Theaterfestival 2009

Ook dit jaar vindt weer het Nederlands Theaterfestival plaats, tien dagen lang veel verschillende theaterstukken in Amsterdam, van 3 september tot en met 13 september.
Woensdag 20 mei maakte juryvoorzitter Clairy Polak de officiële juryselectie 2009 van het Nederlands Theater Festival bekend. De jury heeft zich bij de selectie van de hoogtepunten van het seizoen laten leiden door de gedachte dat er een veelzijdige keuze wordt gepresenteerd waar het publiek plezier aan beleeft en die de moeite waard is nog eens onder de aandacht te brengen. De jury was vooral gecharmeerd van de producties waarin de makers op bijzondere en geloofwaardige en als het even kon humoristische wijze in waren geslaagd het directe onderwerp van hun voorstelling te overstijgen en daarmee iets te zeggen over de universele thema’s van het leven.

Uit de voorstellingen die momenteel genomineerd zijn voor de Toneel Publieksprijs heeft TF in ieder geval één hoogtepunt gekozen om te programmeren op het festival. Dat is de voorstelling Kamp Holland van Orkater:

In de zesde voorstelling die Geert Lageveen en Leopold Witte voor Orkater maakten, hebben ze zich laten inhalen door de geschiedenis. De tulpenmanie (De Gouden Eeuw), de vrouwelijke psychologie (Ik) en het kindergeluk (Bloedband) maken plaats voor het meest urgente thema dat er momenteel is, de oorlog die Nederland voert in Afghanistan.

Lageveen en Witte researchen hun voorstellingen altijd grondig. Voor Kamp Holland konden ze niet de bibliotheek in. Ze gingen naar de Nederlandse soldaten in Afghanistan. Eigenlijk begon de voorstelling op het moment dat zij met dat nieuwsfeit in de media kwamen. Orkater betrok de militairen zelf bij de voorstellingen en stelde de artistieke interpretatie willens en wetens bloot aan de relativering en banalisering van de actualiteit.

Het is voor het Nederlandse theater uitzonderlijk dat een voorstelling op het acht uur journaal begint en pas afgelopen is na de dernière van de tournee. Alleen dat al maakt Kamp Holland uniek. De muziek is van susies haarlok, de daverende Nieuwkomers van Orkater.

De volgende voorstellingen zijn geselecteerd door de TF vakjury 2009:
De Geit of, Wie is Sylvia? - Onafhankelijk Toneel
Tien Geboden – NTGENT en. Wunderbaum
Carmen – Nationale Toneel en Stella Den Haag ism het Koninklijk Conservatorium, De Nieuwe Opera Academie en de Koninklijke Schouwburg
Brandhout. Een irritatie ? tg STAN
De grote verkiezingsshow. Een zaak tegen de burger. ? Het Zuidelijk Toneel
Degrote monD ? SKaGeN
Ben ik al geboren? ? Toneelgroep De Appel
Heelhuids & Halsoverkop, een countrymusical ? Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni
Amateurs ? Nieuw West
Mighty Society6 ? Mighty Society
The Broken Circle Breakdown ? Compagnie Cecilia en MiramirO

De Geit of, Wie is Sylvia? – Onafhankelijk Toneel
Hoe vertel ik het mijn vrouw? De scène waarin architect Martin opbiecht aan zijn vrouw Stevie dat hij haar bedriegt met een geit genaamd Sylvia, is adembenemend. Niet alleen om de thema’s van liefde, trouw en acceptatie van het uitzonderlijke (in casu bestialiteit) maar ook om het briljante spel met woorden van Edward Albee.

De oude Albee kwam na magere jaren in 2002 met dit prachtstuk, waarin hij evenals in zijn veertig jaar oude Who’s Afraid of Virginia Woolf geen genade kent voor de liberale, weldenkende en superieure hoofdpersonen. De geitenliefde is een metafoor voor de onbekendheid met de eigen driften en lusten. En Martin en Stevie maar hun best doen er grip op te krijgen.

