K.L. Poll

Poll, K.L. 1927-1990

In de afgelopen week kwam mij tijdens een bezoek aan Athenaeum Boekhandel het laatste nummer van Hollands Maandblad onder ogen. Nummer 678 om precies te zijn, dat opende met een uit 1956 daterend manifest van K.L.Poll over de motieven voor de oprichting van Hollands Weekblad. Dit manifest werd gevolgd door een prachtig essay: ‘Wat wij verloren (en wonnen)’ van Bastiaan Bommeljé, dat handelt over het huidige klimaat van de literatuur en de politiek afgezet tegen dat van 1959. Een tijd waarin de lucht tintelde van optimisme, beloftes en een goed humeur. Niet alleen het stuk greep mij aan, ook de intentie van Kornelis Lubbertus Poll, die 31 jaar was toen op 20 mei 1959 het eerste nummer van Hollands Weekblad, tijdschrift voor Literatuur en Politiek, van de drukpers rolde. 

Dit Blad zal vaker verwijzen naar een goed humeur dan naar een slecht. De schrijvers zullen gemeen hebben, dat zij zich als twijfelaars beschouwen tegenover de zelfverzekerde praters over ‘Westerse Waarden’, als conservatief tegenover de kwekers van een vijf minuten voor twaalf stemming, als conformist tegenover de schelders zonder goede manieren, als negatief tegenover de zoekers naar een positief geluid, als individualist tegenover ieder groepsbelang… 

De letterkundige Kornelis Lubbertus werd geboren in Dordrecht op 5 oktober 1927. Hij studeerde rechten te Leiden, was redacteur van Het Vaderland te Den Haag en chef kunstredactie van het Algemeen Handelsblad. Poll debuteerde als dichter met Rakelings (1956), gevolgd door de bundels In huis (1965) en Bijdrage tot troost en luxe (1967). Het is poëzie over de eenvoudige dagelijkse dingen en op grond daarvan lijkt hij aan te sluiten bij de Criterium-dichters. 

De nieuwe tijd

De tijdgeest wisselt van gestalte.
Er kan nu meer nog dan geen jaar geleden.

Alsof zojuist de luchtauto voor iedereen
was uitgevonden. Men weet nog niet precies

welk pathos zal passen bij de nieuwe tijd.
De natuur wacht af. Er is geen toezicht.

Alleen de helderheid van een welopgevoede winter.
Het blijft verwarrend?de pasbenoemde goden

kennen de kwetsbaarheden van de elementen niet.
Zij rekenen op gehoorzaamheid en macht.

Wie daarover lacht, in het verborgene,
zich snel verplaatst, van rijweg naar trottoir,

wie liever niet de goden ziet, ook nieuwe niet,
kiest zich een wolk tot masker. Voorlopig helpt het,

tot de dag waarop de nieuwe geesten zijn ingewerkt.

K.L.Poll, uit: Rakelings

Zoals gezegd heeft K.L. Poll in 1959 het Hollands Weekblad (later Hollands Maandblad) opgericht, waarvan hij tevens redacteur werd en waarin hij essays en speels-wijsgerige beschouwingen publiceerde. In 1970 richtte K.L.Poll het Cultureel Supplement op bij het nrc Handelsblad, waaraan hij ook zelf tal van beschouwingen bijdroeg. Dit is, zo laat Bastiaan Bommeljé weten in zijn essay ‘Wat wij verloren (en wonnen)’, dezelfde krant die inmiddels societyverslaggever en Privé?columnist Albert Verlinde als medewerker heeft aangetrokken. 

In 1973 begon Poll aan het project Formules voor een moraal, een reeks bestaande uit de essaybundels Verlangen naar almacht (1974), Een dienstreis voor burgers (1976), Wennen aan de vrede (1981), de poëziebundel De logica van November (1975) en de roman Emma Kwartier (1978). In zijn beschouwingen neemt hij op ironische wijze tal van politiek-culturele verschijnselen op de korrel, waaronder de holle retoriek van veel vernieuwingsverschijnselen. De roman en de poëzie in de reeks zijn voor de interpretatie afhankelijk van deze beschouwingen. Los van de reeks verscheen in 1980 de essaybundel Het principe van de omweg.

In 1983 richtte K.L. Poll de Vereniging voor Onderwijs, Kunst en Wetenschap op. Poll betreurde het dat het Ministerie van Onderwijs, Kunst en Wetenschappen de kunst kwijtraakte aan het Ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk. Achterliggende gedachte bij de oprichting van okw was het idee dat, zoals Poll het uitdrukte, “een onafhankelijke muis niet zou misstaan naast de olifant van de culturele staatszorg”. Een kleine, wendbare organisatie zou het bestaande culturele verkeer kunnen verlevendigen en aanvullen.

Jaarlijks nodigen de T.U. Delft en de K.L. Poll-stichting voor Onderwijs, Kunst en Wetenschap een schrijver uit om gedurende een periode van twee maanden het gastschrijverschap aan de Technische Universiteit Delft te vervullen. In 2005 is het de beurt aan Arnon Grunberg. In de voorgaande jaren waren al Gerrit Krol (2001), H.J.A. Hofland (2002), Hugo Brandt Corstius (2003) en Nelleke Noordervliet (2004) als gastschrijver verbonden aan de T.U. Delft.

K.J.Poll is op 14 november 1990 overleden te Rotterdam. De wereld is inmiddels niet meer te vergelijken met die van 1959, of, om met Bastiaan Bommeljé af te sluiten: ‘Zeker is dat onze natie niet langer tintelt van optimisme en beloftes van een betere toekomst. Misschien is dat geen wonder in een samenleving waarin één op de acht inwoners ouder is dan vijftig, waarin studenten thans minder tijd besteden aan lezen dan mulo-scholieren in 1959, waarin kunstbeleid alleen nog over subsidie gaat…’
AV

Literatuur:
Haagse Post (jan. 1977); T. van Deel, in Recensies (1980).

Werken
Rakelings (1956)
In huis (1965)
Zonder mirakels (1965)
Bijdrage tot troost en luxe (1967)
De eigen vorm (1967)
Het masker van de redelijkheid (1969)
Verlangen naar almacht (1974)
De logica van November (1975)
Een dienstreis voor burgers (1976)
Emma Kwartier (1978)
Het principe van de omweg (1980)
Wennen aan de vrede (1981)
Een tijd voor constructies (1983)
Op het eiland van nu (1984)
Anna (1985)
Een kleine zomerreis (1985)
Het meer van de ondank (1987)
De gouden lamp (1989)
De wil van de natuur (1990)

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 december 2007

Verhalenwedstrijd levert fraai uitgeven bundel op
Recensie door Karel Wasch

Uitgeverij De Vleermuis uit Roermond organiseert jaarlijks een tweetal wedstrijden (poëzie en verhalen). De wedstrijd voor verhalen leverde dit jaar het fraai uitgegeven boek Zenit op. Daarin 44 verhaaltjes (aantal woorden was beperkt) van uiteenlopende snit en kwaliteit. Aan de wedstrijd deden in totaal 187 mensen met een verhaalinzending mee.

Lees meer