De gelukkigen – Yolanda Entius

Recensie door: Ingrid van der Graaf

De Gelukkigen is het derde boek van Yolanda Entius. Het is een overweldigend rijk gevulde roman, qua personages en thema’s, maar een plezier om te lezen. Evenals haar debuutroman Rakelings, die in 2006 bekroond werd met de Selexyz Debuutprijs, is ook haar nieuwe roman een staaltje van filmische vertelkunst en een caleidoscopische weergave van haar personages. Niet zo vreemd, met haar achtergrond als filmmaker. Ze noemde De Gelukkigen, in een interview met Lotje IJzermans in het VPRO radioprogramma De Avonden van 29 november 2009, het tweelingzusje van haar  debuut Rakelings.  Personages uit haar eerste roman spelen dan ook een rol in haar laatste roman. Beide romans zijn gebaseerd op een krantenbericht.

De roman begint en eindigt met een fragment uit het leven van René die door een bizar ongeluk vanaf zijn middel verlamd is. Hij ‘beklimt’ met zijn zoon Stijn een berg. Het is 23 augustus 2008 en zijn zoon duwt hem in zijn rolstoel voor zich uit de berg op. René prijst zich gelukkig dat zijn zoon nog leeft en gaat terug naar die vrijdagavond in het voorjaar van 2002, wanneer hij onderweg in een taxi hoort dat in de Italiaanse Alpen een bus met jonge voetballers van de weg is geraakt. De paniek slaat toe. Zijn zoontje zit in die bus.
René is getrouwd met Sofie, die in 1982 als dertienjarige in Broekmeer komt wonen. Op haar eerste ontdekkingstocht door de buitenvelden van de nieuwbouwwijk komt ze de achttien jarige René tegen die op het land werkt. Een serieuze jongen die haar verrast gadeslaat. Sofie stelt zich voor als import en hij als ‘Ik ben van hier’, en na een ‘houdoe’ van haar kant gaat ze verder.

Els is de dochter van de plaatselijke drogist en ontfermt zich in de zomer van 1982 over Sofie. Ze zijn onafscheidelijk totdat Nina, de beste vriendin van Els terugkomt van vakantie.  Nina en Sofie worden vriendinnen en Els heeft het nakijken. Els was verliefd op René maar trouwt met de goedmoedige Willem. Nina trouwt met Frank uit de dichtstbijzijnde stad D.. Samen krijgen ze drie kinderen, een jongenstweeling, die ook in de bus zit, en een meisje. Ze is in verwachting van de vierde. In Nina manifesteren zich alle angsten waar ouders na ‘11/09’ en ‘Dutroux’ mee te maken krijgen. Wanneer het noodlot echt toeslaat negeert ze dit. ‘Nina nam op. Het was Olga. Olga van de Poldervogels en ze zei iets over de jongens en de bus, maar ze kon het niet goed verstaan. Eén glaasje dan, dacht ze, ik neem één glaasje. Glimlachend verbrak ze de verbinding en schonk in.’

Mounir en Miriam zijn nieuw in het dorp en horen er niet echt bij. Mounir doet flink zijn best om gezien te worden o.a. door te investeren in de nieuwe kleedkamers van de voetbalvereniging. Hij krijgt het idee om voor een voetbaltraining met de F’jes naar Turijn te gaan. Miriam bezit een groot talent zich te conformeren aan haar omgeving. Wanneer ze samen met Nina en Frank een borrel drinken bij Els en Willem, begint Miriam over dit plan. Aanvankelijk had ze zelf hier ook zo haar twijfels over, maar  in het licht van het gezelschap grijpt ze het aan om Mounir ‘een punt te laten maken’. ‘En zo groeide een idee diezelfde avond nog uit tot een volwaardig plan. Een plan waar, behalve Mounir, niemand echt warm voor liep.’ (…) ‘Mounir zag het wel, die aarzelende reactie, de koele hoofdknikjes, het beleefde lachen, maar hij zag het voor iets Hollands aan. Hollandse zuinigheid, één koekje bij de thee, Hollandse schaamte, nooit eens royaal doen en dat weten, en je dan maar verschuilen achter rede en recht’.

Dan breekt die fatale vrijdagnacht aan. De ouders van de jongetjes verzamelen zich in de voetbalkantine nadat ze van het busongeluk gehoord hebben. Er is één dodelijk slachtoffer te betreuren, niemand weet om wie het gaat.
‘Daar staan we, ouders, exen, bijna exen; en allemaal onwetend, dertien in totaal, veertien met Sofie erbij. Ze zit thuis, SOFIE. Nadat ik haar gebeld heb, is ze op de bank voor het huis gaan zitten, zoals ze me later vertelde, naast de klimroos die bijna bloeit.’

Het verhaal laat zich lezen als een drieluik waarvan het middenstuk de fatale nacht weergeeft. Alles wat zich voor en na die nacht afspeelt en de personages beweegt, komt in het middenstuk bijeen.
Al lezende raakte ik gefascineerd door de thema’s en subthema’s die Entius erbij haalt en die nodig blijken om tot een compleet beeld te komen.
Toen ik het uit had drong de associatie zich aan me op van een fotoserie, in M van het NRC  van april 2009 van het fotografen duo WassinkLundgren, waarbij zij ieder vanuit een andere hoek dezelfde situatie fotograferen om deze vervolgens naast elkaar af te drukken. Het ongeziene wordt hierdoor zichtbaar en levert verrassende beelden op. Zo belicht Yolanda Entius haar personages ook vanuit verschillende hoeken. Wat voor de een zichtbaar is, zal voor de ander verborgen blijven. Het verhaal springt door de tijd waardoor je als lezer je ‘kop’ er goed bij moet houden. Wie haar debuut niet gelezen heeft wil ik aanraden dit alsnog te doen.
Maandag 1 februari jl was Yolanda Entius te gast bij Kunststof op Radio 1 om te praten over De gelukkigen. Luister de uitzending terug op: http://www.nps.nl/page/programma/424/kunststof/

De gelukkigen

Auteur: Yolanda Entius
Verschenen bij: Uitgeverij Querido
Prijs: € 18.95