Buzz Aldrin waar ben je gebleven?, Johan Harstad

Een boek over onzichtbaarheid

Mattias is geboren in 1969, precies in de nacht dat Buzz Aldrin zijn eerste stap op de maan zette. Niet Neil Armstrong, maar Buzz Aldrin is Mattias’ held: de tweede man, de man achter en in de schaduw van Armstrong. Zo onopvallend wil Mattias ook door het leven gaan. Al lukt dat niet altijd. En dan zijn de gevolgen groot.

Hij leidt het gewenste rustige bestaan, totdat in zeer korte tijd zijn vriendin bij hem weggaat en het tuiniersbedrijf waar hij werkt failliet gaat. ‘Ze haalde haar spullen weg, haar meubels, liet de wereld krimpen en maakte de kamers groter.’ Wat doe je dan? Als je niets meer hebt? Mattias stemt toe om met z’n beste vriend, die hem al jaren bij z’n band wil hebben, mee te gaan voor een optreden op de Faeröer. Na een wilde oversteek wordt hij wakker op een verlaten weg, doorweekt van de regen, met bloed aan zijn handen en een heleboel geld op zak. Vanaf dan zal zijn leven nooit meer hetzelfde worden.

Nadat hij zich naar een bushokje gesleept heeft om voor de regen te schuilen, pikt een automobilist hem daar op. Geradbraakt en verkleumd laat hij zich meenemen, in bed stoppen en vervolgens slaapt hij dagen aan één stuk voordat hij een beetje bijkomt. De man die hem heeft opgevangen is dr. Havstein, een psychiater die in een oude fabriek een soort opvanghuis heeft voor mensen die tussen kliniek en maatschappij in staan.

De vaste bewoners naast Havstein, zijn Anna, Palli, Ennen en later de letterlijk aangespoelde Amerikaanse Carl. Het worden Mattias’ beste vrienden. Stuk voor stuk dragen ze een eigenaardige geschiedenis met zich mee, die langzaam maar zeker ontrafeld en zichtbaar worden. Dat je verleden je achtervolgt, wordt pijnlijk duidelijk gemaakt. Havstein is hun reddingsboei, hoewel hijzelf ook niet helemaal zuiver blijkt te zijn.

Hoe hecht de groep is, blijkt wanneer één van hen plotseling komt te overlijden. Alsof er molecuul is weggehaald uit de vloeistof die hen bindt en die voor een andere chemische reactie zorgt. Later, wanneer hij met iemand die haar niet heeft gekend, teruggaat naar haar graf merkt diegene op dat ze niet oud is geworden.
‘Wat is er gebeurd?’
‘Ze is door de bus overreden.’
‘Dat spijt me, Mattias.’
‘Dat hoeft niet. Ze was dol op bussen. Het had erger gekund.’

Mattias gaat na de dood van dit meisje weer naar huis. Hij kan zolang in het vakantiehuisje van zijn ouders wonen en werken bij kennissen. Maar hij trekt het niet. Hij mist zijn vrienden en het land. Wanneer hij terugkomt op de Faeroër, hoort hij dat de instelling van Havstein zal moeten sluiten. Het nut ervan wordt door de overheidsinstellingen in twijfel gebracht. Tijdens een nachtelijke klim op een van de mooiste plekken van de Faeroër, krijgt Mattias een ingeving voor een oplossing, zodat ze bij elkaar kunnen blijven en het geluk elders kunnen gaan zoeken. Een reis die al lang in hun fantasie bestaat… ‘als ze je maar vaak genoeg vertellen dat je de werkelijkheid niet kunt overzien, dat je je eigen fantasiewereld verwart met wat algemeen geldig is, dan word je gedwongen om elk idee dat bij je opkomt met dezelfde ernst te overdenken.’ Of ze het zullen redden, weet je niet. Bij aanvang van de reis (of is het weer een vlucht?) is het verhaal afgelopen.

Buzz Aldrin waar ben je gebleven? heeft iets surrealistisch. Hoe kan het ook anders in dat surrealistische landschap van de Faeroër, waar het altijd lijkt te regenen en je uren op een bus moet wachten. De troostende muziek van The Cardigans die veelvuldig genoemd wordt, past erg goed bij de sfeer in het boek. Met droge humor en zeer fraai en origineel taalgebruik laat Johan Harstad je een verstilde wereld zien, die heel erg tot de verbeelding spreekt. Het is alsof je een sneeuwbol instapt die soms heel hard geschud wordt en soms kalmerend stil is wanneer de opgewaaide vlokjes weer zijn neergedaald. Waar het een lange tijd niet lijkt uit te maken waar je vandaan komt en je geschiedenis kunt vergeten. Opnieuw beginnen. Tot op zekere hoogte.

Ik heb veel bewondering voor Harstads stijl, voor de originaliteit waarmee hij grote algemene thema’s als liefde, dood, leven, gekte en vriendschap weet te specificeren en de geniale wijze waarop hij de eerste landing op de maan weet te verbinden met de existentialistische crisis van een jonge man. Je bent tijdens het lezen echt even van de wereld. Dit is zo’n boek waar ik naar aanleiding van de bespreking van ‘Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk’ op deze site, naar verlangde.

Juliette van Wersch

Buzz Aldrin waar ben je gebleven?
Johan Harstad
Uitgeverij Podium

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

18 juli 2008

Leven na een moord

Door Pauline van der Lans

Zoals de in het begin van de serie Desperate Housewives overleden Mary Alice Young met een alziende blik de gebeurtenissen in Wisteria Lane weergeeft, zo vertelt in Alice Sebolds roman De wijde Hemel de vermoorde tiener Susie Salmon hoe het haar achterblijvers vergaat.

Lees meer