We hebben nieuwe namen nodig – NoViolet Bulawayo

7 november 2013

Kinderlijke onschuld en onwetendheid in harde omgeving

Recensie door Jaap M. Jansen

Actualiteit en Literatuur, ’t is een wonderlijk stel. Soms wil het maar niet klikken tussen die twee; dan verlaten ze elkaar al snel  – meestal op initiatief van de Actualiteit. Soms kennen ze elkaar niet eens, of hebben ze hooguit van elkaar horen spreken. Maar zo heel af en toe hebben ze een jarenlange, liefdevolle relatie. Dat heeft met allerlei dingen te maken, maar toch vooral met aanpassingsvermogen. De Actualiteit is slechts zelden – en dan nog kortstondig – literair, maar de Literatuur kan voor zeer lange tijd actueel zijn.

We hebben nieuwe namen nodig (oorspronkelijk We Need New Names) van NoViolet Bulawayo is actueel en actueel en actueel. Het handelt over Zimbabwe, al wordt dat pas na verloop van tijd duidelijk. Het hoofdpersonage is Darling, een kind dat opgroeit in een sloppenwijk, met haar vriendjes bijzondere spelletjes speelt en er een uitgesproken doch onschuldige mening op na houdt. De schrijfster van dit boek is zelf afkomstig uit Zimbabwe en heeft delen van het verhaal mogelijk gebaseerd op eigen waarnemingen. Sloppenwijken (of beter: krottenwijken) als het door Bulawayo beschreven ‘Paradise’ zijn in een door armoede en onrust geteisterd land als Zimbabwe geen zeldzaamheid. Ook de uitzichtloosheid van de maatschappelijke malheur, vaak in verband gebracht met de almaar voortdurende heerschappij van president Mugabe, komt sterk naar voren in Bulawayo’s romandebuut. Het werk sluit in die zin naadloos aan op de actualiteit. De NOS maakte naar aanleiding van de Zimbabwaanse verkiezingen van afgelopen zomer een kort item over Zimbabwe, waar men zich steeds meer afkeert van de politiek en zijn heil zoekt in religie – hetgeen welhaast letterlijk ter sprake komt in We hebben nieuwe namen nodig.

Toch is dit boek nauwelijks tijdgebonden. Natuurlijk komen er voldoende contemporaine begrippen in voor (Lady Gaga, de Xbox, The Simpsons), maar de thematiek in deze roman is van alle tijden. Hoe om te gaan met illegalen? Werkt ontwikkelingshulp? En, zeer prominent, de allochtonenkwestie. Kunnen asielzoekers één worden met het land waar zij niet in zijn opgegroeid? En als ze worden teruggestuurd, zijn zij in hun geboorteland dan eigenlijk ook niet allochtoon? Uiteraard zijn er al heel wat boeken in dit genre geschreven (men denke aan Kader Abdolahs De reis van de lege flessen en De kraai), maar het bijzondere aan Bulawayo’s boek is dat alles beleefd en gedacht wordt door een (in eerste instantie) negenjarig meisje. Volwassenen zijn hier slechts bijpersonages, het gaat vooral om Darling en haar vriendjes. De kinderen in Paradise worden grotendeels aan hun lot overgelaten en moeten zichzelf dus zien te vermaken. De ervaringen van Darling zijn zo ‘oprecht’ neergepend dat We hebben nieuwe namen nodig bij vlagen een luguber karakter krijgt. Darling is degene die bekijkt, beleeft, beschrijft en nadruk legt. Dat ze niet doorheeft dat haar vriendinnetje zwanger is ten gevolge van een incestueuze verkrachting, of dat ze hier althans nauwelijks aandacht aan besteedt, is niet verwonderlijk als we ons bedenken dat een woord als ‘verkrachting’ niet voorkomt in haar vocabulaire, en dat deze daad an sich nog geen negatieve connotatie heeft. Wanneer een woeste menigte rebellen het huis van een blank echtpaar bestormt en de overrompelde mensen met zich meevoert (‘Misschien gaan ze ze wel vermoorden’, p.121), besluiten de kinderen zelfs om een kijkje te nemen in het huis en doen ze al giechelend blanke mensen na. Kinderlijke onschuld en onwetendheid dus, in een omgeving waarin de kinderen desalniettemin vaak meer volwassen lijken dan hun ouders.

