Een samenzwering van idioten

Mensen die de naam Ignatius J. Reilly niets zegt, moeten snel zijn. Het schijnt na tweeëntwintig jaar productionele?hel eind 2004 dan toch echt te gebeuren: de onvergetelijke anachronistische held uit John Kennedy Toole’s A Confederacy of Dunces (in het Nederlands vertaald onder het minder subtiele Een samenzwering van idioten) gaat verfilmd worden. Wie hem gaat spelen is onzeker. Michael Moore lijkt mij een goede kandidaat, maar een ieder heeft zo zijn eigen Ignatius, zo blijkt ook uit alle verschillende boekomslagen die er van hem bestaan. Ignatius is dik, welbespraakt en modern wereldvreemd. Boethius staat hem bij, Vrouwe Fortuna leidt zijn pad, The Wheel of Fortune bepaalt zijn lot. Werkeloosheid en darmgasaanvallen vallen hem ten deel.

When a true genius appears in the world,
you may know him by this sign, that the dunces
are all in confederacy against him.

Toole lijkt deze overpeinzing van Jonathan Swift als structurerend motto gebruikt te hebben: een kernachtigere samenvatting is nauwelijks te geven. Nu vermeld mijn Australische woordenboek bij het woord ‘dunce’: person slow at learning. Dit is de mens in Ignatius’ omgeving, de zwakzinnige, de gedegenereerde. Het genie is hij uiteraard zelf. 

En daar gaat hij, het genie, vanaf de eerste bladzijde, door die leefwereld van hem, smeltkroes New Orleans, op zoek naar een baan, omdat zijn moeder genoeg heeft van al dat thuiszitten, dat nietsnutten en dat kankeren, onderwijl zogenaamd werkend aan zijn meesterwerk, Een Allesoverheersend Verklaringstelsel met betrekking tot Alles wat de Verlichting vernietigd heeft.

Op zijn verplichte doolhoftocht komt hij in aanraking met allerlei verschillende gedegenereerden, zoals de twee zonderlinge dames in de bar met de kanarie, of de neger die nooit zijn zonnebril afzet (Whoa! Behalve bij een kluiskraak!). Ignatius krijgt zowaar een baan in een fabriek, maar zijn baas is zo’n ernstig geval dat hij een demonstratie organiseert en vervolgens moet opkrassen. En zijn darmgassen blijven hem maar parten spelen.

De situaties waarin Ignatius belandt, zijn allemaal veel te mooi om samen te vatten, zo trefzeker en komisch als ze zijn, met zoveel woordgevoel en talent opgeschreven, scènes die nog wekenlang voor je geestesoog dansen om dan ineens in de vorm van een hotdogkar uiterst concreet te worden.

Dat de gedegenereerden niets slechts een luchtspiegeling van Ignatius J. Reilly waren, blijkt wel uit het feit dat Toole zijn boek jarenlang niet gepubliceerd kreeg. Als ultieme concessie pleegde hij in 1969 zelfmoord. Pas jaren later slaagde zijn moeder wel. In 1981 ontving het de Pulitzer Prijs.

mn

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

18 juli 2008

Leven na een moord

Door Pauline van der Lans

Zoals de in het begin van de serie Desperate Housewives overleden Mary Alice Young met een alziende blik de gebeurtenissen in Wisteria Lane weergeeft, zo vertelt in Alice Sebolds roman De wijde Hemel de vermoorde tiener Susie Salmon hoe het haar achterblijvers vergaat.

Lees meer