5 januari 2004

In de schaduw van Byzantium

Voor al u ontkerstenden: ga eens drie maanden op een zuil zitten met slechts een handjevol brood. Of: laat u volledig inmetselen met slechts een rietje door de muur als enige watertoevoer. Moet u opletten hoe snel de engelen en wonderen verschijnen! Het is immers geen toeval dat de drie monotheïstische wereldgodsdiensten in de woestijn zijn ontstaan. 

Hallucinaties. 

In de schaduw van Byzantium reist William Dalrymple in het voetspoor van een vijfde eeuwse monnik door een, van oorsprong uit het oostelijk gedeelte van het Romeinse Rijk ontstane, lap grond. Overwegend hellenistisch christelijk, door de hallucinaties van Constantijn de Grote, die in 312 bij de Pons Milvius, ten noorden van Rome, voor de slag een visioen had, waarin het kruisteken aan de hemel verscheen, met als onderschrift ‘Overwin hiermee’. Dalrymple begint in Istanbul (Constantinopel, Byzantium, Nova Roma…) en eindigt in Egypte. En net als de monnik Johannes Moschus het in de vijfde eeuw in zijn boek de geestelijke weide ziet, ziet hij het nog steeds: de meest wonderlijke, obscure genootschappen. Syrisch-orthodoxen, maronnieten, arianisten, Kopten, Nestorianen en Yezidi. (‘Een zeldzaam en esoterische godsdienst, misschien oorspronkelijk voortgekomen uit een of andere gnostische christelijke of ketterse islamitische sekte. Yezidi geloven dat Lucifer, nadat hij de vlammen van de hel had gedoofd met de tranen van zijn penitentie, vergeven is door God en weer is aangesteld als opperengel. Hij heet nu Malik Tawus, de Pauwenengel, en regelt het dagelijks leven in de wereld.’). 

In de vroeg Byzantijnse tijd ? die eerst samenviel met de vroeg christelijke tijd en later met de vroeg islamitische tijd ? stond er theologische gezien nog niet veel vast. De interpretatieschriften waren nog nauwelijks een bibliotheek en veel mensen riepen maar wat. Jezus Gristus is zowel menselijk als goddelijk! Nee! Hij is slechts goddelijk! Nee! Hij is slechts menselijk! Gristus? Praatjesmaker!

Tegelijkertijd beïnvloedden ze elkaar ook. Over de schutting kijken hoe de buurman het doet. Een aantal van de gebruiken van het inmiddels obscure oosterse christendom ? vijf keer per dag bidden in een kromme houding, de zwervende woestijnman ? zijn bijvoorbeeld terug te vinden in de islam.

Ook het contrast met de ? na een twistgesprek over de Drie-eenheid van God ontstane ? westerse Kerk, komt heel sterk naar voren. Het is duidelijk waar Luther de mosterd vandaan haalden. Zwart, sober, donker, geestelijk. Laat het lichaam lijden en de geest komt uit de fles. Ascese, weg van de wereld. 

Hallucinerende monniken, die kunnen schrijven!   

 

In de schaduw van Byzantium

William Dalrymple
vertaald uit het Engels door Tinke Davids
528 pagina's
Atlas, 1999

mn

 

 

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer