Over rusteloosheid – Arjen van Veelen

2 september 2010

Recensie door Ingrid van der Graaf

Arjen van Veelen is classicus en publiceerde eerder essays in onder andere NRC.Next. In 2009 ontving hij de Kleine Jan Hanlo Essayprijs met het essay, Suum Cuique, ieder het zijne, welke ook is opgenomen in deze bundel.

Over rusteloosheid is zijn debuut en bevat twintig essays over hoe grip te krijgen op deze moderne wereld, welke leidraad te volgen. Hoe te selecteren uit het grote, onuitputtelijke aanbod waar je dagelijks steeds opnieuw de bakens mee moet zetten. ‘Alles stroomt en niets beklijft, wist de Griekse filosoof Heraclitus in het jaar 540 v. Chr. al. Zo constateert Van Veelen dat het medium internet voortdurend van gezicht verandert en zichzelf onafgebroken vernieuwt, ‘(…) en de inkt droogt er nooit van op. Er is geen kop. Geen staart. Geen verhaal.’ (p. 9)

‘Het internet is soms een hysterische bibliotheek, waar de bezoekers, nerveus als een kolibrie met tien espresso´s op, boeken lezen, boeken schrijven, boeken recenseren en de recensies van boeken recenseren, terwijl iedereen loert naar de uitleentoptien.´ (p.100).

Van Veelen verlangt naar een begin, een midden en een einde. Hij verlangt naar iets dat af is en overzichtelijk, zoals de oudheid dus. Hij schrijft (p.10): ‘De oudheid is af. Onveranderlijk, uitgekristalliseerd, in kannen en kruiken. De inkt is al eeuwen droog.’ En past, dankzij de bankier James Loeb die in 1911 startte met de uitgave van All that is important in Greek and Latin literature, in twee Billy’s. De inhoud van deze Billy’s raadpleegt Van Veelen dankbaar wanneer het moderne leven hem weer eens teveel wordt. Zich zo rusteloos voelt als Fernando Pessoa, niet omdat hij hoogsensitief is maar omdat het aanbod te groot is. Dan wil hij nog wel eens, zoals het een ware classicus betaamt, een ribbroek aantrekken met een lamswollen trui compleet met tweedjasje. Daarin wandelt hij dan naar de studiezaal der klassieken om in Seneca Deel IV, de Brieven aan Lucilius, te lezen: ‘(…) krijg ik goede hoop over jou. Je rent niet van hot naar her en wisselt niet steeds van plaats met alle onrust van dien. (…) Je moet je bij een beperkt aantal denkers houden en je daarmee voeden, als je er tenminste iets uit wilt halen wat zich echt vastzet in je geest. Wie overal is, is nergens.’ Uiteraard leest Van Veelen dit alles in de oorspronkelijke taal, Latijn.

Wanneer hij zich in Alles uit je leven, op het Griekse eiland Kreta bevindt, tracht hij zich over te geven aan ´eens even helemaal weg te zijn´ maar wordt geconfronteerd met de vragen: Make the most of now en, Get more out of your life, of hij wel genoeg uit zijn leven haalt. Wanneer de onrust bezit van hem neemt en hij uit duizenden keuzen geen kan kiezen, komt look-a-like Valerio Zeno, de volgens Van Veelen leukste BNN-presentator, langs lopen. Dat brengt hem naar zijn Billy’s om daar het boek uit te trekken waarin te lezen is over de Griek Zeno van Citium, de stichter van het Stoïcisme. Zeno zei, ´Geluk is flow’. ‘Zeno is de Jack Johnson onder de antieke filosofen´, zegt Van Veelen (p.18).

In het essay Perfect smile, laat Van Veelen zich verleiden tot het bleken van zijn tanden door een reclame banner naast zijn mailbox. Voor hij een afspraak maakt, verricht hij research naar het hoe en waarom van het bleken der tanden. Hij denkt terug aan een eerstejaarscollege archeologie over de archaïsche lach. De archaïsche glimlach die alleen wordt aangetroffen op beelden gemaakt in de periode 600 tot ongeveer 480 v. Chr. Daarna worden de glimlachjes op de beelden steeds sporadischer om in 130 v. Chr. helemaal te verdwijnen. Waarom, is een raadsel. Dan is daar in 1961 de classicus en filosoof dr. C.W.M. Verhoeven, die in de archaïsche glimlach de eerste aanzet zag tot de moderne lach. (…) de lach die melancholie en verlegenheid compleet heeft overwonnen, waardoor de mondhoeken zover opkrullen dat de tanden victorieus bloot komen te liggen: de perfecte lach.´ Deze lach vraagt om witte tanden.’ Op de vele websites leert Van Veelen dat je een thuissetje bleken kunt bestellen of een afspraak maken met de betreffende kliniek. Johnny Depp en Justin Timberlake gingen hem voor in het perfect wit maken met behulp van porseleinen plaatjes die over de tanden geschoven worden. En David Bowie, hoe zijn hoofd steeds ouder wordt, maar zijn tanden steeds jonger. En denkend aan de Latijn citerende student uit Vestdijks roman Ivoren Wachters, die zijn tanden verwaarloosde tot en grauw afbrokkelend gebit, laat Van Veelen zijn tanden enkele nuances witter maken. ´Buiten op straat voel ik hoe mijn tong als een argwanend huisdier begint te snuffelen aan de nieuwe, spekgladde muren van zijn hok. “Rustig, rustig”, zeg ik, “het is goed volk”’. (p.31)