Het absurde aanvaardbaar laten lijken, dat is Albee’s zelfgestelde opdracht. Regisseur Mirjam Koen en acteurs Bert Luppes en Ria Eimers (die ook George en Martha in Who’s Afraid of Virginia Woolf speelden) hebben Albee haarfijn door.
De Geit of, Wie is Sylvia? is van 27 t/m 30 augustus eveneens te zien in het O.T. Theater in Rotterdam.

Tien Geboden – NT Gent i.s.m. Wunderbaum
Tien Geboden van NT Gent/Wunderbaum is zo’n grootse must see waarvan er jaarlijks maar enkele zijn.

De tien geboden uit de Bijbel werden door de Poolse filmer Kieslowski in de tiendelige tv-serie Dekalog opgevat als universele morele dilemma’s. In de toneelbewerking van Johan Simons en Koen Tachelet komt de essentie van die verhalen directer naar voren. Hoe moet ik leven? Kan ik iets tegenover God en de natuur zetten?

In een felverlicht decor van bijeengesprokkelde huisraad moeten de acteurs antwoorden vinden. Mijn man is ongeneeslijk ziek, ik ben zwanger, maar niet van hem. Houd ik het kind? Mijn zoon vermoordde een taxichauffeur. Is de doodstraf het gerechtvaardigde antwoord? Grote woorden vragen om grote theatrale gebaren. Dat is Johan Simons en zijn acteurs, onder wie Els Dottermans, Maartje Remmers, Walter Bart en Oscar Van Rompay, wel toevertrouwd.

Tien Geboden werd door NT Gent in twee delen gespeeld, maar is tijdens TF als één geheel in een marathonvoorstelling te zien.

Carmen – het Nationale Toneel en Stella Den Haag
Duizenden malen is de opera van Bizet over de verleidelijke werkneemster van de sigarettenfabriek in Sevilla opgevoerd. Maar nog nooit zoals Stella Den Haag en het Nationale Toneel het doen.

In de bewerking en regie van Hans van den Boom zijn de belangrijkste rollen dubbel bezet. Zangers zingen de beroemde aria’s, acteurs spelen het drama, dat zoals bekend niet gering is.

De verdubbeling van spel en muziek heeft niet alleen als effect dat de hartstocht heel goed na te voelen is door het hele gezin, het versterkt ook de diepe emoties en verscheurende romantiek. Die arme, domme Don José (Bassem Alkhouri, zang; Jeroen Spitzenberger, spel) wordt ten gronde gericht door zijn liefde voor de trouweloze Carmen (Eva Kroon, zang; Anniek Pheifer, spel). Het orkest bestaat uit studenten van het Koninklijk Conservatorium, de zangers komen van De Nieuwe Opera Academie. Elke generatie krijgt zijn Carmen, deze is voor jongste.

Brandhout. Een irritatie ? tg STAN
Dat de Oostenrijkse toneelschrijver Thomas Bernhard geen lachebekje was, is geen geheim. Dat hij een romantrilogie schreef, waarin hij tegen de kunsten en haar beoefenaren uitvaart, is minder bekend.

Deel drie, Holzfällen. Eine Erregung, werd door tg STAN bewerkt tot Brandhout. Een irritatie. De grootse Damiaan de Schrijver speelt de hoofdfiguur, die er meteen al spijt van heeft dat hij is ingegaan op een uitnodiging voor een cultureel avondje.

Wij zijn er ook, hier in het theater. Er zal ook een bekende acteur acte de présence geven, maar dat duurt nog even, want hij speelt Ibsen vanavond. Intussen richt de nurkse gast zich tot ons. Hij staat voor een decor van sloophout dat heel krap tegen de rand van het podium aan staat. In een virtuoze, vlammende tirade maakt hij de toneelwereld van Wenen uit voor brandhout. Maar ondanks zichzelf laat hij zich toch meeslepen door zijn eigen optreden, want theater is een sterke kracht. Daarvan is dit stuk een weergaloos voorbeeld.

De grote verkiezingsshow. Een zaak tegen de burger. ? Het Zuidelijk Toneel
In de politieke satire De Grote Verkiezingsshow draaien schrijvers George van Houts en Tom de Ket en regisseur Matthijs Rümke de zaken nu eens om. Niet de politicus wordt ter verantwoording geroepen, maar justitie klaagt de burger aan wegens verwaarlozing van zijn democratische plichten.

Het gezin Alleman verschijnt voor het Historisch Tribunaal om rekenschap af te leggen van zijn politieke gedrag. En wij in de zaal zijn de jury. Freud, Hitler, Alette Jacobs en Thorbecke draven op als getuigen.

Het vonnis zal de ene dag geveld worden door rechter Philip Freriks en de andere door rechter Harmen Siezen.

Dat letterlijk nemen van het fenomeen trial by media is typerend voor de aanpak. De sfeer is kolderiek, iedereen ziet dat het een spel is. Maar De Grote Verkiezingshow heeft nog wel iets anders te melden. Als het hier op het podium een zooitje is waar we niet uitkomen, hoe is het dan ‘daar buiten’?

DegrotemonD ? SKaGeN
Het is een even simpel als briljant idee. Voor zijn monoloog DegrotemonD heeft Valentijn Dhaenens geput uit bekende en minder bekende toespraken van allerlei aard: de preek, de oorlogsverklaring, het vaarwel, de eindpleidooi, de overwinningsspeech, de grafrede, de bedrijfspeptalk en de ‘zatte-Nonkel-Frans-speech’.

De selectie omvat 2500 jaar retorica en is een hommage aan de grote sprekers uit de geschiedenis. Geen betere vorm dan de theatermonoloog om te laten zien hoe sprekers hun publiek bewerken met woorden. Dhaenens staat achter een batterij microfoons en gebruikt alleen zijn mond. Van Lumumba tot Bush, van Socrates tot Goebbels: ‘Wie zijn woorden goed kiest, kan van het zwakste argument het sterkste maken’.

Behalve de techniek van de redenaar hebben ook vooral de mannen (en een enkele vrouw) die de redevoeringen uitspreken en zij die luisteren Dhaenens’ belangstelling. ‘Wat is dat met de mens dat hij ondanks alle vrijheden zo’n behoefte heeft aan sturende leiders?’

Ben ik al geboren? ? Toneelgroep De Appel
Een vrouw alleen op het podium met haar herinneringen. Gerardjan Rijnders heeft ingewikkelder voorstellingen gemaakt. Sacha Bulthuis speelt een vrouw in haar stervensuur. Ze vertelt over haar leven, haalt herinneringen op aan haar kinderen.

De kinderen zijn aanwezig op het podium, opgesloten als fantomen in een plastic bubbel, onbereikbaar voor de moeder. Het is alsof ze op de grens van leven en dood balanceert en de rekening van haar leven opmaakt.

Rijnders schreef de tekst met de niet geringe talenten van Bulthuis voor de geest. De tekst is in haar handen intiem, herkenbaar en aangrijpend. De zwaar aangezette symboliek van geboorte, leven en dood behoudt haar theatrale gewicht binnen de bubbel, maar de aandacht gaat geheel uit naar de fenomenale Bulthuis. Iedereen verdwijnt uit haar leven voordat het leven uit haar verdwijnt. Zou het echt ook zo gaan?

Heelhuids & Halsoverkop, een countrymusical ? Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni
Ko van den Bosch, met Ola Maafalani de nieuwe artistieke leider van het Noord Nederlands Toneel, heeft gedacht: you never get a second chance to make a first impression.

Hoe doet ‘Electrique’ van den Bosch dat bij het publiek in Groningen? Door het gigantisch te laten stormen op het toneel. Heelhuids & Halsoverkop, een countrymusical heeft de power van Van den Bosch’ eerdere werk. Hij doet er met deze bonte cast en rauwe enscenering nog een paar scheppen bovenop.

Locatie is een hotel in de woestijn, waar de storm een allegaartje aan gasten bijeen heeft gedreven. Niet zomaar, want de manager (God?) wil met deze mensen het geluk terugbrengen op aarde. In de hoek spelen ZZ Top-klonen, er is een Servische kunstenares, een Poolse Aldi-medewerker en ook een luchtgeest (zoals in The Tempest). Dit is muziektheater van de stevigste soort, dat het niet noodzakelijk tot een goed einde brengt.

Amateurs ? Nieuw West
De toekomst is niet meer wat zij geweest is. Dat mag de conclusie zijn van Amateurs van regisseur Marien Jongewaard en schrijver Rob de Graaf, samen bij Nieuw West.

Op een podium met twee plastic stoelen, een voddig filmscherm en twee filmprojectoren kijkt een echtpaar terug op het verleden. De man, een amateurfilmer die hoopte op een artistieke carrière, en zijn vrouw, die in het buitenland actrice had willen worden, moeten onder ogen zien dat er niets terecht gekomen is van hun dromen. Ze hebben hun huwelijk en de mogelijkheid van een gezin opgeofferd aan het idee te ontstijgen aan de grauwe realiteit.

Amateurs is gebaseerd op de film Amator van Krzysztof Kieslowski uit 1979. In die tijd droomden Poolse kunstenaars ervan te ontsnappen aan de communistische realiteit. Wat daarvan geworden is, wordt nu belichaamd door Cas Enklaar en Marja Kok, prachtige acteurs bij Het Werkteater in die tijd.

mightysociety6 ? mightysociety
‘mightysociety’ is zowel de naam van het gezelschap als de titel van de reeks voorstellingen van Eric de Vroedt, de snelst rijzende ster van de nieuwe lichting Nederlandse theatermakers.

De Vroedt schrijft en regisseert geëngageerd theater over mighty thema’s. Eerdere afleveringen van ‘mightysociety’ gingen over extreem kapitalisme en terrorisme. In ‘mightysociety 6, hoe ik de oorlog mee naar huis nam’ is de oorlog in Afghanistan uit de hand gelopen.

Talibanstrijders snijden tien Nederlandse soldaten de keel door, trekken ze een jurk aan en hangen ze in bomen. De zoon van Commandant Kurt Prins is gegijzeld. De commandant, gespeeld door mightysociety-steracteur Bram Coopmans, staat op knappen.

In Prins’ lange monologen en gesprekken met ondergeschikten ontrafelt De Vroedt de apocalyptische horror van de oorlog en de machteloosheid van de westerse politiek. De Vroedt schuwt een stroom van grote woorden en stevige voorbeelden (Heart of Darkness) niet.

The Broken Circle Breakdown ? Compagnie Cecilia en MiramirO
Om met dat laatste te beginnen, de ‘cover ups’ van ‘Alabama’ zijn de tattoos waarmee Elise, bijgenaamd Alabama, de namen van eerdere minnaars heeft laten overtekenen. Dat brengt ons meteen in sferen van de white trash, dat verzot is op countrymuziek en droomt van een trailerpark in het zuiden van de VS. En dat op de klanken van een dijk van een countryband.

Met Alabama (Mieke Dobbels) gaat het een stuk beter sinds zij Monroe (Johan Heldenberg) heeft ontmoet. Hoewel, het verlies van hun kind aan kanker is een onuitwisbaar verdriet. Nog even de titel: een breakdown is een banjosolo in een bluegrass nummer.

Bluegrass is old school country, een van de meest doorleefde, volkse en pure Amerikaanse muzieksoorten, te vergelijken met de blues. Je leven als een country song, met een twang. Daarover gaat The Broken Circle Breakdown ? featuring the cover ups of Alabama van Compagnie Cecilia over.

Naast deze door de jury uitgekozen voorstellingen zijn er ook nog een aantal jeugdvoorstellingen en Vlaamse producties te zien. Kijk voor het volledige programma, informatie over kaartverkoop, theaters etc. op www.tf.nl

(bron: Nederlands Theaterfestival, www.tf.nl)