We hebben nieuwe namen nodig – NoViolet Bulawayo

7 november 2013

Kinderlijke onschuld en onwetendheid in harde omgeving

Recensie door Jaap M. Jansen

Actualiteit en Literatuur, ’t is een wonderlijk stel. Soms wil het maar niet klikken tussen die twee; dan verlaten ze elkaar al snel  – meestal op initiatief van de Actualiteit. Soms kennen ze elkaar niet eens, of hebben ze hooguit van elkaar horen spreken. Maar zo heel af en toe hebben ze een jarenlange, liefdevolle relatie. Dat heeft met allerlei dingen te maken, maar toch vooral met aanpassingsvermogen. De Actualiteit is slechts zelden – en dan nog kortstondig – literair, maar de Literatuur kan voor zeer lange tijd actueel zijn.

We hebben nieuwe namen nodig (oorspronkelijk We Need New Names) van NoViolet Bulawayo is actueel en actueel en actueel. Het handelt over Zimbabwe, al wordt dat pas na verloop van tijd duidelijk. Het hoofdpersonage is Darling, een kind dat opgroeit in een sloppenwijk, met haar vriendjes bijzondere spelletjes speelt en er een uitgesproken doch onschuldige mening op na houdt. De schrijfster van dit boek is zelf afkomstig uit Zimbabwe en heeft delen van het verhaal mogelijk gebaseerd op eigen waarnemingen. Sloppenwijken (of beter: krottenwijken) als het door Bulawayo beschreven ‘Paradise’ zijn in een door armoede en onrust geteisterd land als Zimbabwe geen zeldzaamheid. Ook de uitzichtloosheid van de maatschappelijke malheur, vaak in verband gebracht met de almaar voortdurende heerschappij van president Mugabe, komt sterk naar voren in Bulawayo’s romandebuut. Het werk sluit in die zin naadloos aan op de actualiteit. De NOS maakte naar aanleiding van de Zimbabwaanse verkiezingen van afgelopen zomer een kort item over Zimbabwe, waar men zich steeds meer afkeert van de politiek en zijn heil zoekt in religie – hetgeen welhaast letterlijk ter sprake komt in We hebben nieuwe namen nodig.

Toch is dit boek nauwelijks tijdgebonden. Natuurlijk komen er voldoende contemporaine begrippen in voor (Lady Gaga, de Xbox, The Simpsons), maar de thematiek in deze roman is van alle tijden. Hoe om te gaan met illegalen? Werkt ontwikkelingshulp? En, zeer prominent, de allochtonenkwestie. Kunnen asielzoekers één worden met het land waar zij niet in zijn opgegroeid? En als ze worden teruggestuurd, zijn zij in hun geboorteland dan eigenlijk ook niet allochtoon? Uiteraard zijn er al heel wat boeken in dit genre geschreven (men denke aan Kader Abdolahs De reis van de lege flessen en De kraai), maar het bijzondere aan Bulawayo’s boek is dat alles beleefd en gedacht wordt door een (in eerste instantie) negenjarig meisje. Volwassenen zijn hier slechts bijpersonages, het gaat vooral om Darling en haar vriendjes. De kinderen in Paradise worden grotendeels aan hun lot overgelaten en moeten zichzelf dus zien te vermaken. De ervaringen van Darling zijn zo ‘oprecht’ neergepend dat We hebben nieuwe namen nodig bij vlagen een luguber karakter krijgt. Darling is degene die bekijkt, beleeft, beschrijft en nadruk legt. Dat ze niet doorheeft dat haar vriendinnetje zwanger is ten gevolge van een incestueuze verkrachting, of dat ze hier althans nauwelijks aandacht aan besteedt, is niet verwonderlijk als we ons bedenken dat een woord als ‘verkrachting’ niet voorkomt in haar vocabulaire, en dat deze daad an sich nog geen negatieve connotatie heeft. Wanneer een woeste menigte rebellen het huis van een blank echtpaar bestormt en de overrompelde mensen met zich meevoert (‘Misschien gaan ze ze wel vermoorden’, p.121), besluiten de kinderen zelfs om een kijkje te nemen in het huis en doen ze al giechelend blanke mensen na. Kinderlijke onschuld en onwetendheid dus, in een omgeving waarin de kinderen desalniettemin vaak meer volwassen lijken dan hun ouders.

Het taalgebruik van Darling heeft door zijn kinderlijke en soms confronterende eenvoud een poëtisch karakter. Neem een opmerking als deze: ‘Ze zeggen Paradise alsof ze het nooit meer zullen zeggen: het Pa-deel klinkt als iets wat plopt; ze laten hun tongen iets langer rollen als ze het ra-deel uitspreken; laten hun kaken zo ver mogelijk van elkaar komen bij het di-deel; en sissen uiteindelijk als de wielen van een bus waar ze lucht uit laten lopen als ze het se-deel zeggen. (p.73). Thematiek, verhaallijn en schrijfstijl, alle drie van hoge kwaliteit, zijn prachtig op elkaar afgestemd en het is daarom niet verwonderlijk dat Bulawayo reeds in 2011 voor haar korte verhaal ‘Hitting Budapest’ (waarvan deze roman een bewerking is) de Caine Prize for African Writing won. Evenmin wekt het verbazing dat We hebben nieuwe namen nodig op de shortlist stond voor de fameuze Man Booker Prize 2013.

