6 juni 2005

Spaans benauwd

Roeier met loden riemen en meeldauw op de kloten

Gerrit Komrij heeft geen illusies. Dat wisten we wel maar het wordt in zijn laatste bundel, getiteld Spaans benauwd, nogmaals onderstreept. Nihilistische, strakke gedichten. Drie strofen lang, vier regels per strofe. En… hij heeft het juk van de volksdichter mogen afleggen, geen gezeur meer over Balkenende, Maxima of de lakei. Nee, gewoon weer dichten zoals we het van Komrij gewend zijn.

In tegenstelling tot de huidige dichter des vaderlands, Driek van Wissen, kan Komrij wél origineel rijmen. Overal in de bundel vind je dan ook verrassende eindreim: welomlijnd-verdwijnt, abri-magie, ontwaak-onderkaak, etc. Mooie woorden, geen oneffenheden terwijl er inhoudelijk heel veel oneffen is. Het gedicht ‘Oneffenheden’ zegt genoeg; Komrij beschrijft het oud geworden lichaam zoals hij al eerder deed:

De pus en het korrelig bloed ?
De meeldauw op de kloten
En de walm in het ondergoed ?
Die dierbare bentgenoten

De dichter heeft het Spaans benauwd. Dit wordt duidelijk door de opdeling van de bundel: Hemel, Hel, Oordeel, Dood. In het eerste gedeelte wordt de illusieloosheid verwoord, maar later treden er toch moeilijkheden op: liefde. Dit wordt echter tegengewerkt door de grimmige gedichten. De remedie voor het leven is die illusieloosheid. Dat de dichter Spaans benauwd is, komt terug in het gedicht ‘Beschaving’:

Er was onder mijn hersenpan
Geen schuld die me bezwaarde ?
Ik kende niet de fado van
De laatste mens op aarde ?

Ik was een doodgelukkig kind ?
Er waren kinderen als ik ?
Ik waaide mee op elke wind
En had dezelfde schrik.

In dromen martelde ik verwoed,
Maar had niets van berouw ?
Nu ben ik menselijk en goed
En heb het Spaans benauwd ?

Dit gedicht is de sleutel; de hele bundel in twaalf zinnen. Er was geen schuld en dat moet er ook niet zijn. Zonder illusies leven, als een kind, maakt het leven dragelijk. En daar gaat deze bundel over. Rauwe, harde woorden worden omringt door fabelachtige beschrijvingen. Geen zot volksvermaak meer; terug naar de werkelijkheid: naar de ‘…roeier met loden riemen’ en in gedachte de ‘…engel bij wie ik wil horen ?’.

Wouter de Vries 

Spaans benauwd
Gerrit Komrij
De Bezige Bij
ISBN: 9023416317
40 pagina’s
€17.50

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Literair Nederland - 10 jaar geleden

29 oktober 2007

Roman met cartoonachtige taferelen
Door Rabin Gangadin

De opvatting dat de zintuiglijke waarneembare wereld de enige werkelijkheid is, is tegenwoordig niet meer vol te houden. In die andere dimensie van werkelijkheid speelt niet alleen de nieuwe natuurkunde, maar ook de religieuze ervaring een belangrijke rol.
De ervaring van mensen die contact zouden hebben gehad met een werkelijkheid die uitstijgt boven de alledaagse werkelijkheid, betreft een waarneming van het transcendente, a.h.w.

Lees meer