Recensie Tommy Wieringa – Caesarion

1 juni 2009

Het permanente karakter van vernietiging

In elke recensie over Caesarion, de nieuwe roman van Tommy Wieringa, wordt de voorganger genoemd, Joe Speedboot. Dat boek kwam net als zijn hoofdpersoon als een meteoriet de Nederlandse letteren binnen en is er sindsdien ook niet meer uit weg te denken. Een everseller hoort die roman vol dromen en beweging te zijn.

Hoe kom je als schrijver over dat succes heen? Wieringa heeft het zichzelf in ieder geval niet gemakkelijk gemaakt en heeft geen kloon gemaakt van zijn succesboek. Integendeel zelfs. Waar in Joe Speedboot constructie, actie en beweging motieven zijn vind je in Caesarion het tegenovergestelde: destructie, inertie en afbraak. Of zoals de vader van hoofdpersoon Ludwig Unger op het einde van het boek zegt: ‘Alleen de vernietiging heeft een permanent karakter.’
Die vader is overigens de grote afwezige in het boek, want de moeder van Ludwig Unger wordt al vroeg in de steek gelaten in Alexandrië door haar man, een kunstenaar. Via het noorden van Nederland, waar haar gelovige zus woont die haar leven afkeurt, trekt ze met haar zoon door naar de rotsige gronden van Engeland. Ze verblijven daar net zo lang tot de erosie de rotsen afkalft en hun huis in de afgrond sleurt. De titel van het eerste deel is dan ook ‘Erosie’ en deze grondtoon van afbraak en neergang verlaat het boek niet meer. Die vind je niet alleen terug in de fysieke zaken die teloor gaan of verloren raken, maar ook in de psychologische verhoudingen tussen de personages. De omgang tussen moeder en zoon wordt stroever als hij ontdekt dat zij als pornoster gewerkt heeft. Als ze om weer aan geld te komen haar oude werk weer oppakt in Amerika dan kan de zoon nog slechts minachtend met haar omgaan. Toch blijft hij bij haar, om haar in de gaten te houden. Als zijn moeder naar Europa gaat, volgt hij gedwee, ondanks dat hij volwassen is en een verhouding heeft met een meisje.

Het gevaar dreigt dat ik het hele verhaal ga navertellen en dat moet niet. We moeten naar een oordeel toe. De adrenalinestoot die je bij het lezen van Joe Speedboot kreeg, blijft hier uit. Dat komt omdat Caesarion veel weerbarstiger is. Bleef Joe Speedboot beperkt tot één plek, in Caesarion gaan we van Engeland, naar Alexandrië, naar de provincie Groningen, naar Engeland, naar Amerika, naar Wenen, naar Praag, naar allerlei exotische plekken, opnieuw naar Groningen en tenslotte naar Zuid-Amerika. Volgens mij is dat een constructiefout in de roman. Alhoewel elke plek zijn eigen symboliek meeneemt, vraag je van de lezer telkens weer zich in te leven in een nieuwe omgeving. Bovendien hoorde ik in de stukken die in Wenen en Praag spelen meer de stem van Wieringa (die we kennen uit zijn reisverhalen) dan die van Ludwig Unger.
Het lijkt ook wel of er per plek een verhaal verteld wordt dat een eigen roman verdiend had. De personages schreeuwen om meer bladzijden. De weerbarstige Warren die in tevergeefs een kuststrook probeert te bouwen om de erosie tegen te gaan; de tante en oom in Groningen, star en stuurs, maar uiteindelijk ook liefdevol; de trouwhartige Sarah met wie Ludwig een verhouding krijgt; de vader die in de jungle een berg aan het vernietigen is. Bij iedereen wil je meer weten. Je zou willen dat Tommy Wieringa Caesarion beschouwde als een oerboek waaruit minimaal een trilogie te halen valt of nog meer delen zoals Simon Vestdijk deed met zijn Kind tussen vier vrouwen.
Caesarion zit mij te vol. Teveel personages, teveel motieven en thema’s. Er wordt óók een oedipaal verhaal verteld, waarbij de liefde voor de moeder alleen maar blijkt uit de leeftijd van de vrouwen die Ludwig mee naar bed neemt. Tegen zijn eigen moeder blijft Ludwig bitse en afkeurende opmerkingen maken. Er wordt óók een verhaal verteld over het gevaar van alternatieve genezers die voorkomen dat de moeder zich onderwerpt aan de medische wetenschap om haar kanker te genezen. En zo worden er meer verhalen verteld. Ook kleine lijnen in het verhaal, zoals de verloren grandeur van steden als Wenen en Praag, waar de oude cultuur aan het afsterven is, roepen om meer, meer, meer. In Caesarion zit een geniale cyclus verborgen.

Het kan ook zijn dat de leeservaring van Joe Speedboot mij teveel in de weg zit. Dat er nog enkele jaren overheen moeten gaan om Caesarion goed te kunnen beoordelen. Dat je nog te vol bent van een oude geliefde om een nieuwe geliefde toe te staan.