Ten slotte: het is lastig om een noemer te plakken op een boek als dit. Allochtonenliteratuur? Misschien geldt dat voor een Amerikaans leespubliek (zowel het hoofdpersonage als de auteur belandden als allochtoon in de VS), maar dat gaat voor Nederland niet op. Post-koloniale literatuur? Ook niet; er wordt maar weinig aandacht besteed aan de relatie tussen het Westen en de Derde Wereld. Hoewel het in hoofdzaak over kinderen gaat, is het in geen enkel opzicht een kinder- of jeugdboek, dus die categorieën vallen af. We zoeken naar een Literair genre waarin de Actualiteit beleefd wordt – de ene geliefde portretteert de ander. We hebben nieuwe namen nodig.

 

We hebben nieuwe namen nodig 

Auteur: NoViolet Bulawayo
Vertaald door: Dirk-Jan Arensman
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus
Aantal pagina’s: 288
Prijs: 19,95

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

Albrecht en wij – Lodewijk van Oord
17 december 2014
De ondergang van een praatjesmaker 

Recensie door Thomas van Lier

Op de voorkant van Albrecht en wij, de debuutroman van Lodewijk van Oord, staat een foto van een neushoorn die boven de droge, Afrikaanse vlakte hangt. Hij lijkt op een drenkeling die net op tijd in veiligheid wordt gebracht.
Lees verder >
De huisgenoten – Sarah Waters
15 december 2014
Moord op een huisgenoot

Recensie door Vic Veldheer

De 26 jarige Frances Wray woont met haar moeder in een grote villa in een deftige wijk van Zuid-Londen, Champion Hill. We schrijven 1922: de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zijn in de stad voelbaar, net als in het leven van Frances.
Lees verder >
Worst – Atte Jongstra
11 december 2014
De werkelijkheid is alleen van jezelf

Recensie door Adri Altink

‘Een huwelijk is net als worst. Je moet niet de hele tijd bezig zijn met de bestanddelen van je partner’, antwoordt de ‘ik’ uit Atte Jongstra’s nieuwste roman Worst. Hij krijgt tijdens een college in Berlijn vragen over zijn boeken; deze gaan over de psychologie in zijn romans.
Lees verder >
Sporenreeks: ‘Oorbellen, buiken en eenzaamheid’ en ‘Rampensuites’
10 december 2014
Plaatsbepalingen

Poëzierecensie door Maarten Buser

In de Sporenreeks van uitgeverij Perdu verschijnt hedendaagse experimentele poëzie in vertaling. Een mooi initiatief, en vorig jaar verschenen de eerste twee uitgaven in deze reeks: Oorbellen, buiken en eenzaamheid en Rampensuites.
Lees verder >
Het paviljoen van de vergeten concubines – Pim Wiersinga
9 december 2014
Zonder rietpen verkommert de geest

recensie door Sunny Jansen

Pim Wiersinga (1954) is vooral bekend als schrijfdocent. In toegankelijke boeken helpt hij beginnende schrijvers op weg. Onlangs verscheen zijn nieuwe roman Het paviljoen van de vergeten concubines. 

Het paviljoen van de vergeten concubines speelt zich af in het achttiende-eeuwse China.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Anneke Brassinga gelauwerd met de P.C. Hooft-prijs 2015
16 december 2014
Literair nieuws

De P.C. Hooftprijs is een oeuvreprijs die jaarlijks wordt afgewisseld met proza, essay en poëzie. Op donderdag 21 mei 2015 wordt de prijs uitgereikt tijdens een feestelijke bijeenkomst in het Letterkundig Museum. Op de sterfdag van de naamgever van de prijs de dichter P.C. Hooft (1581-1647).
Lees verder >
Wim Brands en Kees ‘t Hart bij literaire salon – Hans Spit nodigt u uit
16 december 2014
Hoe persoonlijk moet de schrijver zijn om zijn lezers te verleiden


Literair Nederland was erbij

Toen Hans Spit nog mede-eigenaar was van boekhandel Buddenbrooks in Den Haag, organiseerde hij literaire salons.
Lees verder >
Nieuwe editie Liter
16 december 2014
Een nieuwe Liter voor bij het haardvuur


Literair tijdschriften

Deze korte en grijze dagen vragen om mooie verhalen. Liter 76 geeft aan daarin te zullen voldoen met onder andere een kort verhaal van Thomas Heerma van Voss, Joachims wedstrijd.
Lees verder >
Treurnissen – Marcel Proust
15 december 2014
Staalkaart van de Franse prozapoëzie

