Recensie ‘Revolutionary Road’ – Richard Yates

Veel jonge mensen hebben toekomstverwachtingen. Ze plannen, lenen geld, verhuizen of nemen een andere baan met vaak grote gevolgen. Vroeger bleven -vooral mannen – vaak zeer lang hangen in dezelfde baan, met vaak nog grotere gevolgen voor het gezin. De Amerikaanse schrijver Richard Yates (1926-1992) was bijna vergeten. Maar zijn boek Revolutionary Road werd onlangs verfilmd met Kate Winslet en Leonardo Di Caprio in de hoofdrollen. Zij waren destijds ook in Titanic te bewonderen. Wie echter de moeite neemt om het schitterende gelijknamige boek open te slaan en te lezen, merkt dat we met niets meer of minder dan een meesterwerk te maken hebben.

Richard Yates
Hij werd geboren in New York in een ruzieachtige sfeer. Zijn ouders scheidden toen Richard drie jaar was en hij werd van de ene plaats naar de andere gesleept. In Connecticut, de plaats waar ook Revolutionary Road zich afspeelt, werd zijn belangstelling voor journalistiek en schrijven gewekt. Hierna tekende hij als militair en werd naar Europa gebracht aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Na zijn terugkomst, hij woonde nu in New York, werkte hij als journalist voor kranten en als ghostwriter (voor o.a. Robert Kennedy). Ook vervaardigde hij filmscripts voor de cineast John Frankenheimer. In 1961 werd Revolutionary Road gepubliceerd. Aan tal van universiteiten gaf Yates colleges over schrijven en literatuur. Maar met zijn schrijversloopbaan wilde het maar nauwelijks vlotten. Zijn debuut in 1961 was Revolutionary Road en het werd positief besproken, maar verkocht slecht. Ondanks het feit dat schrijvers als Kurt Vonnegut hem bewonderden. Yates scheidde tweemaal en had drie dochters. Vier pakjes sigaretten rookte hij per dag en ook dronk hij bij vlagen erg veel. Hij stierf in 1992. Andere werken van Yates zijn: Eleven Kinds of Loneliness (1962), A Special Providence (1969), Disturbing the Peace (1975), The Easter Parade (1976), A Good School (1978), Liars in Love (1981), Young Hearts Crying (1984), Cold Spring Harbor (1986). Sinds ongeveer twee jaar is er echter in Amerika een toenemende belangstelling voor het werk van Yates. Er is op een speciale website discussie en zijn boeken worden in Amerika weer herdrukt.

Revolutionary Road
Het verhaal speelt zich af in jaren ‘50. Frank Wheeler heeft naar eigen zeggen een saaie baan, hij werkt voor Knox Business Machines. De baan boeit hem totaal niet, hij sleept zich iedere dag naar kantoor. Een kortstondige relatie met een telefoniste maakt de zaak niet makkelijker. Vroeger droomde hij van reizen en wilde hij met rugzak door Amerika trekken, verstopt in een goederentrein. April Wheeler, zijn vrouw, zorgt thuis voor de kinderen. Ooit heeft ze illusies gekoesterd over een acteercarrière maar tijdens een optreden van het amateur toneelgezelschap de Laurel Players vallen haar de schellen van de ogen. Ze kan gewoonweg niet acteren. Van hun vroegere geluk is nog maar weinig te proeven, behalve als masker naar de buitenwereld. Ze nodigen steevast de buren uit in het weekend, maar het zijn doodsaaie mensen. De drankgelagen monden vaak uit in ruzies. Dubieus hoogtepunt is een bezoek van ene John Givings, een psychotische zoon van de familie Givings, opnieuw bange en kleurloze mensen. Hij heeft een gesprek met Frank en April Wheeler en voelt zich begrepen door het echtpaar. Steeds verder worden we binnengeleid in het huwelijk, dat meer op een hel is gaan lijken en de conversaties vertonen gelijkenissen met de gesprekken uit Who’s afraid of Virginia Woolf, het toneelstuk van Albee. Op het dieptepunt van hun huwelijk oppert April het idee om naar Europa te gaan verhuizen, naar Parijs om precies te zijn. Hier zal een nieuwe toekomst liggen, met nieuwe kansen. Het is een ontsnapping uit het vastgelopen leventje in het doorzonwoninkje in de buitenwijk van Connecticut. Grappig genoeg stond Revolutionary Road oorspronkelijk voor de weg van de Amerikanen, die zich in de 18e eeuw wilden bevrijden van de Engelsen. In deze roman is het de straat waar de Wheelers wonen en zijn vastgelopen. De twee kinderen Michael en Jennifer zijn bleke stille wezentjes, die volkomen op de achtergrond zijn geraakt. Alleen dochtertje Jennifer laat merken dat ze niet naar Parijs wil. Haar poppen zijn al bij voorbaat aan een buurmeisje geschonken omdat Frank en April niet te veel bagage mee willen nemen. Jennifer heeft een draadje om haar vinger gedraaid zodat de vingertop paars aanloopt.

“(…)Is dat omdat we naar Frankrijk verhuizen?” vroeg April, die nog steeds bezig was, om de draad los te wikkelen. “Vind je dat eigenlijk niet zo leuk?” Jennifer antwoordde pas toen het laatste stukje garen van haar vinger was. Toen gaf ze een nauwelijks waarneembaar knikje en draaide zich onhandig zo om, dat ze haar hoofd in haar moeders schoot kon begraven terwijl ze begon te huilen.(…)

Op driekwart van het boek verandert Yates plotseling van perspectief en laat hij alles vertellen door de buurman van de Wheelers, Shep. De buurman, die vreselijk verliefd is op April, maar onmachtig staat tegenover de huwelijksproblemen van het echtpaar. Hij gebruikt April als een laatste redmiddel om de slechte verhouding met zijn eigen vrouw te kunnen vergeten. Hij is geschokt te horen dat de Wheelers serieus van plan zijn om naar Europa te verhuizen.

Maar hoe meer de datum van vertrek nadert, hoe meer de twijfel toeslaat. Het idee om naar Parijs te gaan heeft de relatie goed gedaan, maar de eerlijkheid en werkelijke reflectie ontbreken. Dat ligt vooral aan Frank. Hij stelt zijn ontslag uit en krijgt tot overmaat van ramp promotie. Een reclamefolder voor Knox blijkt ? tegen de verwachting ? een doorslaand succes. Wanneer April dan ook in verwachting blijkt te zijn, staat hun droom op losse schroeven. En daarmee meteen ook hun relatie. Een fijne Parijse droom die als een frisse wind door het huis blies lijkt vervlogen. Kiezen ze voor veiligheid? Of kiezen ze voor een ‘beter’ leven in Parijs? De naam Wheeler tenslotte geeft een indruk van mobiliteit, maar helaas deze is slechts schijn. Bestaat uit het verplaatsen van problemen. Vooral de gevoelens van de hoofdpersonen worden meesterlijk door Yates neergezet. Zijn dialogen zijn messcherp en daarom tenenkrommend. Men leze! Het boek is in een mooie vertaling verschenen bij de Arbeiderspers.

Richard Yates, Revolutionary Road. Arbeiderspers, 328 p., € 15,-