7 juli 2003

Verbroken zwijgen

De flaptekst zegt over de laatste verhalenbundel van Bernlef: ‘ De wereld zwijgt. Daarom spreken mensen. Want alles gaat tenslotte verloren. Daarom verzamelen mensen: dingen, foto's, herinneringen. Een gevecht tegen de bierkaai dat de hoofdpersonen in Bernlefs verhalen heroïsch en hardnekkig leveren.

Soms gaat het om persoonlijke verledens die beschermd moeten worden tegen het vergeten, een andere keer om het gemanipuleerde verleden van dictaturen, zoals in het tweede deel van deze bundel, waartegen het individu zijn eigen waarheid stelt. In het titelverhaal vloeien die twee verledens op ironische manier ineeen: de archieven van een geheime dienst leveren een bespioneerd schrijver de stof voor zijn memoires.

Alles gaat voorbij, maar dat voorbijgaan wordt door Bernlef op een kroniekachtige, schijnbaar laconieke manier vastgelegd, in een stijl waarin mededogen en verbaasde ontroering doorklinken. Voor Bernlef geldt dat zwijgen zilver is maar schrijven goud. En goud ligt zelden aan de oppervlakte, haast de schrijver zich hieraan toe te voegen.’

Dat een flaptekst niet altijd erg tot lezen hoeft uit te nodigen, wil hiermee maar weer bewezen zijn. Toch is minstens de helft van deze 19 verhalen van bijzonder hoge kwaliteit, ijzersterke verhalen. ‘Betrokken, maar onaangedaan’ is zo’n verhaal dat, ook door de toch gewaagde tweede persoon waarmee verteld wordt, de lezer naar de keel grijpt. ‘Een huis van geluid’ doet zelfs aan de beste Latijns-Amerikaanse verteltradities denken.

Verbroken zwijgen laat zich voor degene die bekend is met het oeuvre van Bernlef ook wel lezen als ? indien zoiets bestaat ? een ‘sleutelverhalenbundel’. Maar misschien is het net iets anders, mischien stelt een rijk oeuvre een schrijver in staat om juist in een verhalenbundel zo’n oeuvre zachtjes mee te resoneren. Want dat is precies wat er bij lezing van de bundel gebeurt.

mh

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

20 november 2017

Het leven ontwijken

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 november 2007

Geloven in een god die niet bestaat
Door Bernadet

Op de titel De Kunst van het Nietsdoen (2004) van Theo Fischer reageerden veel mensen met: ‘Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen.’ Daar ging het boek echter niet over. Het ging over Taoïsme; het niet steeds willen ingrijpen in de gebeurtenissen van je leven en de dingen naar je hand te willen zetten of bezweren.

Lees meer