Het taalgebruik van Darling heeft door zijn kinderlijke en soms confronterende eenvoud een poëtisch karakter. Neem een opmerking als deze: ‘Ze zeggen Paradise alsof ze het nooit meer zullen zeggen: het Pa-deel klinkt als iets wat plopt; ze laten hun tongen iets langer rollen als ze het ra-deel uitspreken; laten hun kaken zo ver mogelijk van elkaar komen bij het di-deel; en sissen uiteindelijk als de wielen van een bus waar ze lucht uit laten lopen als ze het se-deel zeggen. (p.73). Thematiek, verhaallijn en schrijfstijl, alle drie van hoge kwaliteit, zijn prachtig op elkaar afgestemd en het is daarom niet verwonderlijk dat Bulawayo reeds in 2011 voor haar korte verhaal ‘Hitting Budapest’ (waarvan deze roman een bewerking is) de Caine Prize for African Writing won. Evenmin wekt het verbazing dat We hebben nieuwe namen nodig op de shortlist stond voor de fameuze Man Booker Prize 2013.

Ten slotte: het is lastig om een noemer te plakken op een boek als dit. Allochtonenliteratuur? Misschien geldt dat voor een Amerikaans leespubliek (zowel het hoofdpersonage als de auteur belandden als allochtoon in de VS), maar dat gaat voor Nederland niet op. Post-koloniale literatuur? Ook niet; er wordt maar weinig aandacht besteed aan de relatie tussen het Westen en de Derde Wereld. Hoewel het in hoofdzaak over kinderen gaat, is het in geen enkel opzicht een kinder- of jeugdboek, dus die categorieën vallen af. We zoeken naar een Literair genre waarin de Actualiteit beleefd wordt – de ene geliefde portretteert de ander. We hebben nieuwe namen nodig.

 

We hebben nieuwe namen nodig 

Auteur: NoViolet Bulawayo
Vertaald door: Dirk-Jan Arensman
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus
Aantal pagina’s: 288
Prijs: 19,95

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

Het eind van het verhaal – Lydia Davis 
22 januari 2015
Een roman in een roman die maar geen roman wil worden

Recensie door Vic Veldheer

Lydia Davis is een veel geprezen schrijfster van (ultra) korte verhalen. In 2013 ontving ze voor haar bundel verzamelde verhalen de Man Booker International Prize.
Lees verder >
Terug naar Timboektoe – Gerbert van der Aa
21 januari 2015
Van nobele wilden tot criminele opportunisten


Recensie door Ingrid van der Graaf

Midden jaren tachtig vorige eeuw verscheen de tweedelige roman Ségou van Maryse Condé.
Lees verder >
Het gaat over ons en gaat ons aan – Cees van Mourik
20 januari 2015
In reactie op de recensie over Voettocht naar het hart van het land (LN, 30 sept. 2014) stuurde Cees van Mourik ons de volgende bijdrage over dit boek.

Essay over het boek van Jan Schuurman Hess: Voettocht naar het hart van ons land

Voor een essay is het prettig om het boek tot je te nemen.
Lees verder >
Oogst – Jim Crace
20 januari 2015
Recensie door Karel Wasch

De roman Oogst van de veelbekroonde Engelse schrijver Jim Crace (1946) valt niet direct onder de categorie lichte kost.
Lees verder >
Bruiloftslied – Stig Dagerman
19 januari 2015
Het hart van de wereld geraakt

Recensie door Els van Swol

Albert Camus meende dat de enige vraag die ertoe doet, die van de zelfdoding is. Mensen die vinden dat het leven zinloos is en zichzelf toch in leven houden, zijn volgens hem helden, (levens)kunstenaars.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Oogst week 4
22 januari 2015
Door Ingrid van der Graaf

Er verschijnt veel poëzie deze eerste maand van 2015. Wellicht dat mooie poëzie dit  jaar wat in evenwicht kan zingen. En een novelle van de Franse auteur Jean Echenoz.

