19 november 2007

Tien sterke vrouwen

Honderd jaar tussen ontnuchtering en tegenbeeld
Een koor van vrouwenstemmen

Dagblad Trouw verwent haar boekenliefhebbers, want hun ‘Trouwbibliotheek’ is onlangs uitgebreid met de serie ‘Vrouwenstemmen’. De tien boeken die hierin verschenen zijn beslaan een periode van honderd jaar: tussen ‘De Ontnuchtering’ van Kate Chopin en ‘Tegenbeeld’ van Pat Barker zit precies een eeuw. Trouw heeft tien schrijfsters uit binnen- en buitenland geselecteerd, waarvan de meesten nog in leven zijn, die in hun werk de ‘vrouwelijke stem’ laten horen. ‘Tien sterke vrouwen die zich durfden uit te spreken en daarmee weerklank vonden bij zowel vrouwen als mannen,’ is op de website te lezen.

Uiteraard zou de lijst aangevuld kunnen worden met een keur van andere indrukwekkende schrijfsters. Ellen Ombre bijvoorbeeld of Renate Dorrestein. Marilyn French of Benoîte Groult. Tja, er moeten nu eenmaal keuzes gemaakt worden en dat heeft Trouw prima gedaan.

Sterk aan de keuze voor deze tien is, dat er ongelofelijk veel onderwerpen aan de orde komen die de afgelopen eeuw een belangrijke rol gespeeld hebben. Kolonialisme, vrouwenkiesrecht, beide wereldoorlogen, de seksuele revolutie, abortus, incest, echtscheidingen, het glazen plafond, immigratie, racisme, en (homo)erotiek, nagenoeg alle belangrijke thema’s passeren de revue. Daarnaast geeft de serie een mooi beeld van honderd jaar literaire ontwikkelingen. De 19e-eeuwse zinnen van Kate Chopin slepen ons mee naar Virginia Woolfs ‘stream of conciousness’ en via de fragmentarische compositie van Astrid Roemer komen we terecht bij de levendige stijl van Erica Jong.

Carry van Bruggen overleed toen Fay Weldon twee jaar was en het is interessant hun boeken uit respectievelijk de eerste en tweede feministische golf: ‘Een coquette Vrouw’ en ‘Praxis’ naast elkaar te zetten.

Allereerst valt de stijl op. Waar Van Bruggen lange zinnen en uitvoerige beschrijvingen bezigt, flitst Weldon door het verhaal heen. Zij schrijft vlot en kernachtig en sleept de lezer mee, terwijl Van Bruggen stilstaat bij diepzinnige gedachten en inhoudelijke discussies. Beiden beheersen hun eigen stijl zeer goed en schrijven sterke dialogen.

Inhoudelijk zou je denken dat hoofdpersoon Praxis in de jaren zeventig meer haar ‘mannetje’ staat dan Ina (Een coquette Vrouw) aan het begin van de eeuw. Dat is niet helemaal waar. Beide vrouwen worden door hun mannelijke partners gestimuleerd te studeren of te werken, zolang het huishouden er maar niet onder lijdt. In felle discussies met haar Egbert durft Ina hem van repliek te dienen, terwijl Praxis haar schouders laat hangen en de vaatdoek maar weer oppakt na een ruzie met Willy of Ivor of Philip.

Dit zegt waarschijnlijk alles over de auteurs. Carry van Bruggen heeft met Een coquette Vrouw een fel relaas over haar eigen huwelijk met en echtscheiding van de journalist Kees van Bruggen geschreven. Geen wonder dat het er soms hard aan toegaat. Fay Weldon neemt in al haar boeken de mannen op de hak, maar veegt ook de vloer aan met vrouwen die weigeren van hun fouten te leren. Feit blijft dat zowel Praxis als Ina worden gemangeld door de heersende mannennormen en beide doen er uiteindelijk alles aan om hun benauwde wereld te ontvluchten, zodat we ons terecht af kunnen vragen of er in voor vrouwen nou wel zoveel veranderd is in honderd jaar.

Kortom: ‘Vrouwenstemmen’ is een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de strijd tussen de seksen, de positie van vrouwen in de afgelopen eeuw, maar is ook voer voor literatuurliefhebbers.