Recensie door Maarten Buser

Even een stukje terug in de tijd: in 1842 verscheen Gaspard de la Nuit - Fantaisies à la manière de Rembrandt et de Callot van de Franse dichter Aloysius Bertrand, een verzameling van vaak buitenissige, korte vertellingen.
Lees verder >
Oogst van de week 50
11 december 2014
Door Carolien Lohmeijer

Philip Huff haalde op 21 november jl. in de NRC een onderzoek aan waarin aangetoond wordt 'dat zowel volwassenen als kinderen die vaak fictie lezen andere mensen beter lijken te begrijpen, dat wil zeggen: zich beter kunnen voorstellen hoe anderen zich voelen en beter begrijpen hoe anderen de wereld zien', en 'hoe vaker kinderen verhalen kregen voorgelezen, hoe genuanceerder hun idee was van de beweegredenen van andere mensen.' Hij noemde het boek een bij uitstek social medium.
Een kleine twee weken later maakt Floortje Zwigman zich in diezelfde krant boos over het huidige gebrek aan aandacht voor de kinder- en jeugdliteratuur.

Dat (jeugd)literatuur belangrijk is hoef ik op deze plek niet te benadrukken. Dat er voldoende kwaliteit voorhanden is ook niet. Uitgeverij Atlas Contact gaat een uitdaging aan met de uitgave van Een land van waan en wijs dat 'laat zien hoe de jeugdliteratuur zich de voorbije eeuwen heeft ontwikkeld: een verhaal van boeken, schrijvers en illustratoren, maar ook van uitgevers en critici…'
Positief en van deze tijd, is dat het boek niet alleen ingaat op boeken maar ook op 'film, theater, televisie en games, die zich graag laten inspireren door de jeugdliteratuur, en tegelijkertijd het jeugdboek voor nieuwe uitdagingen stellen.'
Een land van waan en wijs, Auteurs: Rita Ghesquiere, Vanessa Joosen, Helma van Lierop Debrauwer, Uitgeverij Atlas Contact, 576 pagina's, € 34,99
En als je als kind eenmaal gegrepen bent door de literatuur, dan blijf je lezen en ga je bijvoorbeeld ooit de sociale satire Babbitt (1922) lezen, waarvoor Sinclair Lewis in 1930 de Nobelprijs voor de Literatuur ontving. Babbitt
In de aanloop naar de grote beurskrach van 1929 is de makelaar Babbitt aanvankelijk onbezorgd te dure huizen aan het verkopen aan mensen die die huizen eigenlijk niet kun betalen. Babbitt is het model van de opkomende nieuwbouwwijkmens: zijn leven wordt beheerst door status, geld en de wens om een grotere auto en een mooiere vrouw dan zijn buurman te hebben. Totdat de twijfel toeslaat. Of zoals dat inmiddels heet: de midlifecrisis en de verveling…

Babbitt 'stelt vragen over de voor- en nadelen van onze kapitalistische levenshouding en het gaat over conformisme: in welke mate ben je bereid om je aan te passen aan wat je omgeving van je verwacht?
Babbit, Sinclair Lewis, Vertaling: Paul de Bruijn, Uitgeverij Van Oorschot, € 22,50

 

KorenblauwBijzonder geïllustreerd is Korenblauw, de nieuwe verhalenbundel van Cor Gout waarin hij zijn jeugdherinneringen beschrijft.
Wim Brands is een fan en tipt en leest voor uit Korenblauw.
Korenblauw - Cor Gout, met tekeningen van Hélène Penninga, genaaid gebonden, royaal formaat, 152 blz., € 23,50

 

Bruiloftslied van de Zweedse Stig Dageman wordt internationaal uitbundig geprezen. In ons land zijn het ook niet de minsten die zijn werk waarderen. Jeroen Brouwers noemt hem 'een van de grootste naoorlogse schrijvers van Zweden' en Bernlef schrijft over Dagemand: ‘Zijn werk is van een zuiverheid, zijn stijl zo trefzeker dat ik aarzel hoe ik hem moet karakteriseren. Er zijn maar weinig schrijvers die de illusie weten te wekken dat ieder woord onvervangbaar is en op zijn juiste plaats staat.’Bruiloftslied

Een jonge boerendochter gaat trouwen met een twee keer zo oude man. Stig Dagerman volgt 'het doen en laten van de verschillende bruiloftsgasten in de uren voor de bruiloft. Ons wordt een blik gegund in hun leven met elkaar, hun haat en hun liefde. De roman mondt uit in de beschrijving van de bruiloftsnacht. Het is een warme Zweedse zomernacht vol lust en pijn, gevechten en verzoeningen, oude vetes en nieuwe vriendschappen, verleidingen en afrekeningen, nieuwe verbondenheid en oude eenzaamheid.'
Bruiloftslied, Stig Dageman, Vertaling David Gravling, Uitgeverij Koppernik, € 18,50