De etaleur ? Christiaan Weijts

Door Karel Wasch

Het derde boek van Christiaan Weijts werd geschreven in opdracht van het Nederlands Dans Theater. Weijts zou geprobeerd hebben, volgens een interview achter in het boek, om de lezer op het ‘verkeerde been’ te zetten. Grappig gegeven voor een dansboek. Hij wilde tot in zijn taal aan toe bewegelijk opereren, zodat de lezer in een plezierige verwarring door de bladzijden dwaalt. En ook inhoudelijk moest er volgens Weijts het een en ander te knabbelen zijn. Daartoe zet hij de aloude discussie voort of de belevenissen in ons leven berusten op toeval of behoren tot ons Lot. Hij laat de vraag open.

Weijts schreef eerder Via Capello 23 en Art 285. Terecht werd hij voorgedragen voor de AKO Literatuurprijs. Hij won niet. Onterecht.

Eigenlijk is de verhaallijn van deze novelle flinterdun. De etaleur, ene Victor Zuid, krijgt een belangrijke opdracht van het warenhuis Cocagne. (Cocagne stond vroeger voor Luilekkerland, een flauwe verwijzing). Hier werkt hij aan een etalage en een uitstalkraam in opdracht van Alex, cynicus en darwinist. Maar de werkzaamheden van Victor worden wreed doorkruist wanneer een oude vlam, ene Vita Lateur op de proppen komt. Naast danseres is ze inmiddels milieuactiviste ? of moeten we zeggen milieuextremiste –  geworden. Ze deinst in die laatste rol voor niets of niemand terug. We moeten onwillekeurig even aan Volkert v.d.G. denken. Waar idealisme stopt ontstaat extremisme, met vernielingen en uiteindelijk soms moord. We zien dat om ons heen helaas gebeuren.

Victor staat als de dreamweaver, de ontwerper van illusies, aan de andere kant van het maatschappelijke spectrum. Zijn doel heiligt de middelen. Er moeten producten worden verkocht. Vita (=leven) danst door het leven maar protesteert tegen de globalisering en bespuit met verf de etalage van Cocagne. Haar leven is een dansfeest en een gevecht. Het leven van Viktor is een illusie en een leugen. Maar hij gelooft oprecht in de illusie en neemt de leugen op de koop toe. Samen verkennen ze de ontmoeting, die ze moeten hebben, als een onontkoombaar stuk van hun beider biografieën. Ze kennen elkaar nog van vroeger maar worden weer door toeval (Is het toeval?) met elkaar in contact gebracht.

De verteller hangt als een helikopterpiloot boven de twee partijen en laat geen gelegenheid onbenut om de lezer op het verkeerde been te zetten. Dat moet je maar kunnen en Weijts is daar wonderwel toe in staat. Hij draait pirouettes met zijn taal en voert dubbele axels uit, waardoor de lezer bij de les moet blijven.

De thema’s wisselen elkaar af. Is er sprake van een verholen wraakgedachte? Hoe verhouden de twee hoofdpersonen zich tot de rest van de hen omringende wereld? Is er leven na de consumptie of redden we ons er wel dansend en springend uit? En hoe grijpt het lot in, wanneer we daar enig houvast aan zouden mogen beleven? Vragen, die door Weijts listig worden opgeworpen, maar allerminst beantwoord. Mag de lezer het zelf doen? Dat zou een zwaktebod zijn, ware het niet dat het een tijd geleden is dat deze recensent een Nederlands boek las, waarin überhaupt werd gefilosofeerd en dat siert Weijts!

Verrassend is ook hoe Weijts het dansen van Vita op de muziek van Elgar beschrijft. Ze weet Victor te betoveren. De man van de scherpe zinnen valt voor de irrationele schoonheid van de danseres in actie. Ze heeft ook nog een geheim voor hem in petto. Een geheim – mooi genoeg – dat met erfelijkheid te maken heeft. Want hoe we het wenden of keren, aan de stroom van erfelijkheid zullen we maar moeilijk kunnen ontsnappen of we nu darwinist zijn of in een onomkeerbaar voorbeschikt lot geloven.

De etaleur
Dansnovelle
 
Auteur:  Christiaan Weijts
Verschenen bij: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2009
Prijs: €15,-