Een ode aan alles wat langzaam verdwijnt

11 april 2012

Recensie door: Joost van der Vleuten

De bundel Schaduwgrens van Hans van de Waarsenburg opent met de reeks ’Consul’, waarin onmiskenbaar de hoofdpersoon uit Malcolm Lowry’s roman Under the vulcano wordt geportretteerd. Een consul, inderdaad, met eeuwigdurende dorst, die zich voortsleept van delirium naar kater, en hoopt dat zijn geliefde ooit terugkeert en alles goed zal komen. De toon van de bundel is gezet: melancholisch verlangen en hopen, in de zekerheid verloren te hebben. Heel veel vrolijker wordt het niet, maar uiteindelijk triomfeert de taal van de dichter over de treurnis van zijn lot.

Waterpokken en waaiende wieren
Ook in de tweede reeks van de bundel wordt de ‘schaduwgrens’ tussen waan en werkelijkheid in beide richtingen overschreden. ´Ik was nog niet wakker´ omvat 11 gedichten waarin een ik-figuur worstelt met het ontwaken uit een deliriumachtige slaap. Een zware kater, luidt de diagnose: veel snot, koppijn en onverdraaglijke herrie, en regels als ‘de uppercut op de kin, de doffe leverslag’. Dat alles samengevat tot ‘Ik hoestte zwaar in het slijm van de begeleidende kotsmuziek’. Dat lichamelijk ongemak wordt doorsneden door macabere droombeelden van een gestorven geliefde (wellicht verhangen, gezien een ‘henneptouw’, maar veel is onzeker hier), gehangen misdadigers, ‘doden op de rug’ en een verdronkene in een scheepswrak: ‘Ik vond een hoofd vol waterpokken en waaiende wieren.’ De gedichten ogen strak, drie maal vier regels elk, en in ieder gedicht duikt de titel wel ergens op, als een stokregel. Maar onder dat pantser van taal woelen surrealistische angstvisioenen en wraakgedachten (‘ik verlangde naar […] een moordwapen / om aan het talentloos geblaat te ontkomen.’). Het laatste gedicht in de reeks brengt geen verlossing, geen ontwaken en geen verzoening. Vier gedichten eerder bekent de dichter al: ‘Ik huiver / Als de tijd mij aanraakt’ en spreekt hij over ‘Dagelijks bezoek aan de Hades / En glaskoorts, wonden die niet heelbaar zijn.’

De wijn ontkurkt
In Schaduwgrens is een dichter op leeftijd aan het woord, die zich kwetsbaar voelt tegenover – jawel – het verstrijken van de tijd. Maar hij verwoordt die kwetsbaarheid in vitale beelden, rake woorden en regels die blijven hangen. De overige gedichten in Schaduwgrens zijn minder surrealistisch dan ‘Ik was nog niet wakker’. Zo beschrijft ‘IN’ een doorweekte wandeling door regenachtig Dublin, waar de dichter een meisje ziet dansen ‘Solo. Of ze niet te stoppen was. Of er leven / Te winnen viel na de dood.’ ‘Dreischor’ (gehucht op Schouwen-Duiveland), is een reeks kwatrijnen over een winter aan zee waarin veel Adriaan Roland-Holst meeklinkt, inclusief ballingschap, stemmen van overzee en ‘woeden tegen de tijd’. In 1980 zei Van de Waarsenburg in een interview: ‘Misschien ben ik wel een reïncarnatie van Roland Holst aan het worden.’ Daarvoor is zijn toon te nuchter, maar toch: zeker is dat de geest van Holst hier rondwaart. De reeks eindigt overigens voorzichtig optimistisch met de komst van de lente: ‘In het jonge riet wordt schoorvoetend de wijn ontkurkt.’

