künstler und Liebender, und wird nicht vergehen.'
Het is maar één van de voorbeelden van het scherpe oog dat Hesse had voor literatuur met een tijdloze kwaliteit. In 1935 schrijft hij over Kafka dat we over zijn werk nog zullen discussiëren als dat van de meeste van zijn tijdgenoten allang vergeten zal zijn. Met terugwerkende kracht lijkt dat een niet al te opmerkelijke uitspraak, maar dat Kafka zo’n vast onderdeel van de literaire canon zou worden was in 1935 nog allerminst een uitgemaakte zaak.
Nog een voorbeeld: al in 1953 bespreekt Hesse The Catcher in the rye van Salinger. Lovend. Hij is één van de eersten in Duitsland.
Kortom: mooi boek, maar de volgende druk mag een nog ruimhartiger keus uit de stukken van Hesse bevatten. Als het daar van komt althans…

Hermann Hesse
Kleine wereldliteratuur
ISBN 90-5911-068-4
€ 16,98

JvK

Hermann Hesse
Kleine literatuurgeschiedenis
ISBN: 9789059110687

Meer van :

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Recent

13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman
8 november 2017

Biografie Herman de Coninck gedicteerd door De Coninck zelf

Over 'Toen met een lijst van nu errond' van Thomas Eyskens
7 november 2017

De dreiging van het duister

Over 'Wol' van Aart Taminiau
6 november 2017

Het licht gaat uit

Over 'Laatste dagen op Ellis Island' van Gaëlle Josse

Verwant