Recensie: Dingen die op liefde lijken van Hans Hogenkamp

Door Marco van den Broek

Dingen die op liefde lijken is de tweede roman van Hans Hogenkamp, na het geprezen Excuses voor het ongemak. In het nieuwe werk dient zich Job aan, die na een zakelijke afspraak met de mooie Zanne een affaire met haar begint. Hij wordt verliefd en besluit zijn gezin (acht jaar huwelijk en twee kinderen) te verlaten. Job blijkt zich echter te hebben vergist in de relatie met Zanne. Ze maakt het na een paar maanden al uit. Wat Job rest: een leeg nieuw huis en een massa aan herinneringen aan verloren liefde. Het enige wat hij kan doen is die herinneringen opschrijven. Hij componeert een reconstructie van hun relatie, in de vorm van een brief aan Zanne.

Dat is ook meteen wat het meest in het oog springt: de spanning tussen enerzijds het leven van Job na de breuk met Zanne en anderzijds de brief die hij schrijft. Het is een spanning tussen heden en verleden, maar ook een spanning tussen de visie van Job en de werkelijke feiten. Bovendien beschrijft Hogenkamp deze twee ‘werelden’ in verschillende perspectieven. Het resultaat: de gebeurtenissen spelen zich om het andere hoofdstuk af op een ander moment, gezien vanuit een ander perspectief. Dat is soms lastig bij te houden, maar het brengt wel een verfrissende afwisseling bij het lezen van dit boek.

Op verdienstelijke wijze zet Hogenkamp zijn hoofdpersonage neer als een man die alle lusten en lasten draagt van het moderne leven. Jobs scheiding levert hem het co-ouderschap op. Daarnaast heeft hij al zijn geld verdiend met het opzetten van een datingsite. Mensen hoeven elkaar dus niet meer in een kroeg te ontmoeten als het ook via internet kan. Op en top modern dus. Even zo helder beschrijft de auteur de kern de kern van het liefdesverdriet: “Hij slaat de krant dicht en denkt aan haar. Hij denkt tientallen malen per dag aan haar. […] En dan zijn er nog de tientallen keren per dag dat hij zonder aanleiding aan haar denkt.”

Maar zijn een heldere stijl en een verfrissende compositie voldoende voor een goede roman? Wie voorbij deze dingen kijkt, ziet ook een aantal minpunten. Jobs gevoelsleven gaat ten eerste niet verder dan de verwerking van verdriet. Het hoofdpersonage is zo geschapen dat het ook aan die vervlakking meedoet, die op zo heldere en treffende wijze wordt geschetst. Het is echter jammer dat Job niet meer in zich lijkt te hebben dan dat, want het verhaal leunt op zijn overdenkingen. Hij suggereert intellectualiteit door klassieke muziek en belezenheid, maar ademt banaliteit doordat hij Zanne alleen maar hard wil neuken en zich op geen enkele manier in haar inleeft. Het verhaal geeft geen verklaring voor deze discrepantie, behalve het feit dat Job zijn hart zou willen volgen. Wat er verder overblijft is een personage dat enkel en alleen bestaat bij de gratie van één gevoel: uitgebreid beschreven gevoel.

Hoe treffend Hogenkamp het verwerkingsproces van Job ook beschrijft, 230 bladzijden is wel erg lang voor deze ene emotie. Aan het einde van het boek weet ik bovendien nog steeds niet wie Job is: hij lijkt slechts een container voor hartenpijn te zijn en dat is, nogmaals, teleurstellend. Dat Hogenkamp bij het thema blijft, siert hem overigens. Maar wat ik als lezer zou verwachten is een handreiking op maat ‘Hoe om te gaan met demobiliserend liefdesverdriet’, echter wat ik krijg is een beschrijving ervan, die zou passen in de glossy’s die Zanne regelmatig leest. Een gestandaardiseerde definitie dus, die met persoonlijke maar oppervlakkige voorbeelden uitgemeten is.

Hans Hogenkamp, Dingen die op liefde lijken, Nijgh & Van Ditmar, € 17,50.