We hebben nieuwe namen nodig – NoViolet Bulawayo

7 november 2013

Kinderlijke onschuld en onwetendheid in harde omgeving

Recensie door Jaap M. Jansen

Actualiteit en Literatuur, ’t is een wonderlijk stel. Soms wil het maar niet klikken tussen die twee; dan verlaten ze elkaar al snel  – meestal op initiatief van de Actualiteit. Soms kennen ze elkaar niet eens, of hebben ze hooguit van elkaar horen spreken. Maar zo heel af en toe hebben ze een jarenlange, liefdevolle relatie. Dat heeft met allerlei dingen te maken, maar toch vooral met aanpassingsvermogen. De Actualiteit is slechts zelden – en dan nog kortstondig – literair, maar de Literatuur kan voor zeer lange tijd actueel zijn.

We hebben nieuwe namen nodig (oorspronkelijk We Need New Names) van NoViolet Bulawayo is actueel en actueel en actueel. Het handelt over Zimbabwe, al wordt dat pas na verloop van tijd duidelijk. Het hoofdpersonage is Darling, een kind dat opgroeit in een sloppenwijk, met haar vriendjes bijzondere spelletjes speelt en er een uitgesproken doch onschuldige mening op na houdt. De schrijfster van dit boek is zelf afkomstig uit Zimbabwe en heeft delen van het verhaal mogelijk gebaseerd op eigen waarnemingen. Sloppenwijken (of beter: krottenwijken) als het door Bulawayo beschreven ‘Paradise’ zijn in een door armoede en onrust geteisterd land als Zimbabwe geen zeldzaamheid. Ook de uitzichtloosheid van de maatschappelijke malheur, vaak in verband gebracht met de almaar voortdurende heerschappij van president Mugabe, komt sterk naar voren in Bulawayo’s romandebuut. Het werk sluit in die zin naadloos aan op de actualiteit. De NOS maakte naar aanleiding van de Zimbabwaanse verkiezingen van afgelopen zomer een kort item over Zimbabwe, waar men zich steeds meer afkeert van de politiek en zijn heil zoekt in religie – hetgeen welhaast letterlijk ter sprake komt in We hebben nieuwe namen nodig.

Toch is dit boek nauwelijks tijdgebonden. Natuurlijk komen er voldoende contemporaine begrippen in voor (Lady Gaga, de Xbox, The Simpsons), maar de thematiek in deze roman is van alle tijden. Hoe om te gaan met illegalen? Werkt ontwikkelingshulp? En, zeer prominent, de allochtonenkwestie. Kunnen asielzoekers één worden met het land waar zij niet in zijn opgegroeid? En als ze worden teruggestuurd, zijn zij in hun geboorteland dan eigenlijk ook niet allochtoon? Uiteraard zijn er al heel wat boeken in dit genre geschreven (men denke aan Kader Abdolahs De reis van de lege flessen en De kraai), maar het bijzondere aan Bulawayo’s boek is dat alles beleefd en gedacht wordt door een (in eerste instantie) negenjarig meisje. Volwassenen zijn hier slechts bijpersonages, het gaat vooral om Darling en haar vriendjes. De kinderen in Paradise worden grotendeels aan hun lot overgelaten en moeten zichzelf dus zien te vermaken. De ervaringen van Darling zijn zo ‘oprecht’ neergepend dat We hebben nieuwe namen nodig bij vlagen een luguber karakter krijgt. Darling is degene die bekijkt, beleeft, beschrijft en nadruk legt. Dat ze niet doorheeft dat haar vriendinnetje zwanger is ten gevolge van een incestueuze verkrachting, of dat ze hier althans nauwelijks aandacht aan besteedt, is niet verwonderlijk als we ons bedenken dat een woord als ‘verkrachting’ niet voorkomt in haar vocabulaire, en dat deze daad an sich nog geen negatieve connotatie heeft. Wanneer een woeste menigte rebellen het huis van een blank echtpaar bestormt en de overrompelde mensen met zich meevoert (‘Misschien gaan ze ze wel vermoorden’, p.121), besluiten de kinderen zelfs om een kijkje te nemen in het huis en doen ze al giechelend blanke mensen na. Kinderlijke onschuld en onwetendheid dus, in een omgeving waarin de kinderen desalniettemin vaak meer volwassen lijken dan hun ouders.