Classicus, dichter, essayist en poëziecriticus, Piet Gerbrandy (1958) publiceerde verschillende dichtbundels die niet onopgemerkt zijn gebleven. Zijn debuutbundel Weloverwogen en onopgemerkt (1996) kreeg de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. De in 2013 verschenen bundel Vlinderslag werd bekroond met de Jan Campertprijs 2014 en is genomineerd voor de VSB Poëzieprijs 2015. Voor zijn gehele oeuvre ontving Piet Gerbrandy in 2005 de Frans Kellendonkprijs. Het moment dus om dit jaar het complete poëziewerk van Gerbrandy onder de aandacht te brengen. Gerbrandy zoekt in zijn latere poëzie de grens van de vorm op en zit daar zo tegenaan te dringen dat zijn gedichten uit de voegen barsten. Je kunt wel spreken van een uniek en eigenzinnig oeuvre, dat het zeer waard is om in zijn gehele ontwikkeling te volgen. Alle gedichten van Gerbrandy worden nu  uitgebracht in de bundel Voegwoorden, Blz.: 672, bij Atlas/Contact voor € 39,99.

normal_pac_9789044534795_cvrDe novelle 14 van Jean Echenoz, speelt rond het uitbreken en tijdens de Eerste Wereldoorlog. De boekhouder Anthime leidt een geregeld leven: doordeweeks werken, de weekenden brengt hij in het café door. Hij toont grote interesse in Blanche, de dochter van zijn baas die al een relatie heeft met Charles, de onderdirecteur. Dan breekt de Eerste Wereldoorlog uit en worden beiden, Charles en Anthime naar het front gestuurd. Dan laat zich denken wat  daar zich tussen beide rivalen ontwikkelen zal. Echenoz (1947) won in 1999 de prestigieuze Prix Goncourt voor Ik ben weg. In het Nederlands verscheen eerder zijn trilogie over bijzondere personen: de componist Maurice Ravel (Ravel), de atleet Emil Zátopek (Hardlopen) en de uitvinder Nikola Tesla (Flitsen). Echenoz wordt gerekend tot de grootste Franse schrijvers van de laatste drie decennia. 14, vert. Martin de Haan, Blz: 128, De Geus kost € 15,95.

 
Van Gasse - Zand op een zeebed JPG voor websiteVan de Vlaamse beeldend kunstenaar en dichter Lies van Gasse (1983) verscheen een nieuw 'graphic poem' met schitterende schrijf- en schildertechnieken. Van Gasse is één van de actiefste jonge stemmen in de Vlaamse poëzie. Ze ontwikkelde een schitterende verteltechniek door middel van geschilderde afbeeldingen en het geschreven woord.
In Zand op een zeebed is een vrouw in de hectiek van het grote stadsleven op zoek naar de essentie van het menselijk bestaan. Blz: 176, uitgegeven bij de Wereldbibliotheek en kost: € 29,95.

 

9200000030108015Ellen Deckwitz (1982) was Nederlands Kampioen Poetry Slam in 2009. Met haar debuut De steen vreest mij won ze de C. Buddingh’-prijs. Van haar is ook deze prachtige strofe uit het gedicht 1948, Siboga, dat in de eerste editie 2014 van Het Liegend Konijn werd opgenomen: ‘(…) de doden groeien met je mee. En we noemen / het pas afgesloten als we er niet meer bij kunnen.’ Nu te vinden in haar nieuwe bundel De blanke gave, waarin ze een wereld beschrijft van oprukkend water. Waarin de A2 verandert in een kalm en groot kanaal en moeders hun kinderen op het droge slepen. ‘Want wat kun je met een land waarin de krant niet meer is dan een sudoku met wat foto's eromheen, en er achter iedere voordeur geheimen schuilgaan?' Uitgegeven bij Atlas/Contact en kost: € 15,00.
Babyboomers: wat ze lazen, wat hen vormde, hoe ze dachten
21 januari 2015
Wat je leest bepaalt je toekomst

