Niemand overleeft alleen – Margaret Mazzantini

10 september 2012

Anderen redden het wel

Recensie door Sunny Jansen

In Niemand overleeft alleen zitten Delia en Gaetano, net gescheiden na tien jaar huwelijk, in een restaurant om over de omgangsregeling voor de kinderen te praten. Het gesprek wil maar niet vlotten en onbegrip en haat overheersen. Delia en Gaetano haten elkaar, zichzelf en bij vlagen zelfs hun kinderen. ’Dat rotkind kijkt naar je; hij zit onder het snot. Maar hij is echt van jou. En je weet dat het echt niet eerlijk is, maar je kunt er niets aan doen.’

Erg sympathiek zijn ze niet in al hun geklaag en gekibbel. ‘Een opeenvolging van gekibbel van een bedroevend laag niveau’ constateren ze zelf en dat kan de lezer alleen maar beamen na de eerste vijftig pagina’s. De hoofdpersonen worstelen met hun gevoelens en de lezer worstelt met hen mee.

Al in de eerste scène valt hen een ander stel op. ‘Ze kijkt naar een bejaard stel dat een paar tafeltjes verderop zit. Daar had ze willen zitten, in dat afgezonderde hoekje. Haar rug beschermd, tegen de muur.’ Dit oudere echtpaar vormt een schril contrast met henzelf: zij hebben het gered, in tegenstelling tot Delia en Gaetano.

Pas rond pagina 60 komt er eindelijk een diepere laag in het geklaag en de irritaties. De frustraties worden doorbroken door herinneren die hun verbittering verklaren. Het tafelgesprek verloopt nog steeds moeizaam en hun gedachten dwalen af. Ze blikken terug op hun relatie. Het beste deel van het boek vertelt hoe de liefde van Gaetano en Delia ontstond en ophield te bestaan. Ophield, eigenlijk vooral door een gebrek aan communicatie. Omdat ze elkaar niet konden vinden. Noch Gaetano, noch Delia wisten wat ze eraan moesten doen.
‘Ze staan aan de rand van een aardverschuiving. Ze blijven elkaar stiekem aankijken, als twee mensen die bij een gat staan en bang zijn erin te vallen. Waar is de scheur begonnen die het gebied in tweeën heeft gedeeld?’

Gaetano en Delia hebben het zwaar, zowel toen als nu. Delia worstelt met anorexia, die wel erg stereotype is neergezet. ‘Het gevoel dat je alles de baas bent vanaf het moment dat je de honger de baas bent.’
Maar beiden zijn vooral op zoek naar zichzelf  ‘Ze moet leren te zijn. Alleen maar te zijn. Terugkeren in haar leven.’ Af en toe spiegelen zij zich aan het oudere echtpaar. Zij zien er gelukkig uit. Als ze naar huis willen gaan, spreek de oude man hen aan. Hij blijkt ernstig ziek te zijn en vraag hen voor hem te bidden, ‘want niemand overleeft alleen.’
Maar zelfs dat lukt Gaetano niet. ‘Egoïsme was het enige houvast. En toch was dit hun wereld en zouden ze er samen met hun kinderen hun weg in moeten vinden.’

Margaret Mazzantini schrijft in breedvoerige zinnen, die in het Italiaans ongetwijfeld prachtig en zangerig klinken, maar die in het Nederlands bij vlagen nogal overdreven aan doen. Ze gebruikt daarbij veel metaforen en symbolen die erg ver gezocht zijn. Toch schrijft ze goed, in een filmische stijl, maar in dit verhaal te sentimenteel om echt te raken. Het maakt Niemand overleeft alleen tot een voorspelbare reconstructie van een avond tussen twee ex-en. Eerder schreef Mazzantini, die naast auteur ook actrice is, de bekroonde en verfilmde bestsellers Ga niet weg en Ter wereld gekomen. Of Niemand overleeft alleen deze successen gaat evenaren valt te betwijfelen.