Het essay Steden Zonder Verleden, leest als een reisgids (dit genre heeft hij in zijn studententijd ook beoefend) en is een prachtige ode aan de schrijver Albert Camus.

In Intake gesprek, voelt Van Veelen zich opgejaagd door alleen al te kijken naar zijn kamerplanten. Hij begint te geloven dat hij nu toch echt, zei het onwillig, een levenscoach moet zoeken. Daar klaagt hij dat het leven ingewikkeld is geworden: ‘En zekerheden van vroeger, goden, partijen, energieleveranciers – het is allemaal weg. Soms zijn we dan op zoek naar echte liefde. Soms hunkeren we gewoon zo naar echte aandacht. Ogen die je aankijken. Een hand die je even aanraakt. (…) En vaak voelen we ons zo opgejaagd door alles. En als we dan… Als we dan bijvoorbeeld onze kamerplanten zien, hoe ze dag in dag uit, heel rustig zichzelf zijn, dan… dan … ‘. Waarna de coach hem een kleenex aanbiedt.

Lees!, lees!, lees! dit zeer vermakelijke, met kennis van zaken en humor geschreven boek en, hoewel de classicus dit schuwt want die keurt immers af dat er in hap snap porties Latijn en Grieks tot zich genomen wordt, je steekt er nog wat van op ook. En dan gun je het de middelbare scholieren dat Latijn en Grieks als verplichte vakken in het onderwijs terugkeren.

Over rusteloosheid

Auteur:  Arjen van Veelen
Verschenen bij: Uitgeverij Augustus
Prijs:  € 17,50

Bekijk Reacties

2 Responses to Over rusteloosheid – Arjen van Veelen

  1. reinswart says:

    mooie conclusie!

  2. Pingback: En hier een plaatje van een kat – Arjen van Veelen | Literair Nederland

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

De ijsmakers – Ernest van der Kwast
26 maart 2015
'Kouder dan sneeuw, zoeter dan suiker' 

Recensie door Evert Woutersen

Een dal in de Dolomieten met uitzicht op de prachtige bergtop van de Antelao met gletsjers en eeuwige sneeuw. Het is de vallei van de ijsmakers.
Lees verder >
Wachten op een vriend – Huub Beurskens
25 maart 2015
Eindeloos veel vragen

Recensie door Lodewijk Brunt

De titel geeft het weg. Wachten op een vriend, de zojuist verschenen roman van Huub Beurskens, staat in de schaduw van Wachten op Godot. De schrijver doet er trouwens niet geheimzinnig over.
Lees verder >
Rock-‘n-Roll voorbij de midlifecrisis – Jan Donkers
24 maart 2015
Hoe Donkers hoe beter!

Recensie door Karel Wasch

Jan Donkers (1943) is de vleesgeworden paus van de popwereld in Nederland. Een onafzienbare lijst van artikelen over dit onderwerp staat op zijn naam. Hij schreef o.a.
Lees verder >
Slaap zacht Johnny Idaho – Auke Hulst
23 maart 2015
Op zoek naar het eeuwige leven

Recensie door Sunny Jansen

Het is even wennen, de futuristische wereld die Auke Hulst in Slaap zacht Johnny Idaho neerzet. Deze roman speelt in een wereld die lijkt op de onze, maar die toch totaal anders is met weblenzen, swipes en taps.
Lees verder >
Morgenzee – Margaret Mazzantini
19 maart 2015
Twee zonen en hun moeders

Recensie door Charlotte Out

Margaret Mazzantini (1961, Dublin) is schrijfster en actrice. Ze begon haar acteercarrière in 1980 in de beruchte horror cult film Antropophagus, en speelde bijna twintig jaar in diverse films, het theater en voor televisieproducties.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Oogst week 13
25 maart 2015
Door Ingrid van der Graaf

Alfred Döblin (1878-1957) heeft zo'n twintig romans geschreven waaronder verschillende meesterwerken. Toch is hij de geschiedenis in gegaan als de schrijver van dat ene boek, Berlijn Alexanderplatz. Deze nieuwe, volledige Nederlandse vertaling door Hans Driessen is een eerbetoon aan een van de grootste Duitse schrijvers uit de twintigste eeuw. De Berlijnse arbeider Franz Biberkopf heeft vier jaar in de gevangenis gezeten voor de moord op zijn vrouw. Als hij in 1928 vrij komt is hij vastbesloten als fatsoenlijk mens door het leven te gaan. Maar dat lukt hem niet. De stad Berlijn is zijn geduchte tegenspeler, in reportagestijl opgetekend door Döblin. Opschriften van winkels, tramhaltes, krantenstukjes, liedjes, ambtelijke stukken zijn zonder overgang in het verhaal verwerkt. Rainer Werner Fassbinder maakte er in 1980 een meesterlijke tv-verfilming van. Maar zoals Pieter Steinz toen al zei: het boek is vele malen beter.
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek, 544 blz, €49,95.

 

indexMartin Bons (1963) is journalist, wielerfanaat en docent aan de School voor Journalistiek en debuteerde in 2013 met De kunst van het dalen. De weg omhoog gaat over een opmerking uit zijn jeugd van een jongen uit 5 atheneum waardoor hij zich realiseert dat studeren belangrijk is. Zelf zit hij op de Mavo en komt uit een arbeidersmilieu waar er niets anders van je wordt verwacht dan te werken. Op zijn 23ste komt hij er eindelijk toe te gaan studeren. Sindsdien verkeert hij in twee werelden, aan de ene kant zijn afkomst uit een arbeidersgezin en aan de andere kant zijn leven als afgestudeerde aan de universiteit. Hij vraagt zich dan ook voortdurend af waar hij thuishoort. Tot hij op latere leeftijd de Alpe d’Huez ontdekt, daar voelt hij zich thuis. Inmiddels heeft hij de col zestig keer beklommen, maar nog nooit onder het uur gereden. Bons rust niet voordat hij dat één keer in zijn leven heeft gedaan. Tijdens zijn poging overziet hij wat er gebeurt op de weg omhoog, zowel op de Alpe d'Huez als op de maatschappelijke ladder. Uitgegeven bij Thomas Rap, 224 blz, € 16,90.

 

op-klompen-door-de-dessa-l-LQ-fHylke Speerstra (1936) is de bekendste levende schrijver die in het Fries publiceert en, naast Geert Mak, de chroniqueur van Friesland. Op klompen door de dessa laat hij de nog levende mannen vertellen wat de oorlog in Nederlands-Indie betekende voor hen die het vuile werk moesten doen. Een enkeling, vooral uit het hogere kader, vindt nog altijd dat het goed is geweest. Maar de meeste jongens hebben hun trauma's nooit verwerkt. Letterlijk op klompen banjerden ze door de dessa –ze hadden geen idee wat hun te wachten stond: guerrilla, executies, oorlog dus, terwijl ze die in Nederland net achter de rug hadden. De mannen zijn ver in de tachtig en willen nu eindelijk hun hele verhaal kwijt. Hylke Speerstra geeft een stem aan mensen die anders misschien niet gehoord zouden worden. Speerstra kan goed luisteren en meesterlijk vertellen. Uitgegeven bij Atlas/Contact, 318 blz, € 21,99.

 

de-professor-en-de-hyena-m-LQ-fPoëzie waar je wakker van ligt. In zijn nieuwe dichtbundel schept Wouter Godijn (1955) een beestachtige wereld. Soms is een dier dood, soms zeer levend, soms is het bloederige drek, soms zo lief als moeder Teresa. In De professor en de hyena ben je niet op je gemak. Je hebt constant het gevoel dat je over je schouder moet kijken. Een teddybeer verandert in een hyena, en zelfs de tuin is niet veilig want daar zijn haaien. Wanneer Godijn uit zijn rol stapt en als auteur de pen opneemt lijkt het allemaal wel mee te vallen. Het was maar bedacht allemaal! Gek genoeg is ook dat bij Godijn geen echte geruststelling. Godijn schrijft romans - Hoe ik een beroemde Nederlander werd, haalde de shortlist van de AKO-literatuurprijs. Maar ook heeft hij zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste en bijzondere hedendaagse dichters.  Uitgegeven bij Atlas/Contact, 64 blz, € 21,99.

 
Schrijfwedstrijd Write Now! – deadline nadert
25 maart 2015
Literair nieuws

Write Now! is een belangrijke schrijfwedstrijd voor jongeren in het Nederlandse taalgebied. De wedstrijd heeft winnaars opgeleverd als Maartje Wortel en Niña Weijers. De vorm van de inzending is vrij: verhaal, gedicht, column, toneeltekst, filmscenario, songtekst – het is allemaal toegestaan.
Lees verder >
Schrijfster Jenny Offill in Tolhuistuin
25 maart 2015
Agenda / 27 maart / 20.00 uur / Tolhuistuin

Eenmalig optreden van de Amerikaanse schrijver Jenny Offill in de Tolhuistuin.


De Amerikaanse schrijver Jenny Offill is in Nederland nog relatief onbekend. Offill debuteerde in 1999 met de roman Last Things en werd daarmee finalist bij de LA Times First Book Award. Haar tweede roman, Dept.
Lees verder >
Oogst week 12
19 maart 2015
Door Carolien Lohmeier

‘Voor mijn moeder. Je zou maar de moeder van Tjitske Jansen zijn.’ Dat staat op een van de eerste pagina's van Voor altijd voor het laatst, het prozadebuut van Tjitske Jansen die vooral bekend is als dichteres. Jansen debuteert met dit boek als prozaschrijfster, al mag je je afvragen waar de poëzie eindigt en het proza begint. In Voor altijd voor het laatst schetst ze de jeugd van een jonge vrouw die, -net als Jansen zelf - al vroeg met allerlei problemen te maken krijgt en belangrijke keuzes moet maken.

Voor altijd voor het laatst, Tjitske Jansen, Querido, 116 pagina’s, € 17,99

 

Mevrouw HemingwayJe zou maar de vrouw van Ernest Hemingway zijn, dan weet je bijna zeker dat hij er met een ander vandoor gaat.
'I wanted to show how it might have felt to be in love with such a talented and difficult man – and what it might have been like to be loved by him.' zegt Naomi Wood over haar drijfveer om een roman te schrijven door de ogen van de vier echtgenotes van de grote schrijver. Het feit dat ze er de shortlist van de Dylan Thomas Prize mee bereikte (beste Engelstalige literatuur geschreven door een auteur onder 39 jaar) geeft vertrouwen.
Mevrouw Hemingway, Naomi Wood, Uitgeverij Querido, 272 pagina's, € 19,99

 

De Rosebud atletiekvereniging vOf je bent een Olympisch kampioen in 1928, met goud op de 800 meter. Helaas ben je een vrouw en is de maatschappij nog niet klaar voor je sportambities.
Als zij terugkeert op de plek waar ze opgroeide, het platteland van Ontario, komen alle herinneringen aan haar veelbewogen leven terug  bij de 104 jaar oude Agnetha Smart.
'You do what you do until you’re done. You are who you are until you’re not.' - Aganetha Smart.
De Rosebud Atletiekclub voor vrouwen, Carrie Snyder, vertaling Ernst de Boer, Ankie Klootwijk, Ambo Anthos, € 19,99

 

De belevenissen van Ruben JablonskiEdgar Hilsenrath putte bij het schrijven van zijn roman De belevenissen van Ruben Jablonski uit eigen ervaringen. Hij werd in 1944 door de Russen uit het getto bevrijd, reisde door de verwoeste Balkan naar Palestina en ging er wonen en had als doel het leven in het getto te beschrijven. En passant is zijn hoofdpersoon getuige van het ontstaan van de staat Israël en de toenemende politieke spanningen.
De belevenissen van Ruben Jablonski, Een autobiografische roman, Edgar Hilsenrath, vertaling Elly Schippers, Ambo/Anthos, € 19,99

 

Ontbijt met de BorgiasTot slot van het stapeltje binnengekomen boeken, ligt er op de redactie de nieuwste roman van Booker Prijswinnaar Dbc Pierre, Ontbijt met de Borgias dat door de uitgeverij 'een gewaagde, mysterieuze en vooral spannende roman' wordt genoemd.

Ontbijt met de Borgias, DbcPierre, vertaling: Karina van Santen en Martine Vosmaer, Uitgeverij Podium, 192 pagina's, € 18,50
Literaire brunch rond Menno ter Braak
19 maart 2015
Agenda / 22 maart /Koninklijke Schouwburg / Den Haag

Viermaal per jaar wordt er een Literaire Brunch georganiseerd waarin een belangrijk schrijver uit het Nederlandstalige erfgoed centraal staat. De eerste brunch van dit jaar zal gaan over Menno ter Braak.
Lees verder >