Monthly Archives: februari 2010

Pas verschenen: De sprekende slang van Nico Dros.

Overal ter wereld strijden gelovigen met elkaar over de zuiverheid van hun religie. Vandaag de dag denken Nederlanders graag dat religieuze fundamentalisten vooral in andere culturen of verre werelddelen met elkaar overhoop liggen. Toch is het nog niet zo lang geleden dat dergelijke conflicten zich ook in ons eigen land afspeelden.
De gereformeerde synode van Assen sprak in 1926 het laatste woord over de uitleg van een passage in het bijbelboek Genesis. Was de slang die Eva tot de erfzonde verleidde een reptiel met een vleiend spraakvermogen? Of moest men het dier opvatten als een zinnebeeld van de duivel? Het ging hier om een heuse slang, oordeelde de synode, en wie een andere uitleg voorstond maakte zich schuldig aan Schriftaanranding. Deze uitspraak zou de bron worden van een kerkelijk conflict dat links en rechts in ons land oplaaide en jarenlang de gemoederen beheerste. Dit boek gaat over de ingrijpende gevolgen van Assen voor het Texelse vissersdorp Oosterend, ook wel bekend als het kleine Jeruzalem van het noorden. De later beroemd geworden dominee, J. J. Buskes, werd er ongewild het middelpunt van een felle geloofstwist. Een kerkscheuring was het gevolg en een kwart eeuw lang zouden twee gereformeerde kampen in vijandschap leven.

Schrijver en historicus Nico Dros (1956) schildert dit dorpsdrama in al zijn facetten aan de hand van verklaringen die betrokkenen eerder aflegden. Maar hij doet meer. Hij reconstrueert de geschiedenis van Oosterend sinds de Reformatie en laat zien dat er door de eeuwen heen, onder uiteenlopende noemers, een terugkerende strijd oplaaide tussen absolute en verlichte calvinisten, tussen rekkelijken en preciezen. De sprekende slang is een levendig boek over bijbeldrift, geloofsijver en andere protestantse hartstochten in een dorp. En het is een verhaal over het leed dat ontstaat wanneer gelovigen in zwijmelwijn gedrenkt raken.

BRIEVEN UIT VEERE

Kort geleden kwamen twee onbekende brieven van Nescio boven water. De twee brieven van Nescio (ps. Frits Grönloh) aan zijn vrouw kwamen uit de collectie familiebrieven die bij de erven berust, in tegenstelling tot de rest van de literaire nalatenschap die zich in het Letterkundig Museum bevindt. Nescio is een van de honderd letterkundige ‘iconen' waarmee het Letterkundig Museum zijn deuren 4 maart a.s. weer opent.

De brieven zijn geschreven in de zomer van 1908 als de schrijver in Middelburg en Veere verblijft. Het is in de brieven alsof Japi de uitvreter aan het woord is: ‘Ik doe aldoor 't zelfde net als 't water en de Arnemuiders. De eene golf rolt over de andere en daarna zie je ze nooit weer om, zoo leef ik hier, de uren beteekenen hoogstens eten [...]'

‘Deze bijzonder vondst voegt veel toe aan kennis over de ontstaansgronden van De uitvreter, Nescio's beroemdste novelle,' aldus Nescio-deskundige Lieneke Frerichs.

De 26-jarige Nescio moet er een bijzondere ervaring hebben gehad,  in Veere; want waar hij nog slecht op zijn gemak is in de eerste brief: ‘'K begon te vinden dat ik vrouw & kinderen verwaarloosde om malle wegen te loopen waar ik nix te maken had & waar ze me niet wouen hebben,' spreekt  er een zijnswijze uit de tweede brief die sterk aan De uitvreter doet denken: ‘Zooiets als dit heb ik nog nooit beleefd. Die stokoude Indiers moeten Veere bedoeld hebben toen ze den lui 't Nirwana voorhielden, 't niet zijnde zijn. Alles is goed en d'r kan niets dan goeds komen. Eigenlijk wordt hier heelemaal niet gedacht. Soms springen mij vanzelf de tranen in de oogen, zoo maar zonder dat ik ergens aan denk, enkel van de welbehagelijkheid.'

Brieven uit Veere verschijnt begin maart bij Uitgeverij van Oorschot..