Fijngestampte hersens, hartzeer en de dood

1 mei 2012

Recensie door Alexander van Kesteren

Het is 1851, in Californië is dat de tijd van de Koorts. De alom aanwezige Amerikaanse cowboys worden wild van goudzucht. Door deze contreien trekken de titelbroers in De gebroeders Sisters. Hun doel is simpel: Hermann Kermit Warm moet dood.

Charlie en Eli Sisters zijn beruchte moordenaars, met een faam à la Buffalo Bill. Het verschil is dat de broers Sisters in loondienst zijn, en wel bij de Commodore, een autoritaire en zelfgenoegzame rijkaard. Hun doelwit, Warm, is goud aan het zoeken in de buurt van San Francisco en wordt daar in de gaten gehouden door een andere medewerker van de Commodore. Om bij Warm in de buurt te komen reizen de broers door het koortsige cowboyland.

Nu heeft de Canadees Patrick DeWitt (1975) met dit boek twee belangwekkende Canadese literaire prijzen gewonnen, de Governor General’s Literary Award en de Writers Trust Prize. Eveneens was hij vorig jaar genomineerd voor de Man Booker Prize. Tijdens het lezen van pakweg de eerste tientallen pagina’s kan deze wetenschap bevreemden: het lijkt een doorsnee western, en aanvankelijk is onduidelijk waarom DeWitts roman het literaire niveau van pakweg Karl May ontstijgt – laat staan dat het in de buurt komt van de romans van de hedendaagse meester Cormac McCarthy.

Maar gestaag begint het boek te bevallen, en dat in steeds grotere mate. Er zit veel meer in dan de eerste lezersblik bevroedt. En dan niet alleen de amusante manier waarop DeWitt zowel de tandenborstel als de telefoon introduceert.

Ja, de gebroeders Sisters moorden, en dat kunnen ze verdomd goed. Zonder enig literair voor- of naspel vallen de doden. Maar deze ogenschijnlijk gebroederlijk moordende mannen zijn allerminst hetzelfde: ‘Ons bloed is hetzelfde, we gebruiken het alleen verschillend.’ Hebben ze daarom van DeWitt de zo contradictoir op gebroeders volgende achternaam Sisters meegekregen? Anders dan de harte- en achteloos moordende Charlie, een drinker, blijkt de ik-persoon Eli helemaal geen kille moordenaar. Juist niet: alleen op drift kan hij moorden.

Maar wanneer hij eenmaal in zo’n driftbui verkeert, dan is hij al briesend tot alles in staat. Natuurlijk weet Charlie dit en evenzo weet hij, broer als hij is, precies hoe Eli zo te manipuleren dat hij, als ware hij een opwindpoppetje, tot gebries en gemoord overgaat: ‘Mijn naam is Eli Sisters, jij hoerenjong, en als je niet opschiet en me brengt wat ik gevraagd heb schiet ik je ter plekke overhoop.’

Dit is Eli Sisters, en het is eigenlijk een ontzettend sympathieke man. Het is een opmerkelijke prestatie van DeWitt dat waarschijnlijk elke lezer met Eli zal meeleven, ondanks zijn waarlijk moordlustige drift: ‘De hersens van de man kleurden paars van het bloed en schuim borrelde tussen de plooien omhoog. Ik trok mijn been op en stampte met mijn volle gewicht de hiel van mijn laars in het gat van zijn schedel, waardoor wat ervan over was verbrijzelde en zo compleet werd platgewalst dat het niet meer als menselijk hoofd herkenbaar was. Toen ik mijn voet weer optilde, voelde het alsof ik hem uit de natte modder trok.’

De sympathie van de lezer wordt namelijk opgewekt door Eli’s gemijmer. Steeds meer begint hij te peinzen over het leven en over vrouwen. Het leidt hem tot alleszins terechte vragen: waarom moord ik eigenlijk, en zou ik er niet mee stoppen? De antwoorden volgen beetje bij beetje. Deze deelantwoorden worden afgewisseld met bijna-verliefdheden, maar toch vooral met moorden, waarmee Eli varieert op het ‘eerst schieten, dan vragen stellen’.