Het taalgebruik van Darling heeft door zijn kinderlijke en soms confronterende eenvoud een poëtisch karakter. Neem een opmerking als deze: ‘Ze zeggen Paradise alsof ze het nooit meer zullen zeggen: het Pa-deel klinkt als iets wat plopt; ze laten hun tongen iets langer rollen als ze het ra-deel uitspreken; laten hun kaken zo ver mogelijk van elkaar komen bij het di-deel; en sissen uiteindelijk als de wielen van een bus waar ze lucht uit laten lopen als ze het se-deel zeggen. (p.73). Thematiek, verhaallijn en schrijfstijl, alle drie van hoge kwaliteit, zijn prachtig op elkaar afgestemd en het is daarom niet verwonderlijk dat Bulawayo reeds in 2011 voor haar korte verhaal ‘Hitting Budapest’ (waarvan deze roman een bewerking is) de Caine Prize for African Writing won. Evenmin wekt het verbazing dat We hebben nieuwe namen nodig op de shortlist stond voor de fameuze Man Booker Prize 2013.

Ten slotte: het is lastig om een noemer te plakken op een boek als dit. Allochtonenliteratuur? Misschien geldt dat voor een Amerikaans leespubliek (zowel het hoofdpersonage als de auteur belandden als allochtoon in de VS), maar dat gaat voor Nederland niet op. Post-koloniale literatuur? Ook niet; er wordt maar weinig aandacht besteed aan de relatie tussen het Westen en de Derde Wereld. Hoewel het in hoofdzaak over kinderen gaat, is het in geen enkel opzicht een kinder- of jeugdboek, dus die categorieën vallen af. We zoeken naar een Literair genre waarin de Actualiteit beleefd wordt – de ene geliefde portretteert de ander. We hebben nieuwe namen nodig.

 

We hebben nieuwe namen nodig 

Auteur: NoViolet Bulawayo
Vertaald door: Dirk-Jan Arensman
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus
Aantal pagina’s: 288
Prijs: 19,95

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

Dagboek 1977-1978 – Frida Vogels
27 maart 2015
Boekhouding van verstreken tijd


Recensie door Ingrid van der Graaf

In 1954 begint Frida Vogels op 24 jarige leeftijd een dagboek bij te houden. Dit blijft ze doen tot 1991. Parallel daaraan werkt ze aan haar autobiografische boek De harde kern. Toen dit boek af was, verviel daarmee de behoefte een dagboek bij te houden.
Lees verder >
De ijsmakers – Ernest van der Kwast
26 maart 2015
'Kouder dan sneeuw, zoeter dan suiker' 

Recensie door Evert Woutersen

Een dal in de Dolomieten met uitzicht op de prachtige bergtop van de Antelao met gletsjers en eeuwige sneeuw. Het is de vallei van de ijsmakers.
Lees verder >
Wachten op een vriend – Huub Beurskens
25 maart 2015
Eindeloos veel vragen

Recensie door Lodewijk Brunt

De titel geeft het weg. Wachten op een vriend, de zojuist verschenen roman van Huub Beurskens, staat in de schaduw van Wachten op Godot. De schrijver doet er trouwens niet geheimzinnig over.
Lees verder >
Rock-‘n-Roll voorbij de midlifecrisis – Jan Donkers
24 maart 2015
Hoe Donkers hoe beter!

Recensie door Karel Wasch

Jan Donkers (1943) is de vleesgeworden paus van de popwereld in Nederland. Een onafzienbare lijst van artikelen over dit onderwerp staat op zijn naam. Hij schreef o.a.
Lees verder >
Slaap zacht Johnny Idaho – Auke Hulst
23 maart 2015
Op zoek naar het eeuwige leven

Recensie door Sunny Jansen

Het is even wennen, de futuristische wereld die Auke Hulst in Slaap zacht Johnny Idaho neerzet. Deze roman speelt in een wereld die lijkt op de onze, maar die toch totaal anders is met weblenzen, swipes en taps.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Oogst week 13
25 maart 2015
Door Ingrid van der Graaf