Coen Peppelenbos

TOMMY WIERINGA: Caesarion. De Bezige Bij, Amsterdam, 366 blz. €19,90 (€24,90 hardcover).

Bekijk Reacties

7 Responses to Recensie Tommy Wieringa – Caesarion

  1. rein swart says:

    in de beperking toont zich de meester, denk ik dan

  2. Frank says:

    Ik deel de mening van de recensent niet; ik vond het een geweldig boek. Bij vlagen zelfs geniaal. Een literair hoogtepunt.

  3. Elisa van Rossum says:

    Prachtig boeiend boek!

  4. Heerlijk boek daar wordt ik blij van

  5. marian says:

    Ik ben het volledig eens met de mening van de recensent, daarbij kan ik toevoegen dat ik Joe Speedboot NIET heb gelezen. Dan nog is Caesarion teveel van het goede en hoopte ik als lezer veel meer van al die personages te weten te komen………..wat helaas uitbleef.

  6. Josefien says:

    Ik vond het juist mooi dat je niet zo veel over de personages te weten krijgt. Dat maakt het boek op een bepaalde manier oppervlakkig, wat goed past is omdat Ludwig in het boek ook van hot naar her gaat en niks vind. “Hij geleerd heeft nergens een thuis te verlangen”

  7. rita says:

    heeeeeeerlijk boek.in 1 adem uitgelezen !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

Privélessen – Alain Claude Sulzer
6 mei 2015
Als eilanden elkaar tegenkomen

Recensie door Carlijn Brouwer

Na de nodige omzwervingen komt de jonge Leo Heger eind jaren 60 terecht in een gastgezin in een Zwitsers dorp. Waar hij precies vandaan komt, is onduidelijk.
Lees verder >
Filosoferen is makkelijker als je denkt. Leren denken zonder dogma’s – Coen Simon
5 mei 2015
Aanvaarden dat het leven niet maakbaar is

Recensie door Adri Altink

Toen de Airbus A 320 van Germanwings zich op 24 maart 2015 in de Alpen boorde, lag Filosoferen is makkelijker als je denkt van Coen Simon al drie weken in de boekwinkels (het verscheen op 19 februari).
Lees verder >
Alles van elkaar – Leon Verdonschot
4 mei 2015
Het verraad van de vriendschap  

Recensie door Thomas van Lier 

Vriendschap is heilig voor Leon, de hoofdpersoon in Alles van elkaar, de debuutroman van columnist en journalist Leon Verdonschot (1973). Vrouwen komen en gaan, maar Leon en zijn beste vriend Martin zijn er altijd voor elkaar.
Lees verder >
Op klompen door de Dessa, Indiëgangers vertellen – Hylke Speerstra
1 mei 2015
Er met niemand over praten


Recensie door Ingrid van der Graaf

De onlangs overleden psycholoog Nico Frijda (1927-2015), die onder andere emoties op de kaart zette, zei dat onder extreme omstandigheden zoals oorlog, er weinig anders op zit dan je emoties te onderdrukken.
Lees verder >
Goethe in Dachau. Literatuur en werkelijkheid. Dagboek 1944-1945 – Nico Rost
30 april 2015
‘Immer dran denken – nie vergessen’

Recensie door Els van Swol

Titel en ondertitel van dit dagboek van communist en verzetsstrijder Nico Rost geven meteen aan waar het hem om gaat: Goethe staat voorop, want – citeert Rost hem – ‘de oude aarde staat nog en de hemel welft zich nog boven mij’ en andere literatuur volgt.
Lees verder >

Ontvang onze nieuwsbrief

Presentatie Chinese Photobook door WassinkLundgren
5 mei 2015


Agenda / di 19 mei / 22e Fotokroniek / Pakhuis de Zwijger / Amsterdam

Het fotografenduo WassinkLundgren, Thijs groot Wassink (1981) en Ruben Lundgren (1982), presenteert exclusief voor Nederland The Chinese Photobook.
Lees verder >
Crowdfunding Kellendonk-nummer Extaze
4 mei 2015
Onder de kop Frans Kellendonk verdient een eerbewijs is de redactie van Literair tijdschrift Extaze een crowdfunding actie gestart.

Literair nieuws

Dit jaar is het vijfentwintig jaar geleden dat Kellendonk overleed. Wat een goede reden is  hem te eren met een speciaal nummer over zijn leven en schrijverschap.
Lees verder >
Literaire salon – De schepping van een aards paradijs
4 mei 2015
 Agenda / zo. 10 mei / 13.30 uur / biografie Piet Mondriaan / Léon Hanssen


Het Letterkundig Museum maakt plaats voor een bijzondere editie van de Literaire Salon. Léon Hanssen is te gast en wordt geïnterviewd door Frans M. Hoynck van Papendrecht over De schepping van een aards paradijs, zijn onlangs verschenen biografie over Piet Mondriaan.
Lees verder >
Oogst week 18
30 april 2015
door Carolien Lohmeijer

Het vertellen van een verhaal is de beste manier om iets duidelijk te maken moet filosoof Jonas Lüscher gedacht hebben toen hij zich aan het schrijven van zijn debuut Het voorjaar van de barbaren zette. In deze novelle wordt een gezelschap van overwegend jonge, rijke Britten die in Tunesië een exorbitant huwelijksfeest vieren, in één klap geconfronteerd met de gevolgen van het Engelse staatsbankroet: middenin de woestijn, geblokkeerde creditcards, geen geld en geen baan meer, wel torenhoge schulden. Het is het begin van de barbarij. Deze parabel werd na verschijnen in Duitsland humorvol, bitterzoet en tegelijkertijd messcherp genoemd. Binnenkort een eigen recensie op Literair Nederland.
Het voorjaar van de barbaren, Jonas Lüscher, vertaald door Gerrit Bussink, Wereldbibliotheek, 160 pagina's, € 17,95

De Arabier van de toekomstIn de autobiografische beeldroman De Arabier van de toekomst schrijft en tekent Riad Sattouf over zijn vroegste jeugdjaren (1978 tot 1984) die hij voornamelijk doorbracht in het Libië van Khadaffi en het Syrië van Assad. Hij is de zoon van een Franse moeder en een Syrische vader en valt door zijn blonde haren altijd op tussen de donkere Arabische kinderen.
Zijn vader, geen overtuigd islamiet, maar wel gehecht bepaalde islamitische gebruiken, is hoogopgeleid aan de Sorbonne, maar kan in Frankrijk geen baan vinden en daarom vertrekt het gezin eerst naar Libië, later naar Syrië.

De actualiteit van vandaag is waarschijnlijk mede bepalend voor het succes van De Arabier van de toekomst, al speelt dat dus zo'n 30 tot 40 jaar geleden. Volgens de uitgeverij geeft het de lezer wel 'een kritisch en komisch inkijkje in de culturele achtergrond van de conflicten van vandaag.'
Arabier van de toekomst, De Geus, Riad Sattouf, vertaald door Toon Dohmen en Mariella M. Manfré, 160 pagina's, € 21,95

 

Dit is geen theater meerDan is bij ons binnengekomen Dit is geen theater meer, de nieuwe dichtbundel van Annemarie Estor. Zij ontving in 2013 de Herman de Coninckprijs voor de beste bundel De oksels van de bok. Hoewel, bundel kan je het niet noemen: het boek bevat één lang gedicht.
Estor is veelzijdig, samen met Lies van Gasse schreef en tekende ze ook het beeldverhaal Het boek Hauser. Aan het project Paradijselijke reizen van Paul van Gulick leverde ze een belangrijke bijdrage in de vorm van 8 gedichten.
In Dit is geen theater meer 'worden decors afgebroken en komt een uitgeteerde wereld tevoorschijn. Estor beschrijft de dromen, verlangens en dwaalwegen van de mens.'
Estor is zowel in Nederland als in België actief. Op 13 mei a.s. vindt in Antwerpen in de Arenbergschouwburg een muzikale boekpresentatie plaats rondom Dit is geen theater meer.
Annemarie Estor, Wereldbibliotheek, 64 pagina's, € 19,95

 

 
Oogst week 17
23 april 2015
door Menno Hartman

Bij uitgeverij Passage in Groningen verschijnt de nieuwe roman van Paul Gellings De jacht op de klaproos. Gellings is een interessante schrijver die zich helaas wat in de marge van de aandacht bevindt. Gelings heeft de affaire Tuitjenhorn als uitgangspunt genomen. Die zaak behelsde de aangifte van een coassistent jegens een huisarts nadat een terminale patiënt gestorven was. De huisarts werd geschorst, kort daarna pleegde deze zelfmoord. Hierna bleek er van alles fout te zijn gegaan. Gellings benadrukt de 'machteloosheid van het individu tegenover de onaanspreekbare moloch van instanties' een mooi en beangstigend thema. En schrijven kan hij. Binnenkort een recensie op Literair Nederland.

9200000037287060Dichter Nachoem Wijnberg schrijft ook romans, een opkomende markt in Nederland: romans van dichters. Want naar mijn smaak is Wijnberg eerder een dichter dan een romancier. Dit moet een coming of age roman zijn, spelend in de universitaire wereld waarin Wijnberg zelf ook werkzaam is. 'Wat hij meemaakt zijn soms toch wel vreemde zaken.' Er zijn vast een aantal collega hoogleraren voor wie dit smakelijke kost is. Uitgeverij Van Gennep.

Vuur_en_beschavi_54916e34113c9Nog een schrijvende hoogleraar, maar een boek in zijn vakgebied. J. Goudsbloms klassieker Vuur en beschaving werd heruitgegegeven. 'Deze nieuwe editie van Vuur en beschaving is uitgebreid met een nawoord, dat een overzicht bevat van nieuwe inzichten en verwijzingen naar recente literatuur. Vuur en beschaving is - ook internationaal - hét standaardwerk over de omgang van mensen met vuur - een omgang die diepgaand doorwerkt in actuele geopolitieke, economische, ecologische en culturele ontwikkelingen.'