Af en toe, en zeker in het begin, lijkt DeWitt teveel een procedé te volgen. Dit gaat als volgt: in ieder kort hoofdstuk speelt zich een opvallende situatie af, waarin de broers hun ruige reputatie versterken, en dan eindigt het met een quasi-reflectieve mijmer van Eli Sisters. Maar ook wat dit betreft komt het boek op gang, worden Eli’s kronkels prikkelender en laat het boek de voorspelbare trant los.

Terwijl zijn broer zich iedere avond ongans drinkt aan de brandewijn, raakt de peinzende Eli vervuld van walging van zijn professie – en daarmee vervuld van zelfhaat. Het lijkt erop dat de moord op Warm zijn laatste klus voor de Commodore zal zijn. Eli’s mentale ontwikkeling en de reis van de gebroeders Sisters wordt afgewisseld met twee vreemde, enkele pagina’s tellende ‘intermezzo’s’. In het eerste treft Eli een zeven- of achtjarig meisje, die hem in haar droom had gezien: ‘“Ik kwam voor in je droom?” “Er kwam een man in voor. Een man die ik niet kende en niet mocht.” “Was het een goede of een slechte man?” Ze fluisterde: “Het was een beschermde man.”’

Is Eli beschermd, en zo ja, wat houdt dat dan in? Zowel Eli als de lezer mogen hierop broeden. Zo ook op de verschillende passages, net over de helft van de roman, waarin de broers en Hermann Kermit Warm samen optreden. De naam van Warm mag haast opgevat worden als een onomatopee: Hermann Kermit Warm is een opmerkelijke figuur. Zijn karakter straalt onafhankelijkheid uit, en is aangekleed met een aantal verwonderlijke tics. Zo begint hij, terwijl hij zich in een levensbedreigende situatie bevindt, te fluiten. De melancholicus Eli raakt direct gecharmeerd: ‘Ik herkende het wijsje niet, maar het was zo’n deuntje als ik altijd graag hoorde: traag en sentimenteel en ongetwijfeld met een bijbehorende tekst die over hartzeer en de dood handelde. (…) Hij was een uiterst getalenteerde fluiter; het lied daalde en steeg, kwinkeleerde in de lucht en verdween toen in de ruisende rivier.’

Maar waarom zitten de gebroeders Sisters achter deze figuur aan? Er blijkt iets met Warm te zijn dat op velen een koortsverhogende uitwerking heeft. Verklapt mag worden dat het plan van de broers, ondanks hun onmiskenbare moordenaarskwaliteiten, anders loopt dan gedacht. Wat volgt onthutst, amuseert ondanks de dood en weet soms zelfs te vertederen. Dit maakt De gebroeders Sisters niet tot een klassieker, maar wel tot een verrassend prettige roman.

De gebroeders Sisters

Auteur: Patrick DeWitt
Vertaald door: Caroline Meijer en Saskia van der Lingen
Verschenen bij: Uitgeverij De Arbeiderspers
Aantal pagina’s: 289
Prijs: € 19,95

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

De tijdelijke gentleman – Sebastian Barry
16 september 2014

Ik heb de goden van de waarheid aangeroepen en zij hebben me nu in hun macht.


Recensie door Hella Kuipers


De Ierse schrijver Sebastian Barry heeft al meer boeken over de McNulty-familie geschreven.
Lees verder >

 Orfeo – Richard Powers
15 september 2014
Muziek voert de boventoon

Recensie door Vera ter Beest

De gepensioneerde componist Peter Els is op de vlucht. De politie heeft bij hem thuis, in zijn zelfgebouwde lab, genoeg aanwijzingen gevonden om hem te beschuldigen van bioterrorisme.
Lees verder >
Ze volgden me op straat – Oksana Tsjelisjeva
11 september 2014
Cynici verdringen idealisten

Recensie door Adri Altink

De onrust in Oost-Oekraïne die nu al een paar maanden gaande is, is naast een fysieke strijd vooral een propaganda-oorlog, waarvan president Poetin de touwtjes in handen heeft.
Lees verder >
Dode zielen – Nicolai Gogol
10 september 2014
Krimchampagne voor de ziel