Alfred Döblin (1878-1957) heeft zo'n twintig romans geschreven waaronder verschillende meesterwerken. Toch is hij de geschiedenis in gegaan als de schrijver van dat ene boek, Berlijn Alexanderplatz. Deze nieuwe, volledige Nederlandse vertaling door Hans Driessen is een eerbetoon aan een van de grootste Duitse schrijvers uit de twintigste eeuw. De Berlijnse arbeider Franz Biberkopf heeft vier jaar in de gevangenis gezeten voor de moord op zijn vrouw. Als hij in 1928 vrij komt is hij vastbesloten als fatsoenlijk mens door het leven te gaan. Maar dat lukt hem niet. De stad Berlijn is zijn geduchte tegenspeler, in reportagestijl opgetekend door Döblin. Opschriften van winkels, tramhaltes, krantenstukjes, liedjes, ambtelijke stukken zijn zonder overgang in het verhaal verwerkt. Rainer Werner Fassbinder maakte er in 1980 een meesterlijke tv-verfilming van. Maar zoals Pieter Steinz toen al zei: het boek is vele malen beter.
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek, 544 blz, €49,95.

 

indexMartin Bons (1963) is journalist, wielerfanaat en docent aan de School voor Journalistiek en debuteerde in 2013 met De kunst van het dalen. De weg omhoog gaat over een opmerking uit zijn jeugd van een jongen uit 5 atheneum waardoor hij zich realiseert dat studeren belangrijk is. Zelf zit hij op de Mavo en komt uit een arbeidersmilieu waar er niets anders van je wordt verwacht dan te werken. Op zijn 23ste komt hij er eindelijk toe te gaan studeren. Sindsdien verkeert hij in twee werelden, aan de ene kant zijn afkomst uit een arbeidersgezin en aan de andere kant zijn leven als afgestudeerde aan de universiteit. Hij vraagt zich dan ook voortdurend af waar hij thuishoort. Tot hij op latere leeftijd de Alpe d’Huez ontdekt, daar voelt hij zich thuis. Inmiddels heeft hij de col zestig keer beklommen, maar nog nooit onder het uur gereden. Bons rust niet voordat hij dat één keer in zijn leven heeft gedaan. Tijdens zijn poging overziet hij wat er gebeurt op de weg omhoog, zowel op de Alpe d'Huez als op de maatschappelijke ladder. Uitgegeven bij Thomas Rap, 224 blz, € 16,90.

 

op-klompen-door-de-dessa-l-LQ-fHylke Speerstra (1936) is de bekendste levende schrijver die in het Fries publiceert en, naast Geert Mak, de chroniqueur van Friesland. Op klompen door de dessa laat hij de nog levende mannen vertellen wat de oorlog in Nederlands-Indie betekende voor hen die het vuile werk moesten doen. Een enkeling, vooral uit het hogere kader, vindt nog altijd dat het goed is geweest. Maar de meeste jongens hebben hun trauma's nooit verwerkt. Letterlijk op klompen banjerden ze door de dessa –ze hadden geen idee wat hun te wachten stond: guerrilla, executies, oorlog dus, terwijl ze die in Nederland net achter de rug hadden. De mannen zijn ver in de tachtig en willen nu eindelijk hun hele verhaal kwijt. Hylke Speerstra geeft een stem aan mensen die anders misschien niet gehoord zouden worden. Speerstra kan goed luisteren en meesterlijk vertellen. Uitgegeven bij Atlas/Contact, 318 blz, € 21,99.

 

de-professor-en-de-hyena-m-LQ-fPoëzie waar je wakker van ligt. In zijn nieuwe dichtbundel schept Wouter Godijn (1955) een beestachtige wereld. Soms is een dier dood, soms zeer levend, soms is het bloederige drek, soms zo lief als moeder Teresa. In De professor en de hyena ben je niet op je gemak. Je hebt constant het gevoel dat je over je schouder moet kijken. Een teddybeer verandert in een hyena, en zelfs de tuin is niet veilig want daar zijn haaien. Wanneer Godijn uit zijn rol stapt en als auteur de pen opneemt lijkt het allemaal wel mee te vallen. Het was maar bedacht allemaal! Gek genoeg is ook dat bij Godijn geen echte geruststelling. Godijn schrijft romans - Hoe ik een beroemde Nederlander werd, haalde de shortlist van de AKO-literatuurprijs. Maar ook heeft hij zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste en bijzondere hedendaagse dichters.  Uitgegeven bij Atlas/Contact, 64 blz, € 21,99.

 
Schrijfwedstrijd Write Now! – deadline nadert
25 maart 2015
Literair nieuws

Write Now! is een belangrijke schrijfwedstrijd voor jongeren in het Nederlandse taalgebied. De wedstrijd heeft winnaars opgeleverd als Maartje Wortel en Niña Weijers. De vorm van de inzending is vrij: verhaal, gedicht, column, toneeltekst, filmscenario, songtekst – het is allemaal toegestaan.
Lees verder >
Schrijfster Jenny Offill in Tolhuistuin
25 maart 2015
Agenda / 27 maart / 20.00 uur / Tolhuistuin

Eenmalig optreden van de Amerikaanse schrijver Jenny Offill in de Tolhuistuin.


De Amerikaanse schrijver Jenny Offill is in Nederland nog relatief onbekend. Offill debuteerde in 1999 met de roman Last Things en werd daarmee finalist bij de LA Times First Book Award. Haar tweede roman, Dept.
Lees verder >
Oogst week 12
19 maart 2015
Door Carolien Lohmeier

‘Voor mijn moeder. Je zou maar de moeder van Tjitske Jansen zijn.’ Dat staat op een van de eerste pagina's van Voor altijd voor het laatst, het prozadebuut van Tjitske Jansen die vooral bekend is als dichteres. Jansen debuteert met dit boek als prozaschrijfster, al mag je je afvragen waar de poëzie eindigt en het proza begint. In Voor altijd voor het laatst schetst ze de jeugd van een jonge vrouw die, -net als Jansen zelf - al vroeg met allerlei problemen te maken krijgt en belangrijke keuzes moet maken.

Voor altijd voor het laatst, Tjitske Jansen, Querido, 116 pagina’s, € 17,99

 

Mevrouw HemingwayJe zou maar de vrouw van Ernest Hemingway zijn, dan weet je bijna zeker dat hij er met een ander vandoor gaat.
'I wanted to show how it might have felt to be in love with such a talented and difficult man – and what it might have been like to be loved by him.' zegt Naomi Wood over haar drijfveer om een roman te schrijven door de ogen van de vier echtgenotes van de grote schrijver. Het feit dat ze er de shortlist van de Dylan Thomas Prize mee bereikte (beste Engelstalige literatuur geschreven door een auteur onder 39 jaar) geeft vertrouwen.
Mevrouw Hemingway, Naomi Wood, Uitgeverij Querido, 272 pagina's, € 19,99

 

De Rosebud atletiekvereniging vOf je bent een Olympisch kampioen in 1928, met goud op de 800 meter. Helaas ben je een vrouw en is de maatschappij nog niet klaar voor je sportambities.
Als zij terugkeert op de plek waar ze opgroeide, het platteland van Ontario, komen alle herinneringen aan haar veelbewogen leven terug  bij de 104 jaar oude Agnetha Smart.
'You do what you do until you’re done. You are who you are until you’re not.' - Aganetha Smart.
De Rosebud Atletiekclub voor vrouwen, Carrie Snyder, vertaling Ernst de Boer, Ankie Klootwijk, Ambo Anthos, € 19,99

 

De belevenissen van Ruben JablonskiEdgar Hilsenrath putte bij het schrijven van zijn roman De belevenissen van Ruben Jablonski uit eigen ervaringen. Hij werd in 1944 door de Russen uit het getto bevrijd, reisde door de verwoeste Balkan naar Palestina en ging er wonen en had als doel het leven in het getto te beschrijven. En passant is zijn hoofdpersoon getuige van het ontstaan van de staat Israël en de toenemende politieke spanningen.
De belevenissen van Ruben Jablonski, Een autobiografische roman, Edgar Hilsenrath, vertaling Elly Schippers, Ambo/Anthos, € 19,99

 

Ontbijt met de BorgiasTot slot van het stapeltje binnengekomen boeken, ligt er op de redactie de nieuwste roman van Booker Prijswinnaar Dbc Pierre, Ontbijt met de Borgias dat door de uitgeverij 'een gewaagde, mysterieuze en vooral spannende roman' wordt genoemd.

Ontbijt met de Borgias, DbcPierre, vertaling: Karina van Santen en Martine Vosmaer, Uitgeverij Podium, 192 pagina's, € 18,50
Literaire brunch rond Menno ter Braak
19 maart 2015
Agenda / 22 maart /Koninklijke Schouwburg / Den Haag

Viermaal per jaar wordt er een Literaire Brunch georganiseerd waarin een belangrijk schrijver uit het Nederlandstalige erfgoed centraal staat. De eerste brunch van dit jaar zal gaan over Menno ter Braak.
Lees verder >