Goede keuze dit jaar voor de campagne Nederland Leest: De donkere kamer van Damocles

door Ingrid van der Graaf

Mits je lid bent van de openbare bibilotheek ontvang je dit jaar tijdens de zevende editie van Nederland Leest, gratis (zolang de voorraad strekt) het boek De donkere kamer van Damocles van W.F. Hermans (in 1958 uitgegeven door Van Oorschot). Nederland Leest is een landelijke campagne die tot doel heeft bijzondere literaire werken breed onder de aandacht te brengen en de lezers daarbij uit te nodigen met elkaar in gesprek te gaan over één bepaald boek.

De donkere kamer van Damocles vertelt het verhaal van sigarenhandelaar Osewoudt die in de Tweede Wereldoorlog voor zijn dubbelganger, de verzetsman Dorbeck, gewillig opdrachten uitvoert. Na de bezetting lijkt alles zich tegen hem te keren en wordt hij   gekwalificeerd als landverrader. Zich beroepen op Dorbeck blijkt onmogelijk: er is geen enkel spoor dat leidt tot deze man. Het enige dat Osewoudt heeft om de wereld Dorbecks bestaan te bewijzen is een camera met een foto van Dorbeck erin, maar ook die foto blijkt uiteindelijk niet te bestaan. Heeft Osewoudt hem verzonnen?
In deze roman komen Hermans’ centrale thema’s op geraffineerde en uiterst beklemmende wijze aan bod: angst, dreiging en verraad, ongrijpbaarheid van de werkelijkheid en het niet kennen van de ander.

Willem Frederik Hermans (1921-1995) groeide op in een Amsterdams onderwijzersgezin. Hij studeerde fysische geografie en werd lector aan de Universiteit van Groningen waar hij in 1973 weer vertrok. Hermans was redacteur van de tijdschriften Criterium en Podium. In 1957 weigerde Hermans de Prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942—1945 en in 1971 de P.C. Hooftprijs voor zijn gehele oeuvre. Hij vestigde zich in Parijs en later in Brussel en werkte daar aan zijn omvangrijke oeuvre, waarvan titels als De tranen der acacia’s (1949), Paranoia (1953), De donkere kamer van Damokles en Nooit meer slapen (1966) tot de klassiekers van de twintigste-eeuwse literatuur behoren.

Tijdens de eerste editie van Nederland Leest in 2006 werd Dubbelspel van de Nederlands-Antilliaanse schrijver en taalwetenschapper Frank Martinus Arion (1936)gepresenteerd. Daarne volgde in 2007 De gelukkige klas van Theo Thijssen (1879-1943), in 2008 Twee vrouwen van Harry Mulisch (1927-2010), in 2009 Oeroeg van Hella S. Haasse (1918-2011), in 2010 De grote zaal van Jacoba van Velde (1903-1985) en vorig jaar stond Het leven is vurrukkulluk van Remco Campert (1929) centraal.

De boeken die in aanmerking komen voor de Nederland Leest campagne moeten voldoen aan verschillende criteria. Het boek moet literaire waarde hebben, iets wat zich doorgaans in de loop der jaren bewijst en mogen daarom niet recent uitgekomen zijn: ze moeten ‘de tand des tijds doorstaan hebben’. Het thema in het boek moet geschikt zijn voor een breed publiek en aanleiding geven tot discussie. In die zin is De donkere kamer van Damocles een zeer geschikte keuze gezien de veranderde opvattingen in de loop der jaren wat betreft de herdenking van de Tweede Wereldoorlog op 4 mei en de bevrijdingsviering op 5 mei.

De initiator van Nederland Leest is de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). Philip Freriks is ambassadeur van Nederland Leest.

Nederland Leest is gestoeld op de Amerikaanse campagne One Book, One City die in Chicago (2001) startte met de klassieker To Kill A Mockingbird (1960) van Nelle Harper Lee (1926). Het boek werd in de hele stad onderwerp van discussie. Men herkende zichzelf in Nelle Harper Lee’s creatie en de roman werd opnieuw een bestseller waarna de actie oversloeg naar andere steden in Amerika.

De campagneperiode Nederland Leest loopt dit jaar van donderdag 1 t/m vrijdag 30 november.