18 juni 2007

Vreemde ogen, Allisa York

Het geheim van het wolvengezin

Wie aan het Amerika van de negentiende eeuw denkt, ziet vooral slavernijtaferelen voor zich en bloedige oorlogen met de Indianen. Dat de blanken ook elkaar uitmoordden, beschrijft Allisa York in haar nieuwe roman ‘Vreemde Ogen’. Via een keur aan personages laat ze de slag bij Mountain Meadow herleven, waar in enkele dagen tijd de mormonen een groep emigranten uitroeiden. Kinderen onder de zeven jaar namen ze mee, en brachten ze onder in hun eigen gezin. Dorrie Burr is zestien als het boek begint en gaandeweg wordt duidelijk wat deze slachtpartij voor haar betekend heeft.
Drie jaar eerder is Dorrie uitgehuwelijkt aan Erastus Hammer, een mormoonse macho van het zuiverste water. Hij bezit een paardenranch in Utah, jaagt op alles wat beweegt en is zo trots op zijn buit, dat hij Dorrie vraagt de dieren voor hem te op te zetten. Dit werk is haar lust en haar leven, en dat is tevens de huwelijksdeal die ze met hem gesloten heeft. Zij krijgt een eigen werkplek met alle benodigde materialen, en voorziet hem van een indrukwekkend pandemonium aan jachttrofeeën. Hij moet wel zijn handen thuishouden. Na een plichtmatige huwelijksnacht besluiten ze elkaar met rust te laten. Zij blijft in haar naar preparatiematerialen stinkende werkhut, en hij zoekt zijn vertier bij zijn andere drie vrouwen.
Hoewel ‘veelwijverij’ binnen de mormoonse beweging zo goed als afgeschaft is, is Hammer nog een polygamist pur sang. Met zijn eerste vrouw is hij uit liefde getrouwd. Deze Ursula is zeer vroom en verheerlijkt Joseph Smith, de grondlegger van de mormoonse kerk. Ze is gebroken door zijn gewelddadige dood. Ze droomde ervan zijn bruid te worden en kiest uiteindelijk maar voor Hammer. Na de geboorte van hun zoon Lal weet ze het zeker: voor haar geen kinderen meer. Aangezien de mormoonse traditie vraagt om een kinderrijk gezin, stemt ze toe in een tweede vrouw voor haar echtgenoot.
De mooie Ruth komt als emigrante uit Engeland en hoopt in Amerika succes te hebben met haar passie voor weven en spinnen. Ze sluit zich aan bij de mormonen en legt de zestienhonderd kilometer lange pelgrimstocht naar Sion lopend af. Als ze na deze tocht vol ontberingen op sterven na dood is, kruist Hammer haar pad. Hij redt haar, neemt haar tot zijn tweede vrouw en geeft haar een eigen huisje op zijn ranch, waar zij zich kan uitleven op haar zijderupsen. Binnen vijf jaar schenkt ze hem vier kinderen, die stuk voor stuk ingepikt worden door Ursula.
Omdat Ruth constant zwanger is en Ursula zich als een onaanraakbare matrone over het huishouden ontfermt, komt Hammer seksueel ernstig tekort. In een variététheater ontmoet hij Thankful, een actrice op haar retour. Een derde huwelijk is geboren. Haar kamer in de paardenranch is binnen de kortste keren een boudoir, waar Hammer, tot groot ongenoegen van Ursula, zonder ophouden seks heeft met de actrice.
Ursula bestiert met ijzeren hand het leven op de paardenranch, Ruth droomt weg boven haar zijderupsen, Thankful paradeert in showjurken door het huis, en de jonge Dorrie probeert de dode dieren een leven terug te geven. Haar grootste zorg is het prepareren van een wolvengezin. Op het erf dartelen kinderen rond, met namen die afgeleid zijn van de martelaar Joseph en hangt adolescent Lal mismoedig rond de stallen.
Alissa York vertelt het verhaal vanuit de perspectieven van alle personages. Van ieder hoor je een versie die naadloos aansluit bij het voorafgaande. Daarnaast verheldert ze het verhaal door de moeder van Dorrie brieven aan haar dochter te laten schrijven en Dorrie haar verdrongen herinneringen in dromen te laten beleven. De verhaallijn van Dorrie loopt als rode draad door de roman en neemt steeds ijzingwekkender vormen aan.
Daarbij voert York twee belangrijke bijfiguren in: Spoorzoeker, een Paiute indiaan die Hammer bijstaat bij zijn strooptochten, en Bendy een stalknecht met een kleurrijk verleden. Beiden kijken als buitenstaander naar het gezin Hammer. Via Spoorzoeker komen we alles te weten over de moeizame relatie tussen de indianen als oorspronkelijke bewoners en de nietsontziende blanke bezetters. Waar ze elkaar aanvankelijk naar het leven stonden, berusten ze nu in een noodgedwongen samenwerking. Spoorzoeker kent de zwakke plek van Hammer en kent het geheim van het omgebrachte wolvengezin. Hij hoeft alleen nog maar te wachten op het juiste moment om toe te slaan.
Bendy plaatst het verhaal in een bredere context. Via hem vernemen we over de goudkoorts die begon in 1848 en 40.000 gelukszoekers naar Californië lokte. Hier begon de economische voorspoed, maar tevens werd het slechtste in de mens naar boven gehaald.
Ook nam hij deel aan de fameuze ‘pony-express’: de eerste postbezorging die, in een systeem van steeds wisselende paarden binnen tien dagen brieven van de Atlantische kust naar de Pacific bracht.
Als Bendy merkt dat het Dorrie niet lukt om haar wolvenfamilie af te krijgen, besluit hij haar te helpen. Hij is gefascineerd door haar talent en zij is onder de indruk van zijn lichamelijke vermogens als slangenmens. Op de avond dat het opzetten van het wolvengezin zijn voltooiing nadert, valt alles op zijn plaats. De brieven van Dorrie’s moeder, het ongenoegen van Lal en de wraak van Spoorzoeker zorgen voor een escalatie die zijn weerga niet kent.
‘Vreemde Ogen’ wordt terecht vergeleken met het werk van Emily en Charlotte Brontë. Niet alleen speelt het in dezelfde tijd, ook de duistere sfeer komt overeen: de niet vastgelegde regels waar iedereen zich aan te houden heeft, de geheimen die de ruimtes bevolken, onuitgesproken emoties die geruisloos overgaan in wreed gedrag.
Ook de vergelijking met de roman ‘Laten wij aanbidden’ van Ann-Marie MacDonald gaat op. Dit verhaal vindt eveneens in de negentiende eeuw plaats en zet, net als in ‘Vreemde Ogen’, een kindbruidje in een bizarre omgeving centraal. Ook in dit boek wisselen de vertelperspectieven. ‘Vreemde Ogen’ is een boek voor de liefhebber van historische romans, die zin heeft om zelf op zoek te gaan naar belangrijke feiten, want veel legt Alissa York niet uit. Wel geeft ze een prachtig beeld van een buitenissig gezin, dat leeft in een zware periode van de Amerikaanse geschiedenis. De spanningsopbouw is sterk, de personages zijn uitstekend neergezet en de plot is weerzinwekkend goed. Sluit de gordijnen als je het leest, houd een honkbalknuppel binnen handbereik en kijk bij het slapengaan onder je bed. Er zou maar zo een wolf onder kunnen liggen….

Alissa York ? Vreemde Ogen
Uitgeverij Meulenhoff 2007

Pauline van der Lans

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer