We hebben nieuwe namen nodig – NoViolet Bulawayo

7 november 2013

Kinderlijke onschuld en onwetendheid in harde omgeving

Recensie door Jaap M. Jansen

Actualiteit en Literatuur, ’t is een wonderlijk stel. Soms wil het maar niet klikken tussen die twee; dan verlaten ze elkaar al snel  – meestal op initiatief van de Actualiteit. Soms kennen ze elkaar niet eens, of hebben ze hooguit van elkaar horen spreken. Maar zo heel af en toe hebben ze een jarenlange, liefdevolle relatie. Dat heeft met allerlei dingen te maken, maar toch vooral met aanpassingsvermogen. De Actualiteit is slechts zelden – en dan nog kortstondig – literair, maar de Literatuur kan voor zeer lange tijd actueel zijn.

We hebben nieuwe namen nodig (oorspronkelijk We Need New Names) van NoViolet Bulawayo is actueel en actueel en actueel. Het handelt over Zimbabwe, al wordt dat pas na verloop van tijd duidelijk. Het hoofdpersonage is Darling, een kind dat opgroeit in een sloppenwijk, met haar vriendjes bijzondere spelletjes speelt en er een uitgesproken doch onschuldige mening op na houdt. De schrijfster van dit boek is zelf afkomstig uit Zimbabwe en heeft delen van het verhaal mogelijk gebaseerd op eigen waarnemingen. Sloppenwijken (of beter: krottenwijken) als het door Bulawayo beschreven ‘Paradise’ zijn in een door armoede en onrust geteisterd land als Zimbabwe geen zeldzaamheid. Ook de uitzichtloosheid van de maatschappelijke malheur, vaak in verband gebracht met de almaar voortdurende heerschappij van president Mugabe, komt sterk naar voren in Bulawayo’s romandebuut. Het werk sluit in die zin naadloos aan op de actualiteit. De NOS maakte naar aanleiding van de Zimbabwaanse verkiezingen van afgelopen zomer een kort item over Zimbabwe, waar men zich steeds meer afkeert van de politiek en zijn heil zoekt in religie – hetgeen welhaast letterlijk ter sprake komt in We hebben nieuwe namen nodig.

Toch is dit boek nauwelijks tijdgebonden. Natuurlijk komen er voldoende contemporaine begrippen in voor (Lady Gaga, de Xbox, The Simpsons), maar de thematiek in deze roman is van alle tijden. Hoe om te gaan met illegalen? Werkt ontwikkelingshulp? En, zeer prominent, de allochtonenkwestie. Kunnen asielzoekers één worden met het land waar zij niet in zijn opgegroeid? En als ze worden teruggestuurd, zijn zij in hun geboorteland dan eigenlijk ook niet allochtoon? Uiteraard zijn er al heel wat boeken in dit genre geschreven (men denke aan Kader Abdolahs De reis van de lege flessen en De kraai), maar het bijzondere aan Bulawayo’s boek is dat alles beleefd en gedacht wordt door een (in eerste instantie) negenjarig meisje. Volwassenen zijn hier slechts bijpersonages, het gaat vooral om Darling en haar vriendjes. De kinderen in Paradise worden grotendeels aan hun lot overgelaten en moeten zichzelf dus zien te vermaken. De ervaringen van Darling zijn zo ‘oprecht’ neergepend dat We hebben nieuwe namen nodig bij vlagen een luguber karakter krijgt. Darling is degene die bekijkt, beleeft, beschrijft en nadruk legt. Dat ze niet doorheeft dat haar vriendinnetje zwanger is ten gevolge van een incestueuze verkrachting, of dat ze hier althans nauwelijks aandacht aan besteedt, is niet verwonderlijk als we ons bedenken dat een woord als ‘verkrachting’ niet voorkomt in haar vocabulaire, en dat deze daad an sich nog geen negatieve connotatie heeft. Wanneer een woeste menigte rebellen het huis van een blank echtpaar bestormt en de overrompelde mensen met zich meevoert (‘Misschien gaan ze ze wel vermoorden’, p.121), besluiten de kinderen zelfs om een kijkje te nemen in het huis en doen ze al giechelend blanke mensen na. Kinderlijke onschuld en onwetendheid dus, in een omgeving waarin de kinderen desalniettemin vaak meer volwassen lijken dan hun ouders.

Het taalgebruik van Darling heeft door zijn kinderlijke en soms confronterende eenvoud een poëtisch karakter. Neem een opmerking als deze: ‘Ze zeggen Paradise alsof ze het nooit meer zullen zeggen: het Pa-deel klinkt als iets wat plopt; ze laten hun tongen iets langer rollen als ze het ra-deel uitspreken; laten hun kaken zo ver mogelijk van elkaar komen bij het di-deel; en sissen uiteindelijk als de wielen van een bus waar ze lucht uit laten lopen als ze het se-deel zeggen. (p.73). Thematiek, verhaallijn en schrijfstijl, alle drie van hoge kwaliteit, zijn prachtig op elkaar afgestemd en het is daarom niet verwonderlijk dat Bulawayo reeds in 2011 voor haar korte verhaal ‘Hitting Budapest’ (waarvan deze roman een bewerking is) de Caine Prize for African Writing won. Evenmin wekt het verbazing dat We hebben nieuwe namen nodig op de shortlist stond voor de fameuze Man Booker Prize 2013.

Ten slotte: het is lastig om een noemer te plakken op een boek als dit. Allochtonenliteratuur? Misschien geldt dat voor een Amerikaans leespubliek (zowel het hoofdpersonage als de auteur belandden als allochtoon in de VS), maar dat gaat voor Nederland niet op. Post-koloniale literatuur? Ook niet; er wordt maar weinig aandacht besteed aan de relatie tussen het Westen en de Derde Wereld. Hoewel het in hoofdzaak over kinderen gaat, is het in geen enkel opzicht een kinder- of jeugdboek, dus die categorieën vallen af. We zoeken naar een Literair genre waarin de Actualiteit beleefd wordt – de ene geliefde portretteert de ander. We hebben nieuwe namen nodig.

 

We hebben nieuwe namen nodig 

Auteur: NoViolet Bulawayo
Vertaald door: Dirk-Jan Arensman
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus
Aantal pagina’s: 288
Prijs: 19,95

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

22-04 – Ben Lerner
26 november 2014
Hetzelfde maar een beetje anders 

Recensie door Els van Swol

De ik-figuur in de tweede roman van de Amerikaanse schrijver en criticus Ben Lerner, zelf ook een auteur die luistert naar de naam Ben, beschrijft op een gegeven moment het huis van twee literaire vrienden: ‘Het huis was niet ontworpen aan dagelijkse ritmes maar aan een vreemd soort litera
Lees verder >
Ademgebed – Martijn Teerlinck
25 november 2014
Postuum debuteren

Poëzierecensie door Maarten Buser

Soms kun je niet om de persoon achter een literair werk heen. Hoe fijn zou het wellicht zijn om Ademgebed te lezen zonder het drama dat aan de publicatie vooraf ging: Martijn Teerlinck overleed vorig jaar op 26-jarige leeftijd aan de complicaties na een operatie.
Lees verder >
Heilbrons hel – Jannetje Koelewijn
24 november 2014
Dappere revanche

Recensie door Olivier Rieter

Het is een cliché dat alle mensen die tijdens hun leven grote rijkdom hebben vergaard corrupt of crimineel zijn. Heilbrons hel van Jannetje Koelewijn (1959) gaat over zo’n superrijke man, Cor Heilbron, topman van een multinational, B4YOU.
Lees verder >
De kinderwet – Ian McEwan
20 november 2014
Een keuze voor het leven

Recensie door Adri Altink

Na vijf pagina’s staat er: ‘Zij had de bevoegdheid een kind bij een harteloze ouder weg te halen en dat deed ze soms ook.
Lees verder >
Door de waterspiegel – Tomas Lieske
19 november 2014
'Hij hoopte dat er ooit iemand zou zeggen dat hij een goed mens was'

Recensie door Huub Bartman

Door de waterspiegel is de laatste roman van Tomas Lieske, een inmiddels gearriveerd Nederlands schrijver van gedichten, verhalen en romans wiens werk met diverse prijzen is bekroond.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Wim Brands en Kees ‘t Hart in Salon van Hans Spit
24 november 2014

Agenda
Hans Smit nodigt u uit om zaterdag 13 december in het Letterkundig Museum in Den Haag zijn Salon bij te wonen.
Lees verder >

Oogst van de week 47
20 november 2014
door Carolien Lohmeijer

De Fransman Christian Oster schrijft gedetailleerd over alledaagse dingen. Voor spanning en intrige hoef je zijn roman In de trein niet te lezen. Wel voor zijn stijl en gevoel voor humor. In de trein begint op een station waar een man een vrouw ontmoet die een zware tas vol boeken bij zich heeft. Beiden stappen in de trein. De man wordt verliefd.
Hoe oorspronkelijker de stijl van een schrijver, hoe belangrijker de rol van de vertaler. Kiki Coumans ontving in 2000 het Dr. Elly Jafféstipendium voor veelbelovende vertalers uit het Frans.

In de trein, Christian Oster, Verschenen bij Studio 3005, Vertaald door Kiki Coumans, 112 pagina’s , € 20,–

Kor de Vries heeft met plezier Blaasmuziekpop vertaald. Op zijn webpagina schrijft hij: 'Vea Kaiser (geb. 1988) is er met deze debuutroman in geslaagd een prachtig dorpsepos en een meeslepende ontwikkelingsroman neer te zetten. Met een sprankelend taalgebruik, dolkomische vertellingen en taferelen uit een bijzondere dorpsgemeenschap en tegelijkertijd met diepzinnige beschouwingen over het leven en de mens als individu én onderdeel van een groter geheel. Een boek om van te genieten en vrolijk van te worden!'
Dat maakt nieuwsgierig!BMP-e1411573817414

Blaaspopmuziek, Vea Kaiser, Uitgeverij Arbeiderspers, 480 pagina's, € 21,95

 

 

 

 

De grenzen tussen feit en fictie vervagen in De fietser van Tsjernobyl, over de atoomgeleerde Vasili Nesterenko, die tijdens de ramp in Tsjernobyl erger wist te voorkomen. Het speelt in een stad in de directe omgeving van de reactor, en vertelt indringend over de lotgevallen van haar bewoners. Zij hebben aan Nesterenko niet alleen hun leven maar ook hun toekomst te danken. Want ondanks alle tegenwerking en repressie van de overheid doet Nesterenko alles om het leven van de slachtoffers van Tsjerbobyl ten minste een beetje te verlichten en de waarheid aan het licht te brengen. De fietser van Tsjernobyl JPG voor website

De fietser van Tsjernobyl, door Javier Sebastián, vertaald door: Brigitte Coopmans en Heijo Alting, 208 pagina's, € 19,95

 

 

 

Nadat hij te horen heeft gekregen dat hij ongeneeslijk ziek is, begint Wolfgang Herrndorf  een digitaal dagboek. Hij schrijft zonder medelijden op te willen wekken, en vaak zelfs met verrassende humor. Zijn aantekeningen gaan over het omgaan met tijd, efficiëntie en arbeid, het schrijven (met boeiende inzichten over Tsjik), zijn liefde voor de natuur en geliefde kunstenaars (waaronder Jacob van Ruisdael), zijn vrienden, zijn angsten en verlangens. Herrndorf heeft in augustus 2013 zijn leven beëindigd.Leven met het pistool op tafel

Leven met het pistool op tafel, Een Berlijns dagboek, door Wolfgang Herrndorf, Uitgeverij Cossee, vertaald door Pauline de Bok, 448 pagina's, € 24.90

 

 

 

Zes jaar lang hebben de auteurs van Poetin onderzoek gedaan om een biografie te schrijven over vooral de privé-persoon Poetin.
Ze spraken daartoe o.a. met mensen die hem al kenden voor zijn grote internationale bekendheid. Chris Hutchins en Alexander Korobko zijn beiden vooraanstaande journalisten, beiden met een aanzienlijk oeuvre. Gezien het huidige klimaat in Rusland kan je je echter afvragen of hun gesprekspartners open en eerlijk gesproken hebben.

PoetinUitgeverij Glagoslav, Chris Hutchins en Alexander Korobko, vertaald door Annelies de Hertogh en Els de Roon Hertoge, €24,95

 
150 jaar Herman Gorter – Een avond in Perdu
18 november 2014
Agenda

Op 26 november is het precies 150 jaar geleden dat Herman Gorter (1864-1927) werd geboren. Ter viering van zijn verjaardag presenteren Van Oorschot, Huis Clos en Perdu twee nieuwe boeken.
Lees verder >
Stefan Hertmans wint AKO Literatuurprijs 2014
14 november 2014
"Hertmans levert met Oorlog en terpentijn zijn meesterproef, die nu al de status van een klassieker heeft."

Literair nieuws

Één van de meest prestigieuze literaire prijzen in het Nederlandse taalgebied, de AKO Literatuurprijs 2014 is gisteravond toegekend aan de Vlaamse schrijver Stefan Hertmans voor zijn boek Oorlog en terpentijn.
Lees verder >
Oogst week 46
13 november 2014
door Menno Hartman

Grote boeken deze week. Neem nou De Stad van Remco Campert en Jeroen Henneman. Een schitterende hommage, groot als een onderarm.

'Aan deze en gene moet ik schrijven
dat ik het niet doe
dat ik weiger
dat ik ga procederen
dat de dagen hier in regen verslijten

en de wereld nooit groter is dan een stad
dan ik in die stad
mijn voeten op die stenen [...]

zoals een stuk uit het gedicht 'Brieven' luidt. Het is prachtige poëzie van de laatste 'Grand Old Man of Dutch Poetry' die we hebben, Campert, en er staan heel mooie kunstwerken bij, met wisselend materiaalgebruik van Henneman. Een cadeau voor de feestdagen. Uitgeverij De Harmonie.

scaleDe Wereld-bibliotheek geeft ook een groot feestdagenboek uit: Spinoza's achtbaan door Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld). Een leraar wiskunde probeert op zijn leerlingen zijn bewondering voor Spinoza over te brengen. 'Tering, wat een kapot goed verhaal' is de reactie uiteindelijk. Het boek is rijk geïllustreerd, er zijn echt kosten noch moeite gespaard bij deze uitgave. Misschien in de hoop een kassucces als De wereld van Sofie te evenaren. Niet slecht gedacht: 'Grote Denkers' is een vak  dat op middelbare scholen steeds frequenter aangeboden wordt. Of dit de juiste toon is 'Wat had hij graag met Spinoza in de achtbaan gezeten, maakt niet uit welke! Tivoli, Rio de Janeiro, Legoland, De Efteling!' is moeilijk te beoordelen... Al herinner ik me uit een verleden van kind-zijn dat niets afschuwwekkender is dan volwassenen die een populaire toon aanslaan. De illustraties hebben een wat jaren '80 -'90 patina. Het zijn er  heel veel,  maar ze zijn niet zo constant van kwaliteit.

vdi9789054924449Een derde boek van grote omvang is Suikerschedel van Charles Burns. De flap zegt: 'De lange, vreemde reis die in X begon en een vervolg kreeg in De korf bereikt in Suikerschedel zijn hallucinerende, hartverscheurende slot, maar niet voordat Doug in het reine is gekomen met de leugen die hij zichzelf vanaf het begin heeft verteld. In dit afsluitende deel ontwikkelen vreselijke nachtmerries zich tot een nog afschuwelijkere werkelijkheid...' Mooie klare tekeningen, weinig emoties in de gezichten, goede kleuren. De vertaling is van Arend Jan van Oudheusden. Het lijkt me niet makkelijk een strip te vertalen. Van welke Engelse zin zou bijvoorbeeld de tekst: 'Je hoeft niet zo truttig te doen, zeg me gewoon waar ze is,'  een vertaling zijn?
Mooi is de afwisselende kadrering, de zwarte tekstkaders die het tempo wat uit het verhaal halen en de diepgang verhogen, de veelzeggende details. Uitgeverij Oog & Blik.