Niemand overleeft alleen

Auteur: Margaret Mazzantini
Vertaling: Miriam Bunnik en Mara Schepers
Verschenen bij: Uitgeverij Wereldbibliotheek
Aantal pagina’s: 174
Prijs:  € 17,90

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

Het Liegend Konijn – Alle malen zal ik wenen
23 april 2014
Oorlog inspireert dichters intens





Recensie door Ingrid van der Graaf

Het Liegend Konijn, waarvan elke editie tot nu toe, in wisselende kleur uitgave en standaard ontwerp verscheen, draagt voor het eerst in de twaalf jaar dat het onder het bezielende redacteurschap van Jozef Deleu verschijnt, een thema.
Lees verder >
Te vroeg geboren – Jowi Schmitz
23 april 2014
Een Ming-vaasje met een barstje

Recensie door Adri Altink

Op 13 mei 2013 wordt Milo geboren. Een prematuur na een zwangerschap van 26 weken en één dag.
Lees verder >
Kop en staart – Catherine Lewis
22 april 2014
Drie blinde muizen openen ons de ogen

Recensie door Teunis Bunt

Wie een verhaal wil analyseren, zal zich een aantal begrippen eigen moeten maken. Daarvoor bestaan handboeken, waarin uitgelegd wordt wat een leidmotief, een subplot of een innerlijke monoloog is. Eerlijk gezegd bewaar ik niet al te goede herinneringen aan die boeken.
Lees verder >
Bad Boy — Abdelkader Benali
18 april 2014
Kan de échte Badr Hari nu opstaan?

Recensie door Chloé Vondenhoff

Bad Boy is alweer de zesde roman van de Marokkaans-Nederlandse schrijver Abdelkader Benali. Een bezige bij, die, naast talloze romans, binnen 8 jaar een oeuvre heeft geschapen van reisverhalen, toneelstukken, columns, brieven en een gedichtenbundel.
Lees verder >
De Groote Oorlog – Sophie de Schaepdrijver
16 april 2014
'Wie iets van België wil begrijpen, moet beginnen met het lezen van dit boek’.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Zo lang als voor altijd is – Karel Wasch
23 april 2014
Het is dit jaar 100 jaar geleden dat Dylan Thomas (1914-1953) werd geboren in Wales. In Wales en Engeland wordt dat dit jaar uitvoerig gevierd. De BBC zal binnenkort een serie starten over de tournees door Amerika van Thomas. Tournees die uiteindelijk resulteerden in zijn dood op 39-jarige leeftijd.
Lees verder >
Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs voor Ineke Riem
23 april 2014
Literair Nieuws 

Ineke Riem heeft met haar debuutroman Zeven pogingen om een geliefde te wekken (De Arbeiderspers) Dioraphte Literatuur Prijs (DJP) 2014 gewonnen. 

Zeven pogingen om een geliefde te wekken is een prachtige 'coming of age' roman en speelt zich af in een dorpje op het eiland Voorne-Putten.
Lees verder >
Twaalfde editie Thomas Mann lezing door Tom Dommisse
18 april 2014
Agenda

Zondag 27 april vindt de twaalfde Thomas Mann lezing plaats. De titel van deze lezing, Toen begon het dreunen, wordt gehouden door filosoof Tom Domisse. Over Thomas Mann's Betrachtungen en de rommelende donderecho`s van 1914.
Lees verder >
Oogst week 16
18 april 2014
door Menno Hartman

De bibliofilie leeft. Als steeds meer uitgeverijen steeds goedkoper gaan produceren om de risico’s te minimaliseren is er tezelfdertijd een opmars van de liefdevol gemaakte, kleine supermooi vormgegeven boekjes in geringe oplagen. Neem dit boek, Zomerregen van Yves Bonnefoy, zeven gedichten van de grand old man van de Franse poëzie in een gewetensvolle vertaling van Kiki Coumans. Als lezen ook een tactiele ervaring is - en dat is het - dan is de eerste stap naar waardering van dit werk al gemaakt als je het boek in handen hebt. Het voelt eenvoudigweg goed, en het is hier te bestellen.