Er zijn meer literaire verwijzingen te traceren: naar Percy’s song van Bob Dylan (Turn, turn, to the rain and the wind’), bij voorbeeld, en naar Dylan Thomas Under milkwood: ‘Call em Dolores, like they do in the stories’). Hugh Lane is wat lastiger thuis te brengen; het is de galerie in Dublin waar het atelier van de schilder Francis Bacon is tentoongesteld en tot op de snipper is gedocumenteerd. Niet tot genoegen van de dichter, die het heeft over ‘het atelier dat zielloos /Een dode voorstelt. Waanruimte.’ Andere reeksen zijn gewijd aan kunstenaars, wat het risico oproept van het mijmerdichten bij een schilderij, zoals in de reeks ‘Korenveld’, over de schilder Theo Kuijpers. En ook aan die andere valkuil van de virtuoze dichter ontkomt Van de Waarsenburg niet altijd: de woordspeling die al snel stijlbreuk wordt. ‘Ik […] schonk geen vermogen aan al die werelden die met een drie beginnen’, bijvoorbeeld. Of: ‘De dood / Zong in B. met een Z. ervoor.’ – in een gedicht over de componist Matty Niël.

Wat taal wel en niet vermag
Van de Waarsenburgs poëzie is onverkort romantisch, maar dan niet van de weemakende soort. Hij schrijft strofische gedichten, maar zonder eindrijm of metrum (maar des te meer ritme) en valt zeker niet in te delen bij de ‘klassieke’ sonnettenmakers als Rawie of Kal. Een ‘rijpe’ dichter, zoals dat heet, die in een halve eeuw (hij debuteerde in 1963) heeft geleerd wat taal wel en niet vermag: geen overwinning op de dood, maar sterke beelden en vitaal verzet. De Schaduwgrens verwijst naar de overgang tussen dag en nacht,  leven en dood (ergens wordt de dood aangeduid als ‘Een schaduwman in een tranende ooghoek’). Het laatste gedicht heet ´Schaduwgrens´ en beschrijft een vrouw en onderwaterlandschap tegelijk. Bevreemdend maar trefzeker. Moet vaak worden genoten en gebloemleesd. Vooruit dan, de laatste regels, op voorwaarde dat je de rest ook gaat lezen:

[…] Mijn lief,

Ik wil niets meer dan dit uitzicht vol mooie, naar mij

Zwaaiende vissen. De sluier van je haren en heuvels

Die glooien. Een ode aan alles wat langzaam verdwijnt.

 

Schaduwgrens

Auteur: Hans van de Waarsenburg
Verschenen bij: Uitgeverij Wereldbibliotheek (2012)
Aantal pagina’s: 62
Prijs: € 15,90

Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

In de schaduw van de hemel (Biografie Bertus Aafjes door Rob Molin)
19 augustus 2014
recensie Karel Wasch


De schrijver /dichter Bertus Aafjes (1914-1993) vierde triomfen met zijn gedichtenbundel Een voetreis naar Rome (1946). Later zou hij met name door zijn aanvaring met de Vijftigers in moeilijkheden komen.
Lees verder >
Alles is slecht – Kirill Medvedev
7 augustus 2014
Ondertussen in Rusland

Recensie door Maarten Buser

In mijn nieuwsoverzicht op facebook was Alles is slecht  een tijdje een geregeld opduikend gespreksonderwerp, vooral in updates van dichters rond Perdu (Poëzietheater in Amsterdam).
Lees verder >

De spiegelingen – Erwin Mortier
21 juli 2014
Veel om van te genieten

Recensie door Vic Veldheer

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog begon. Over de verschrikkingen van deze oorlog is door historici en schrijvers als Céline veel geschreven.
Lees verder >
Sneeuwwitje – Donald Barthelme
16 juli 2014
Dit is niet Sneeuwwitje

Recensie door Vera ter Beest

Sneeuwwitje. Ze is nog te herkennen aan haar ebbenhoutkleurige haar en huid zo wit als sneeuw, maar afgezien daarvan bezit Donald Barthelme’s Sneeuwwitje geen archetypische kenmerken meer.
Lees verder >
Een Siciliaanse lekkernij – Rascha Peper
14 juli 2014
Geraffineerde vertellingen 

Recensie door Evert Woutersen

Een Siciliaanse lekkernij (2014) is een bundeling van de tien beste verhalen van Rascha Peper (1949-2013). Het is een keuze uit verhalen die werden gepubliceerd tussen 1990 en 2009.

