18 september 2006

De berg van Cézanne, Jurriaan Benschop

Beschouwingen op hoogglans

Over kunst schrijven is lastig, vooral als er geen plaatjes bij staan. In De berg van Cézanne heeft Jurriaan Benschop zijn beschouwingen over kunstenaars (zoals Matisse, Bonnard, Friedrich en natuurlijk Cézanne) gebundeld. In het voorwoord formuleert hij een paar prettige uitgangspunten, namelijk dat hij als kijker ook een aandeel heeft in de betekenis en de werking van een schilderij. Daarnaast vindt hij dat iedere kunstenaar een eigen manier van kijken behoeft. ‘Iedere kunstenaar leek zo zijn eigen toegangsdeur te hebben, met ook een eigen slot erop. Weliswaar waren er vrienden en verwanten in de kunst, maar er was geen moedersleutel die op alle kunst bleek te passen.’

Dat is mooi. Een beschouwer die zijn eigen subjectieve manier van kijken meeneemt in zijn essays en tegelijk bereid is om zijn kijkgedrag aan te passen aan het kunstwerk. Beter kun je het niet krijgen.

Benschop gaat de wereld over om zijn kunstwerken te zien en doet steeds verslag van de weg die hij aflegt om tot begrip van het kunstwerk te komen. Willem de Kooning vond hij bijvoorbeeld niet direct toegankelijk: ‘Lange tijd gaven deze schilderijen me het gevoel voor de gek te worden gehouden.’ Hij komt er pas achter hoe je naar De Kooning kijkt als hij eens half in een roes een museum binnenkomt, voor een schilderij komt te staan en opeens de essentie begrijpt.

Ook voor Rineke Dijkstra, vooral bekend van sneue meisjes die gefotografeerd worden aan de waterlijn, vindt hij de toegangsdeur tot begrip. Die was er niet meteen, want: ‘Er was een tijd dat ik me stoorde aan de foto’s van Rineke Dijkstra.’ Een paar bladzijden later begrijpt Benschop het werk.

Zelfs in dit dunne boekje gaat de werkwijze van Benschop je op den duur storen. Altijd weer die behoefte om te begrijpen. Altijd die reis, letterlijk en figuurlijk, om tot de kern van het werk te komen. Het procédé is gelijk. De zinnen weloverwogen en afgepast, met hier en daar de onbegrijpelijkheid die bij kunstbeschouwingen hoort, maar vooral die enorme drang om te verklaren en uit te leggen: je snakt als lezer naar vuurwerk, passie, iets tegendraads.

Toen ik nog eens nadacht over de stukken zag ik ook dat Benschop wel zegt dat hij als subjectieve beschouwer aanwezig is in de stukken, maar dat die beschouwer, ondanks alle ik-zinnen, persoonlijke reisjes en individuele voorkeuren, toch in dienst staat van de kunstenaar. Daarin verschilt dit boek bijvoorbeeld heftig van Het wonder werkt van Pam Emmerik, waarin een kunstenares spreekt, een schrijfster die me in haar stukken alle kanten opstuurt, me kwaad maakt, tergt en ontroert. Benschop is de nette beschouwer, bereid om je aan de hand te nemen, met stukken die in elke glossy kunnen staan.

Jurriaan Benschop ? De berg van Cézanne. Athenaeum ? Polak & Van Gennep, 135 blz. €17,50

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer