Recensie: Alleman, Philip Roth

Door Rein Swart

Niemendal?

Philip Roth heeft een indrukwekkende collectie boeken achter zijn naam staan, waarin hij als geen ander de lezer op zijn reizen meeneemt. In een van zijn laatste boeken, Verontwaardiging, toont hij zich een meester van de vertelkunst met een prachtig verhaal over Marcus Messner, de zoon van een joodse slager, die de Koreaanse oorlog als een zwaard boven zijn hoofd voelt hangen en die, vooral voor zijn bezorgde vader, met de beste cijfers moet slagen om officier te kunnen worden en niet als kanonnenvlees te dienen.

Alleman deed me denken aan het eerdere Exit geest dat gaat over de oudere schrijver Nathan Zuckerman die zich na een prostaatoperatie en bedreigingen aan zijn adres heeft teruggetrokken uit de wereld, maar in New York terugkomt voor een hersteloperatie en in een advertentie leest dat een schrijversechtpaar een woningruil voor een jaar voorstelt.

Alleman mist een bijzondere verhaallijn. Het boek begint verrassend met de uitvaart van de hoofdpersoon op de oude joodse begraafplaats langs de tolweg van New Jersey. Hij wordt daar toegesproken door zijn dochter Nancy en zijn oudere broer Howie, maar verder gebeurt echter weinig. Het blijft bij beschouwingen, die aardig zijn om te lezen, maar de personages gaan daardoor te weinig leven en de lezer kan zich niet goed met hen identificeren.

Inhoudelijk draait het vooral om de scheidingen en de hartproblemen van de hoofdpersoon, die al op 34-jarige leeftijd en voor het eerst gescheiden van Cecilia een blindedarmoperatie moet ondergaan en bang is voor de dood.

De verhouding met de vader, een joodse juwelier die veel op had met zijn zoons en zelfs de juwelierswinkel Alleman opende om hen later van een inkomen te voorzien, speelt in dit boek weer een belangrijke rol. Het drama van de eindigheid komt eveneens volop in beeld. De hoofpersoon is een gewezen artdirector, die zoals als vele andere collega’s na zijn pensioen aan het kunstschilderen is geslagen, maar hij ervaart daarin geen voldoening.

‘Opeens was hij verdwaald in het niets, in de klank van het woord ‘niets’ en in de leegte van het niets, verdwaald en verloren, en begon de angst hem te bekruipen. Niets is zonder risico, dacht hij, niets, niets ? alles eist zijn tol, zelfs zoiets stoms als schilderen!’

Oud worden is een slachting, zegt de hoofdpersoon ergens anders. Verder dweept hij nogal met zijn andersheid, namelijk om zich gek te laten maken door jonge vrouwen, die hij om zich heen ziet lopen. De nadruk op seksuele avontuurtjes zegt, denk ik, veel over de preutse cultuur in de VS. Op het eind wordt het boek, net als Exit geest, wat pathetisch, maar dat ligt in het verlengde van een cultuur die niet kan omgaan met de dood. Vanwege het gebrek aan een verhaal schoot me, in een reactie op de titel, de term niemendal te binnen, maar zelfs daarmee schrijft Roth nog altijd uitstekende vakantieliteratuur.