Hier volgt een overzicht in volgorde waarin de boeken in de serie gepubliceerd zijn.
Marion BloemGeen gewoon Indisch Meisje (1983) Marion Bloem (1952) is psychologe en schrijfster. Ze heeft zowel wetenschappelijke artikelen als schoolboeken en jeugdromans op haar naam staan. Ook schreef ze enkele korte filmscenario’s. Indië is een van haar vaste thema’s.
Virginia WoolfNaar de Vuurtoren (To the Lighthouse) 1927
Virginia Woolf (1882 ?1941) was een Britse schrijfster en feministe. Tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog was Woolf een belangrijk persoon in het literaire leven van Londen. Ze was een lid van de Bloomsbury-groep. Haar boek ‘A Room of Ones Own’, vertaald als ‘Een Kamer voor Jezelf’, betekende veel voor de vrouwenliteratuur.
Erica JongHet ritsloze Nummer (Fear of Flying) 1973
Erica (Mann) Jong (1942) is een Amerikaanse schrijfster. Zij schreef aanvankelijk poëzie en is zich later gaan toeleggen op fictie en non-fictie. ‘Fear of Flying’ was haar romandebuut en de pers noemde haar naam vanaf dat moment in een adem met John Updike en Henry Miller. – Astrid RoemerOver de Gekte van een Vrouw 1982 Astrid Roemer (1947) komt uit Suriname en woont vanaf 1966 in Nederland. Haar thuisland, racisme en homo- en heteroseksualiteit behoren tot haar belangrijkste thema’s. Momenteel is ze actief in GroenLinks.
Kate ChopinDe Ontnuchtering (The Awakening) 1899
Kate Chopin (1851 – 1904) was een Amerikaanse schrijfster met een bewogen leven. Ze schreef korte verhalen en romans over liefde en seksualiteit. In het puriteinse Amerika werd ze daar aanvankelijk om verguisd.
Fay WeldonPraxis 1978
Fay Weldon (1931) is een feministische Engelse schrijfster. Haar boeken gaan vaak over vrouwen die door de patriarchale structuur van de samenleving in het nauw komen. Ze schrijft venijnig en vol humor. Haar boek The She-devil is verfilmd.
Nathalie SarrauteKindertijd (Enfance) 1983 Nathalie Sarraute (1900-1999) was een Franse schrijfster van Russische origine. Zij is een van de grondlegsters van de ‘nouveau roman’: voorzichtig geformuleerd proza in de vorm van egodocumenten.
Carry van BruggenEen coquette Vrouw 1915 Carry van Bruggen (1881 – 1932) was een Nederlandse schrijfster. Ze was een begaafd denker en auteur en haar essayistische werk Prometeus werd zeer gewaardeerd. Zij werd ook wel de Nederlandse Virginia Woolf genoemd.
Elfriede JelinekDe Uitgeslotenen (Die Ausgesperrten) 1980
Elfriede Jelinek (1946) is een Oostenrijkse schrijfster en schrijft voornamelijk romans en toneelstukken. Zij wordt gerekend tot de belangrijkste moderne Oostenrijkse schrijvers. In haar werk schuwt ze het geweld niet, maar humor zorgt voor evenwicht. Haar roman De Pianiste is verfilmd.
Pat BarkerTegenbeeld (Double Vision) 2003 Pat Barker (1943) is een Engelse schrijfster en historica. Haar Regeneration trilogy, vertaald als De weg der Geesten, is wereldberoemd. Haar boeken gaan vaak over oorlog en geweld, vertelt op een serieuze en observerende toon. Meer informatie: http://boekrecensies.trouw.nl 

Pauline van der Lans

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Literair Nederland - 10 jaar geleden

29 oktober 2007

een schokkend sprookje
Door Fatima Bajja

Met De Vliegeraar schaarden honderden boekenfans zich achter de schrijver Khaled Hosseini. De kritiek die de schrijver over dit boek ontving– het verhaal waarin de vriendschap van twee Afghaanse jongens wordt beschreven- was jubelend. Hosseini werd geprezen om zijn ontroerende, meeslepende en mooie manier van schrijven. Met zijn nieuwe boek Duizend schitterende zonnen, waagde Hosseini een tweede poging.

Lees meer