Recensie door Joost van der Vleuten

Dode Zielen is een Russische roman van de Oekraïner Nicolai Gogol (1809 - 1852). Hij stelde zich een onmogelijke opgave: Rusland bezielen met nieuw elan, een nieuwe moraal en nieuwe idealen, en het bevrijden van de epidemische verfransing die Napoleon had ontketend.
Lees verder >
De goede minnaar – Steinunn Sigurðardóttir 
9 september 2014
De man die iets miste

Recensie door Ina Bieze

Er was eens een wanhopige man die na 17 jaar zijn grote liefde hervindt en haar mee terug neemt in zijn eigen leven.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Deventer Boekenmarkt wint Boudewijn Büch-prijs
16 september 2014

Grootste boekenmarkt van Europa


Nieuws van de redactie


Voor het eerst in de korte geschiedenis van de Boudewijn Büch-prijs is deze toegekend aan een evenement in plaats van aan een persoon. In voorgaande jaren werd de prijs toegekend aan Redmond O’Hanlon (2013), Diederik van Vleuten (2012) en Gerrit Komrij (postuum in 2011).

“De Deventer Boekenmarkt is een belangrijke bron voor talloze alledaagse en bijzondere, grote en kleine particuliere boekencollecties. Het feit dat dit evenement door de jaren heen is uitgegroeid tot de grootste boekenmarkt van Europa toont aan hoe zeer Nederland ook het oude boek waardeert'', aldus de jury onder voorzitterschap van Frits Barend.

De boekenmarkt is in 25 jaar uitgegroeid tot een nationaal bekend evenement. Langs de IJsselkade en in de binnenstad van Deventer worden jaarlijks op de eerste zondag van augustus 878 kramen opgesteld waardoor er een ruim zes kilometer lange, en daarmee de grootste van Europa, boekenmarkt ontstaat. Het aanbod varieert van kinderboeken tot poëzie, van literatuur tot strips en van boeken over sport tot geschiedenis. De markt begint officieel om 9.30 uur maar traditie getrouw proberen de echte liefhebbers die ene speciale uitgave, ruim voor die tijd al te scoren. De zaterdagavond voorafgaand aan de Boekenmarkt vindt jaarlijks rondom Theater Bouwkunde het al even bekende poëziefestival Het Tuinfeest plaats.

De Boudewijn Büch-prijs is bestemd voor degene die er het best in geslaagd is om een breed publiek voor het antiquarische boek te interesseren. De prijs is mede in het leven geroepen ter herinnering aan de legendarische verzamelaar Boudewijn Büch (1948 – 2002). Met ditzelfde doel wordt ook jaarlijks de Boudewijn Büch- lezing gehouden.

De prijsuitreiking is op zaterdag 4 oktober op de Amsterdam Antiquarian Book, Map & Print Fair.
Op zaterdag 22 november 2014 zal vorige prijswinnaar Redmond O’Hanlon de 4e Boudewijn Büch-lezing geven in Raadhuis De Paauw in Wassenaar.


 I v/d Graaf

 
De Oogst van week 37
11 september 2014
Oogst van de week

door Ingrid van der Graaf

Er was een tijd dat het gewoon was dat men in de zakenwereld met voorkennis onderhandelde. Sinds decennia wordt dat niet meer getolereerd en springen de media er direct bovenop om de dader te slachtofferen. Als interviewer voor VN en NRC leerde Janneke Koelewijn het  zakenleven kennen. In 1994 publiceerde zij Het koningsdrama van Fokker over het conflict in de bestuurstop. Als journalist leerde ze ook de andere kant kennen in de affaire rond het ski-ongeluk van Prins Friso. Ook zij handelde met voorkennis en werd daarop afgerekend. Het is de relatie tussen het afgerekend worden op de handelswijze van een groot zakenman en wat voor impact dat heeft op zijn leven, waar Heilmans hel over gaat. 'Bijna niks is verzonnen in het boek', verklaarde Koelewijn bij Brands met Boeken. Cor Heilbron, topman van b4you, een groot voedingsmiddelenconcern, wordt verdacht van handel met voorkennis. Er is geen bewijs, maar Heilbron zal hangen. De officier van justitie die de zaak behandelt, is met zijn hoofd ergens anders. Via een relatiebemiddelaar heeft hij een nieuwe vrouw leren kennen. Intussen probeert een overmoedige journaliste de waarheid boven tafel te krijgen. Volgens A.L. Snijders is het: ‘Een heel goed boek, ik ben er door aangeslagen.’ Heilmans hel, door Janneke Koelewijn is uitgegeven door Atlas Contact. Prijs: € 19,99