Dit is ook zoiets: Hof van Jan, een drukkerij in Haarlem werkt aan behoud van typografisch erfgoed. Dat betekent in concreto dat ze een prachtverzameling oude drukapparatuur heeft opgetast in een ruimte aldaar, maar ook dat er een gestaag groeiend fonds van kleine mooi gedrukte werken van boeiende schrijvers is. Adriaan van Dis werkt Jammer-van-Dis-web-194x300op dit moment aan een groot boek over zijn bijna honderdjarige moeder. Een eerste aanzet van dat boek is het verhaal Jammer, dat een dramatische gebeurtenis vertelt in het toenmalige Nederlands Indië. Beeldend kunstenaar Ronald Ruseler droeg een fraaie collage bij aan het boekje: ieder exemplaar is uniek. Jammer werd gezet uit de Spectrum en in 150 exemplaren gedrukt onder de Korenmaat. - Meer alhier.

normal_pac_9789044531435_cvrDe website van De Geus schrijft dat dit gepassioneerde essay van  Antonio Muñoz Molina 'concrete voorstellen doet om uit de huidige economische crisis te komen, waardoor je direct je handen uit de mouwen zou willen steken. Deze vertelling in de loepzuivere stijl van George Orwell en Virginia Wolf is een lucide analyse en een warm pleidooi voor kennis, de enige weg die naar ware verandering kan leiden'. Dat ze bij De Geus niet weten hoe je de naam van Virginia Woolf schrijft neemt niet weg dat deze omschrijving de interesse gewekt heeft. 'Virginia Wolf' is geloof ik een rockband. Maar misschien een met loepzuivere stijl.

Tineke Hillegers-Zijlmans, Frieda Kleinjan vertaalden het boek.
Oogst van de Week, 15
10 april 2014
Door Carolien Lohmeijer

In de Oogst van de Week deze keer geen romans maar werkelijkheid. Kernwoorden zijn: aangrijpend en ontroerend (Salomé), ontroerend en poëtisch (Hoe mooi alles), en poëtisch en muzikaal  (Misschien wordt 't morgen beter). Het zijn alle drie boeken die nieuwsgierig maken.

Er rest alleen nog een foto van de kleine Salomé Bernstein die in 1943 in Auschwitz is vermoord. Haar grootmoeder nam haar bij de hand op het moment dat de Duitsers gingen keuren. Zo bezegelde ze hun lot. En redde ze het leven van de andere familieleden die daarna nooit meer over het kleine meisje spraken.

Salomé. Zo heet ook het boek dat de auteur Colombe Schneck eigenlijk niet wilde schrijven. Maar dat ze toch schreef. Omdat ze voelde dat dat ze het moest schrijven. Ze deed er 10 jaar over om de moed daarvoor te vinden.
Salomé is ook de naam die Colombe Schneck haar dochter gaf. De kleine Salomé Bernstein was het nichtje van haar moeder. Maar pas nadat haar moeder overleden was, realiseerde Schneck zich dat ze de geschiedenis van haar familie zou moeten uitzoeken om te weten naar wie ze haar dochter had vernoemd.
Salomé is het verslag van haar zoektocht. Tijdens haar reizen naar Amerika, Israël en Litouwen en de gesprekken met de vrouwen uit haar familie vallen de puzzelstukjes in elkaar. Ze ontdekt het onvoorstelbare offer waar haar familie altijd over heeft gezwegen.