Op vrijdag 30 januari vindt in De Rode Hoed de publieksavond plaats rondom het nieuwe boek van historicus Ronald Havenaar Babyboomboek, wat ze lazen, wat hen vormde, wat ze dachten.
Lees verder >
Oogst week 3
15 januari 2015

Door Carolien Lohmeijer


Je kan het je haast niet voorstellen dat iemand een manuscript vindt dat hij 40 jaar eerder schreef en dat vervolgens nog uitgegeven wordt ook. Ergens op zolder moest het nog liggen, wist oud-hoofdredacteur van de Provinciale Zeeuwse Courant Andreas Oosthoek (1942). Gelukkig vond hij het terug.

Twee 'buutendiekers' op het gymnasium in de Zeeuwse polder worden onafscheidelijk. Ondanks hun zielsverwantschap vertrekt een van hen naar Frankrijk. Het contact tussen hen blijft intensief, ook op grote afstand. Al bewegen hun levens in andere richtingen, ze blijven dromen van een toekomst met elkaar. Aan die droom komt een abrupt einde als een van hen ongeneeslijk ziek wordt.
Oosthoek publiceerde eerder o.a. de dichtbundel Een zandloper in zee.
Het relaas van Solle, Andreas Oosthoek, Uitgeverij Cossee, 208 pagina's, € 19,90

 

BloedbroedersDe grote ontdekking op de Frankfurter Buchmesse van 2013 was Blutsbrüder, dat in 1938 als Jugend auf der Landstraße Berlin was verschenen. De Nederlandse vertaling Bloedbroeders kwam eind vorig jaar uit bij De Bezige Bij. De journalist Ernst Haffner schreef over het straatleven van jongeren in het door armoede geteisterde Berlijn van de jaren dertig. Velen waren het slachtoffer van de slechte economische situatie. Anderen kwamen uit gezinnen die door de Eerste Wereldoorlog waren ontwricht. Vaak verkozen ze een leven op straat boven het harde bestaan in een opvoedingsgesticht. Om niet alleen te staan, werden ze lid van bendes die niet alleen veiligheid, maar ook vriendschap boden. Over Ernst Haffner is slechts bekend dat hij in 1900 werd geboren en in de jaren 20 en 30 in Berlijn heeft gewoond. Zijn roman kreeg positieve recensies maar werd op last van de nationaal socialisten verbrand. Hoe het Haffner zelf is vergaan, is onbekend.
(Let op! Verwar Ernst Haffner niet met Sebastian Haffner, auteur van o.a. Het verhaal van een Duitser en Kanttekeningen bij Hitler. Sebastian Haffner emigreerde naar Engeland in het jaar dat Jugend auf der Landstraße Berlin verscheen. In 1954 keerde hij terug naar Duitsland en overleed pas in 1999.)
Bloedbroeders, Ernst Haffner, vertaling Anne Folkertsma, Bezige Bij, 272 pagina's, € 18,90

 

9789021456263Dan de laatste roman van Bernlef. Twee weken voor zijn dood stuurde hij het manuscript naar zijn uitgever. Het gaat over een veertienjarig meisje dat een leraar op school probeert te verleiden. Hij gaat niet op haar avances in maar wordt toch al snel beschuldigd van seksueel misbruik.

Een onschuldig meisje, Bernlef, Uitgeverij Querido, 144 pagina,s, €18,99
Schwobfest – de wintereditie
12 januari 2015
'Ken uw klassiekers'


Agenda

In de geschiedenis van het boek zijn veel titels verschenen waar we nooit van hoorden omdat ze niet vertaald zijn in het Nederlands of om andere redenen in de marge van de literatuur verdwenen. Schwob.
Lees verder >
Oogst week 2
8 januari 2015
door Menno Hartman
Wie wind zaait zal storm oogsten. En toch zal Charlie Hebdo doorgaan met de noodzakelijke satire. Met deze prent van Ruben L. Oppenheimer verklaart Literair Nederland zich nadrukkelijk solidair met Charlie Hebdo.