Het is een gevarieerde bundel geworden met verhalen uit verschillende tijden.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Vertel, over de kracht van verhalen – Christien Brinkgreve
14 augustus 2014
Recensie door Anky Mulders

Niet kunnen vertellen wat je hebt meegemaakt is de ultieme vernietiging

Vertel, over de kracht van verhalen gaat in grote lijnen over de geschiedenis van de mens toen hij gaandeweg taal tot zijn beschikking kreeg en over de reikwijdte van deze ontwikkeling.
Lees verder >
Dichters in de Prinsentuin voor de zeventiende keer
10 augustus 2014
Het was al Poëzie dat er in de tuin de ronde deed


Literair Nederland was erbij


In de Prinsentuin, in het midden van de stad Groningen, vond eind juli voor de 17e keer het festival Dichters in de Prinsentuin plaats.
Lees verder >
Christos Tsiolkas (Barracuda) bij Borderkitchen
4 augustus 2014
Literair Nederland was erbij

Door Vera ter Beest

De avondzon schijnt in al haar glorie door de ramen van de kleine zaal van het theater. De zaal is afgeladen en het is er warm. Verkoeling zou lekker zijn. In een zwembad bijvoorbeeld.
Lees verder >
Hollands maandblad 800ste editie
2 augustus 2014
Nieuws van de redactie

Het literaire tijdschrift Hollands Maandblad bracht in juni/juli het 800ste nummer uit en zij het wat laat, het vermelden waard.

Het was in mei van het jaar 1959 dat de 31-jarige K.L. Poll het eerste nummer van het toen genoemde Hollands Weekblad persklaar maakte. Al snel werd het Hollands Maandblad, maar de literaire oriëntatie en het intellectuele perspectief van het tijdschrift bleven 800 nummers lang onveranderd.

Hollands Maandblad is altijd een platform geweest voor jonge en gevestigde schrijvers, debuterende en gevierde dichters, alsook spraakmakende en polemische denkers. Arnon Grunberg, Hugo Brandt Corstius, Kyra Wuck, Karel van het Reve, Delphine Lecompte, Philip Huff, Leo Vroman, Wim Brands, Eva Gerlach, Maartje Wortel, Vrouwkje Tuinman en J.M.A. Biesheuvel (van wie in dit nummer een nieuw verhaal), zijn een kleine greep uit de vele auteurs die geregeld in Hollands Maandblad nieuw werk publiceerden.

Poll, die tevens het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad oprichtte, bleef tot aan zijn overlijden in 1990 redacteur van Hollands Maandblad. Sinds 2000 is Bastiaan Bommeljé redacteur.

Hollands Maandblad is een frequent verschijnend en veel gelezen literaire tijdschrift in Nederland. Onder de medewerkers zijn veel belangrijke schrijvers van deze tijd te vinden, terwijl het blad nog steeds een belangrijke kweekplaats is van jong talent. Tevens hebben bekende kunstenaars – van Constant tot Iris Le Rütte – hun werk in Hollands Maandblad kunnen tonen.

In deze dubbeldikke, 800 editie van HM staan onder meer bijdragen van: J.M.A. Biesheuvel, Philip Huff, Wim Brands, Delphine Lecompte, Frans Pointl, Krijn Peter Hesselink, Anton Korteweg, Iris Le Rütte. Van Bert Boelaars een stuk over een onbekende inspiratiebron voor Reve’s De Avonden.
Hollands maandblad 2014 – 6/7 (Nr. 800)
Tekeningen van Małgosia Briefjes
Prijs: € 8,95
Redactie: Bastiaan Bommeljé
Uitgegeven bij Nieuw Amsterdam
WWW.HOLLANDSMAANDBLAD.NL

I. v/d Graaf

 
Jan Hanlo Essayprijs 2015 vooraankondiging
21 juli 2014

Literair nieuws


In mei 2015 worden de belangrijkste prijzen op het gebied van de Nederlandstalige essayistiek weer uitgereikt. De Jan Hanlo Essayprijs Groot voor de beste essaybundel die verschenen is in 2013 of 2014, de Jan Hanlo Essayprijs Klein voor het beste ongepubliceerde essay en de Jan Hanlo Filmessayprijs voor het beste filmessay.
Lees verder >