Schneck beschrijft de geschiedenis nuchter en direct, maar wisselt die af met persoonlijke passages. Bijvoorbeeld als ze het heeft over het enige fotootje van Salomé, samen met haar ouders in Litouwen: fotouitSalome‘Toevallig heb ik een kopie van deze foto teruggevonden op de website van Yad Vashem. Een afdruk daarvan heb ik in mijn kamer op de schoorsteenmantel gezet. Ik kijk naar Salomé en haar ouders en ik smeek hen: “Ga weg, ga weg uit Litouwen, dat vervloekte land.” Ze horen me niet.


Salomé. De zoektocht naar een verdwenen kind, door Colombe Schneck, vertaald door Marijke Arijs, Uitgeverij Cossee, € 14,90

 

Ook het leven van de Joodse Leo Vroman, een van de grootste Nederlandstalige dichters, is getekend door de Tweede Wereldoorlog. Vlak na de Duitse inval vluchtte Vroman naar Nederlands-Indië waar hij in het Jappenkamp terecht kwam. Hij overleefde, maar keerde nooit meer voorgoed terug naar Nederland. ‘Liever heimwee naar Nederland’ heeft hij ooit gezegd.

Hoe mooi alles

‘Vrede’

‘kom vanavond met verhalen / hoe de oorlog is verdwenen / en herhaal ze honderd malen / alle malen zal ik wenen’ (Leo Vroman)

 

Pas twee jaar na de oorlog ziet hij zijn verloofde Tineke Sanders weer. Hij vestigt zich met haar in de Verenigde Staten. Een liefde die altijd is blijven bestaan en die nu beschreven is in het boek Hoe mooi alles van Mirjam van Hengel. Leo en Tineke hebben zelf meegewerkt aan dit boek. Vroman heeft het manuscript nog gelezen, het verschijnen ervan heeft hij echter niet meer meegemaakt. Hij overleed op 98-jarige leeftijd op 22 februari 2014. Vandaag op 10 april 2014, zijn verjaardag, verschijnt het.

Hoe mooi alles. Leo en Tineke Vroman; Een liefde in oorlogstijd, Uitgeverij Querido, Mirjam van Hengel, 328 pagina’s, € 19,99.

 

Misschien wordt het morgen beterGrote kans dat u binnenkort ‘De nozem en de non’ op de radio hoort. Aanleiding is dan ongetwijfeld de biografie over Cornelis Vreeswijk die onlangs bij Nijgh & Van Ditmar is verschenen met de titel Misschien wordt ‘t morgen beter.

 

Journalist en auteur Rutger Vahl kende van huis uit de muziek van Vreeswijk, maar raakte pas echt in de muzikant geïnteresseerd toen hij in 1997 in Stockholm een ‘Cornelisdag’ bezocht. Cornelis Vreeswijk woonde sinds 1950 in Zweden en was daar een grootheid (zijn begrafenis werd rechtstreeks uitgezonden). Vahl, die speciaal voor het oeuvre van Vreeswijk Zweeds leerde, in het AD: ‘Zijn poëtische universum bleek vele malen groter en origineler dat ik had gedacht. Wat ik te lezen kreeg, stond ver af van ‘De nozem en de non’ en ‘Veronica’.

In Misschien wordt ’t morgen beter laat Rutger Vahl zien dat Cornelis Vreeswijk (1937-1987) nooit los van Nederland is gekomen. In 1972 keerde hij terug om een poging te doen ook zijn geboorteland te veroveren.
Cornelis Vreeswijk liet zich inspireren door literatuur en muziek, zijn twee grote liefdes. Deze biografie voert langs alle pieken en dalen van zijn artiestenleven, maar brengt ons ook bij Ernest Hemingway en Walt Whitman, Amerikaanse bluesgiganten, The Beatles, Georges Brassens en de Braziliaanse meestergitarist Baden Powell de Aquino.

Misschien wordt ‘t morgen beter. Cornelis Vreeswijk; De blues tussen Stockholm en IJmuiden, Rutger Vahl, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 320 pagina’s, € 29,99