RoxyRoxy is zevenentwintig en getrouwd met de liefde van haar leven, dacht ze. Dan verongelukt haar man, die rijk en een stuk ouder is dan Roxy, met zijn minnares. Ze blijft achter met hun dochter, hun huis, de auto, zijn assistente, de oppas en de schaamte om dit roemloos einde van hun huwelijk. Ze heeft opeens een ander verleden dan ze altijd gedacht had. Haar familie ontfermt zich over haar, maar Roxy zoekt geen troost, ze zoekt een vijand. Dan stapt ze in haar ‘stretched’ limo, met de au pair, haar chauffeuse en haar dochter en ze gaat er vandoor voor de begrafenis. Een soort road novel met een limo. Esther Gerritsen staat bekend om haar  rake beschrijvingen van intermenselijke relaties waar het drama onder de oppervlakte loert. En ook van de verkeerde interpretaties, daar is zij ook van. Roxy, Esther Gerritsen, verschijnt deze maand bij De Geus. Prijs: € 18,95

Gouden jarenIn Gouden jaren beschrijft econoom Annegreet van Bergen de naoorlogse economische groei die ons leven op alle fronten heeft veranderd. De wekelijkse teil werd een dagelijkse douche, het papieren loonzakje een digitale bankrekening en de boterham met tevredenheid een broodje gezond. In 1952 deelde ik een stofzuiger met mijn schoonmoeder. In 1961 zond de televisie 24 uur uit - per week. In 1965 moesten we naar de buren om te bellen. Vertrouwde beroepen verdwenen, nieuwe deden hun intrede. Wie had er in de jaren vijftig al gehoord van mondhygiëniste of activiteitenbegeleider? Gouden jaren staat vol met herkenbare anekdotes, scherpe observaties en schitterende foto's. Het laat zien hoe compleet anders ons leven er een halve eeuw geleden uitzag en dat we (materieel) rijker zijn geworden dan we ooit voor mogelijk hielden.Van Bergen werkt sinds 1982 als journalist voor de Volkskrant en Elsevier en vanaf 1999 als freelancer. Gouden jaren, Annegreet van Bergen, is onlangs verschenen bij Atlas Contact. Prijs € 19,99
In den Houten Broek – Jan Siebelink op de kansel
10 september 2014
Agenda

Jan Siebelink over Jan Siebelink

Voor wie de Nacht van de Poëzie tot in de kleine uurtjes bezocht heeft en nog niet door het woord verzadigd is geraakt, kan die zondagmiddag terecht in de Geertekerk aan het Geertekerkhog 23. Daar zal om 17.
Lees verder >
Read My World Festival – internationale literatuurfestival Amsterdam
5 september 2014


Agenda

Vrijdag 12, zaterdag 13 en zondag 14 september  staat de Tolhuistuin in het teken van Caraïbische literatuur, poëzie en verhalen. Voorbij de waan van de dag onderzoekt Read My World de grens tussen literatuur en journalistiek en vestigt de aandacht op alles er tussenin.
Lees verder >
Manuscripta 7 september a.s.
1 september 2014
Komende zondag, 7 september tussen 13.00 uur en 17.30 uur vindt in Utrecht Manuscripta plaats, de jaarlijkse opening van het boekenseizoen. De Nederlandse uitgeverijen presenteren hun nieuwe titels van het komende seizoen. Er zijn boekpresentaties, podiumoptredens, interviews met bekende en debuterende auteurs, signeersessies en bijzondere acts.
Lees verder >