Satire is literatuur.

Literair Nederland schaart zich ook gaarne achter dit veel vrolijker onderwerp: de J.M.A. Biesheuvelprijs voor korte verhalen. De prijs wordt door crowd funding opgebracht. Hier kunt u een bijdrage leveren aan de prijs. Het bedrag is al voor 86% bijeengebracht, de grootste particuliere schenker krijgt bovendien het Verzameld werk van Biesheuvel in drie delen in cassette. Schenkt allen gul!

9200000026961759Biesheuvel vindt ongetwijfeld dit boek geweldig. In de Russische literatuur neemt Ivan Alexandrovitsj Gonstjarov (1812-1891) een unieke plaats in door zijn meesterwerk Oblomov. De lethargische hoofdfiguur van deze roman is haast bekender geworden dan zijn schepper. Oblomov heeft er ook toe geleid dat de andere werken van Gontsjarov ondergewaardeerd zijn gebleven. Dit geldt voor zijn romans Een alledaagse geschiedenis en Het ravijn,  maar in nog sterkere mate voor zijn reisverslag Het fregat Pallada. Vanaf 1852 maakte Gontsjarov als secretaris van admiraal Poetjatin een Russische diplomatieke missie naar Japan mee aan boord van het fregat Pallada. In zijn gelijknamige reisverslag geeft Gontsjarov een levendige beschrijving van zijn ruim twee jaar durende wereldreis tijdens welke Madeira, Kaap de Goede Hoop, Java, China, Japan, de Riukiu-eilanden en Manilla werden aangedaan. De terugreis verliep door Oost-Siberië. Gontsjarov heeft met Het fregat Pallada een meesterlijk reisboek gecreëerd.

Vertaald uit het Russisch door G.W. van der Meiden

9200000029979336Toef Jaeger dook in het boeiende buitenstaanders leven van dubbeltalent Henk van Woerden. Koning eenoog Een Migrantenverhaal Leven en Werken van Henk van Woerden. Waarom zou het boek niet verschenen zijn bij Van Woerdens uitgever Podium, maar bij Atlas-Contact?

Voor een biografie een kort boek: 270 bladzijden broodtekst, en een heel grote letter, zou dat genoeg zijn voor wat zich laat aanzien als zo'n rijk leven?  U leest later op deze website antwoorden op deze vragen en een bespreking van het boek. Het omslagontwerp  is van Suzan Beijer.

Rode_kornoeltjesIn Rode kornoeljes neemt Kerim Göçmen de lezer mee naar het Turkije van de jaren '50. Een dorps-gemeenschap schrikt op uit de lethargie wanneer tijdens de eerste vrije verkiezingen in Turkije een procureur zijn prachtige jonge vrouw meeneemt van de grote stad naar het platteland. De vijftienjarige verteller, zoon van de rechter in het dorp en buurjongen van de vrouw, is niet de enige die diep en blijvend onder de indruk van haar raakt.
Göçmen debuteerde in 2013 met de verhalenbundel Het geheim van de kromme neuzen. Jaap Goedegebuure schreef erover in Trouw: ‘Het zorgvuldig aangebrachte patina van een voorbije wereld doet buitengewoon plezierig aan, net als de ingehouden en goed gedoseerde verteltrant, die herinnert aan negentiende-eeuwse grootmeesters als Tsjechov en Maupassant. Een origineel debuut met subtiele verhalen.’

Literair Nederland schreef: 'Bijna alle vertellingen gaan over gewone mensen in Turkije die op een keerpunt in hun leven staan. Plaats van handeling is meestal het platteland of een kleine gemeenschap. Ze zijn haast sprookjesachtig en stemmen weemoedig.'
Göçmen (1957) groeide op in Izmit, een stad ten oosten van Istanbul. Hij verhuisde in 1977 naar Nederland. Het omslag is van Christoph Noordzij.