10 januari 2006

De verschrikkelijke moeder,van Warmerdam

Reerug met Zuurkool

De Verschrikkelijke moeder – Alex van Warmerdam
Nijgh & Van Ditmar
ISBN 9038884419

Eind 2005 werd de Taalunie Toneelschrijfprijs toegekend aan Struisvogels op de Coolsingel, geschreven door Anna Enquist, Antoine Uitdehaag en Anne Vegter. De verschrikkelijke moeder van Alex van Warmedam werd wel genomineerd maar moest het afleggen tegen de eerst genoemden. Of dit nu terecht is of niet laat ik in het midden. Ik maak geen deel uit van welke jury dan ook, dus waarom appels met peren vergelijken.

Nu kwam mij een aantal weken geleden het boekje van De Verschrikkelijke moeder, d.w.z. het bij Nijgh & Van Ditmar in druk verschenen toneelstuk onder ogen en stemde mij uiterst vrolijk. Nu kan dit komen omdat ik sinds de films Noorderlingen  en Abel een zwak voor het werk van Alex van Warmedam heb, maar helemaal zeker weet ik dat niet. Wat ik wel weet is dat Alex van Warmedam dé Nederlander ( zoals in dé bank) in film en theater een eigen stemgeluid heeft gegeven, de spruitjeslucht die boven onze polders hangt tot iets moois, iets naars iets absurds heeft kunnen sublimeren. Theo van Gogh met een pothelm op een Zundapp in Noorderling. Vliegen vangen met een schaar in Abel, de wielrenners in Kleine Teun stuk voor stuk mooie beelden die mij zijn bijgebleven. Wie groot gebracht is met het werk van Alex van Warmedam kan zijn toneelstukken ook goed lezen. Zo blijkt. De beelden volgen vanzelf.

EMANUEL
Er zijn weer acties tegen het eten van vlees.
GERARD
Ik weet het.
EMANUEL
Klootzakken.
GERARD
Maak je geen zorgen.
EMANUEL
Ik maak me wel zorgen. Ze laten op televisie zien hoe de koeien het slachthuis binnenkomen, hoe ze geslacht worden. Dat moet je niet laten zien. Wat je moet laten zien is een koe in de wei of een biefstuk, maar niet de stadia daartussen. De mensen gaan zich schamen om een stukje vlees te kopen.
GERARD
Het is wel weer genoeg. Emanuel.
EMANUEL
Genoeg? Het is een probleem.
GERARD.
Welnee.
EMANUEL
Mijn omzet daalt.
GERARD
Omdat je chagrijnig in de winkel staat.
EMANUEL
Ik ben een ambachtsman, geen slijmbal.
GERARD
Neem een meisje in dienst, voor de duizendste keer, dat de klanten bedient, voor de duizendste keer, zodat jij met je chagrijnige kop achter je hakblok kan blijven.

Een verschrikkelijke moeder, een slager, een overspelige hoofdonderwijzer, diverse jonge meisjes, een makelaar, een gekleineerde dochter en veel bloed- en vetvlekken. U krijgt drie gruwelijke familieminiatuurtjes te zien, zoals alleen Alex van Warmedam die presenteren kan: bloederige bizarre verhaaltjes waarin met weinig woorden veel wordt verteld. De Verschrikkelijke Moeder is de elfde theatervoorstelling van Alex van Warmedam met zijn theatergroep De Mexicaanse Hond. Zoals in al zijn voorstellingen en films is hij verantwoordelijk voor het hele artistieke proces: idee, tekst, regie, vormgeving, en muziek vormen een onlosmakelijke eenheid. NRC Handelsblad: Pierre Bokma tilt alles nog een treetje hoger, hij geeft vlees en bloed aan de hoekige teksten. Wat een speler is hij en wat een geluk dat hij Van Warmerdam gevonden heeft.

Uit Juryrapport Taalunie Toneelschrijfprijs:
Hoewel van een geheel andere orde, gebruikt ook theatermaker en cineast Alex van Warmerdam in de voor zijn eigen gezelschap De Mexicaanse Hond geschreven muziektheatertekst De verschrikkelijke moeder het middel van de herhaling. De tekst bestaat uit drie episodes, alledrie spelend binnen een familieverband, met als belangrijkste verbindend element dat er telkens sprake is van een broer en een zus, die zich elke keer in een andere gedaante – als wolven in schaapskleren – opdringen aan de respectievelijke families en vervolgens de situatie volledig manipuleren. Zo is de broer in het eerste deel een slager, in het tweede deel een boze stiefmoeder en in deel drie een man die zich als substituut-vader opdringt aan twee zusjes, die hij heeft wijsgemaakt dat hun ouders vertrokken zijn. Als geslepen intriganten, hierbij nog geholpen door een derde personage, trekken ze een wreedaardig spoor van ellende en verdriet. Archetypes zijn het, die onze angsten, dromen en sprookjes bevolken. Wat het zo absurd en komisch maakt, is dat alle personages in De verschrikkelijke moeder het allemaal volstrekt vanzelfsprekend vinden en met zich laten gebeuren. In een zeer speelse stijl schetst Alex van Warmerdam in de voor hem zo kenmerkende geserreerde taal een grimmige en duistere wereld, waar liefde heeft plaatsgemaakt voor koele berekening en eigenbelang heerst. Een intrigerende tekst is het, die veel ruimte laat voor interpretatie.

'Ga naar de bergen, naar de fascisten. Reerug met zuurkool. Oergezellige winteravonden. Jodel mee en je zult gelukkig worden,' zegt Sigrid wanneer zij haar dochter de deur wijst. Niet alleen deze moeder toont weinig mededogen, ook de slager, de overspelige hoofdonderwijzer, de onderdrukte stiefdochter en de verliefde makelaar laten zich van hun donkere kant zien in deze helse poppenkast.
De verschrikkelijke moeder is vintage Van Warmerdam. Net als in Adel Blank en Welkom in het bos proberen relatief normale mensen zich een weg te banen door een waanzinnig universum.

Andreas Vonder

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer