Handlangers – Willem Bijsterbosch, (1985)

Recensie door: Rein Swart

Sterk prozadebuut van een veel te jong overleden schrijver

Bijsterbosch schrijft zoals een kop koffie soms smaakt: verkwikkend. Hij zegt geen woord teveel, de korte zinnen geven snelheid aan het verhaal, dat de onzekerheid van de liefde en wel speciaal de jongensliefde tot onderwerp heeft. Bijsterbosch beschrijft het nogal rauwe circuit waarin sommige homoseksuelen aan hun gerief proberen te komen. De ik-figuur wordt ook nog eens verliefd op Bernd, die hij tijdens een vakantie in Berlijn in ‘dé hotspot in town’ ontmoet. Nadat ze door een stel jongeren buiten op straat zijn aangevallen, belandt Bernd in een ziekenhuis. De ik-figuur zoekt hem daar op. Hij kan Bernd niet uit zijn gedachten zetten. Berlijn is Bernd geworden. Terug in Nederland heeft hij last van liefdesverdriet. Zijn weldoener, de oudere Anton, die oorspronkelijk uit Berlijn komt en hem daar naar toe heeft gestuurd, wil liever spannende – zeg maar geile – verhalen van hem horen. Het is de ik-figuur niet duidelijk wat de man nou van hem denkt. ‘Ik vroeg me af of hij wijs en bezorgd was of gewoon jaloers.’ Anton is ook niet de held die hij tegen de ik-figuur voorgeeft te zijn, maar eerder een praatjesmaker.

Ook van Bernd, die hij al gauw de chef noemt, is hij niet zeker. Als hij hem in het ziekenhuis bezoekt houdt hij diens afstandelijkheid voor verlegenheid. Als Bernd later naar Den Haag komt wordt de ik-figuur gekweld door onzekerheid.
‘Zouden we weer tegenover elkaar staan als uit die kelder in Berlijn omhoog gekomen? Onhandig en schuchter hadden we met neergeslagen ogen onze namen gezegd, zacht elkaars namen overgenomen, en elkaar aangekeken alsof we iets stouts gedaan hadden.’
Hoe moest dat in het volle daglicht, ‘beschermend en onbeschermd tegelijk’?
‘Verliefd,’ zegt de ik-figuur in een terugblik, ‘dat was van de ene verbazing en stortkoker van emotie in de andere. Ik wist me geen raad, tippelde al die dagen achter Bernd aan, fladderde met liefde om hem heen, tot hij me wegsloeg als een vlieg.’
Maar daarvoor liggen ze nog samen vredig in bed.
‘Bernd sliep kalm en rustig in en ik waakte over hem. Nu en dan legde ik mijn hand op zijn schouder, die hij in slaap weer afschudde, of raakte door het laken heen zijn billen aan, sentimenteel als een oude vrijster die een bloedjonge soldaat krijgt ingekwartierd.’

De ik-figuur gaat Anton zien als een soort moeder en hij besluit dat hij zijn nieuwe vriendje niet aan hem zal voorstellen, maar later stuurt Anton een brief dat hij Bernd graag wil zien, hetgeen ontwikkelingen in gang zet die de onzekerheid nog vergroten.
Naast het hoofdverhaal speelt het verhaal van Franz, de zoon van de hospita van Bernd, die door zijn vriend Wolf werd doodgestoken. Ook in de relatie tussen de ik-figuur en Bernd speelt sado-masochisme een rol.

De ik-figuur leest regelmatig in de briefroman Hyperion van de lyrische dichter Hölderlin. Ook dit verhaal gaat over de kwetsbaarheid van de mens en zijn verlangen naar liefde, maar medemensen zijn niet meer dan handlangers, lieden die hand en spandiensten verlenen en trouw is handlangerstrouw.

Bijsterbosch geeft rake beschrijvingen bijvoorbeeld van het station, waar de ik op Bernd wacht: ‘Personeel ging al rond met grote boenmachines, en hoerejongens, zwervers, een rastagekapte neger en besnorde rangeerders in versleten werkbroeken slenterden rond of leunden tegen de kiosken. Nu en dan ratelde het treinverkeerbord en daalde over ons het kling-klong-dames-en-heren van de vrouw zonder lach die in de kassaruimte woonde en vandaar later onbewogen Bernd’s komst meldde.’

Intens en vitaal, gejaagd en direct zijn steekwoorden, die bij dit romandebuut passen.

‘Twee jongens uur na uur, dag na dag samen, kwebbelziek en verliefd, dat is vermoeiend, zeker. Geluk put sowieso uit als je er eigenlijk geen raad mee weet,’ zegt de schrijver in de gedaante van de ik-figuur op het eind. Dat hij moge rusten in vrede.

Handlangers

Auteur: Willem Bijsterbosch
Verschenen bij: Uitgeverij Bert Bakker (1985)

Willem Bijsterbosch is in januari 2010 overleden. Handlangers is alleen nog antiquarisch verkrijgbaar.