?Kunst is het spel der verwijzingen.?

Op de website van een andere Michael Tedja, die ergens anders woont dan de Michael Tedja die Hosselen schreef, www.michaeltedja.nl staat desalniettemin iets lezenswaardigs in dit kader:

‘Twenty years from now you will be more disappointed by the things that you didn’t do than by the ones you did do. So throw off the bowlines. Sail away from the safe harbor. Catch the trade winds in your sails. Explore. Dream. Discover.’

Verken. Droom. Ontdek. In Hosselen. Een diachronische roman in achtenvijftig gitzwartte facetten over beeldende kunst in identiteitsdenkend Nederland anno 2009 spreekt auteur (tevens beeldend kunstenaar, en zo nog even voorts …) Michael Tedja zijn lezer toe op p. 40: ‘Beste lezer, als ik iets ga maken weet ik van tevoren niet zo goed waar het over gaat of waar het over zou moeten gaan. Dan ben ik bezig met plakken en knippen. Het voortdurend accumuleren van herinneringen. Die tekeningen liggen om mij heen en worden vervolgens geconstrueerd tot beelden, waarin allerlei dingen tegelijk verschijnen. Een combinatie van beeld en gedachten.’ Tedja geeft in Hosselen zijn eigen wereld vorm met een overvloed aan elementen. De lezer krijgt inzicht in dat proces.

Aanvankelijk wekte de breedvoerigheid en de ogenschijnlijke dwarsheid van Tedja’s stijl bij mij irritatie op. Zo zijn alle ‘facetten’ van de ‘briljant’ waarmee de auteur zijn geesteskind vergelijkt genummerd, maar vervolgens op ‘gehusselde’ wijze achter elkaar geplaatst. Hele passages worden herhaald, er is veel informatie waarvan je je afvraagt: wil ik dat allemaal eigenlijk wel weten? Echter, na een zeer vermoeiend voorspel waarin wij elkander niet vonden besloot ik me als lezer nu eens over te geven aan deze uitdagende, ietwat kinky, vrijage en het boek dan ook op eigen wijze te consumeren. Dan maar niet bij het begin beginnen en volgens het geijkte boekje gestadig door tot met een diepe zucht van verlichting de eindstreep bereikt is. Wat volgde, toen ik mij openstelde voor het experiment, voor het nu eens innemen van een heel andere positie, was een boeiende en unieke ervaring. Bevredigend? Toch wel!

Sinds 2007 is Michael Tedja aangesteld als intendant Culturele Diversiteit voor het Fonds Beeldende Kunsten Vormgeving en Bouwkunst te Amsterdam. Aan dit zogeheten intendantenproject werkte hij eerder in groepsverband, met beeldend kunstenaars Gillion Grantsaan en Remy Jungerman. De tentoonstelling Wakaman 1 in 2006, in Tent. Rotterdam was daar een resultaat van. Deze maand verscheen in het kader van Wakaman 2 Tedja’s roman Hosselen. In juni zal hij een tentoonstelling cureren onder de titel ‘Eat the frame’.

Lang geleden werkte ik in Antiquariaat Kok in Amsterdam. Wat heeft dat er nou mee te maken denkt u misschien. Welnu: in het universum van wakamans & hosselaars heeft alles met alles te maken. Tasha’s World zingt het, u hoeft alleen te luisteren en gehoor te geven: ‘Tap into the flow …’. Bent u connected? Okee dan! Terug naar Amsterdam, begin jaren negentig. Op een dag kwam er een Surinamer op mijn afdeling. Aan mij was het niet te zien dat ik een belangrijk deel van mijn leven in zijn geboorteland had doorgebracht. Aangezien hij veel sprak en weinig luisterde, kwam het ook niet in me op om hem dat te vertellen. Hij legde mijn gebrek aan behoefte om hem te interrumperen uit als aanmoediging en hij deed me uitgebreid uit de doeken hoe het toeging in zijn land. Wat volgde was een warrig betoog dat er op neer kwam dat men in Suriname boeken schreef en uitgaf omdat men kennis over een bepaald onderwerp wilde delen. ‘Als wij iets geleerd hebben in het leven en we denken dat een ander daar wat aan kan hebben, dan zetten we die dingen in een boek. Zo is het.’ Op het moment zelf dacht ik dat ik voor die dag weer een goede daad verricht had: ik had een eenzaam medemens een luisterend oor geleend en hem het gevoel gegeven dat zijn aanwezigheid er toe deed, in deze grote wereld. Maar door de jaren heen, zijn zijn woorden zo vaak in mijn herinnering gekomen dat ze de omvang van een WAARHEID met grote letters hebben aangenomen. Ook Hosselen lijkt ontstaan te zijn van uit die behoefte, om “iets” te delen.

SMS aan mezelf, na het zien van Remy Jungermans installatie op de expositie ‘Black is Beautiful’, in De Nieuwe Kerk in Amsterdam. ‘n boek hoeft nt altijd t vast stramien te volgen. t kan ook op n winti altaar lijken mt onderdelen die nt gelijksoortig zijn mr die samen n geheel vormen mt verbanden die je zelf kan leggen’ Wanneer ik Hosselen opensla, maanden later, zie ik een variatie op dit thema, in 58 facetten nog wel. Ik denk na over de discussie die ook in Tedja’s boek ter sprake komt: ben je Surinaams of Nederlands in je uitingen, of multicultureel, of zwart of wit of zwartwit? De bron waar we uit putten is dezelfde. We tap into the same flow. Of niet? Is het de bril waarmee we kijken, of ligt het aan mij? Tedja roept veel vragen op, hij prikkelt.

E-mail aan een bevriende kunstenaar op 23 juli 2008, waarin ik naar nu blijkt facet 54 van Tedja geciteerd heb. Ook hij is ‘geraakt’ door Moreno’s woorden die zo goed aangeven dat grenzen begrippen mensen gedachten niet te definieren zijn op een exacte heldere manier. 

23 juli 2008, Boxel, Suriname

Goedemorgen kunstenaar,

Ik wilde je iets laten lezen dat ik tegenkwam op het internet, op een van de websites die te maken heeft met het Wakaman-project. Het is uit een artikel van kunstenaar/publicist Gean Moreno en het artikel heet ‘Werkelijk aanwezig’. Waardoor ik dan moet denken aan ‘Being there’, ken je die film met Peter Sellers, naar het boek van Jerzy Kosinski?

Moreno heeft een lange inleiding en komt dan met dit citaat van Gertude Stein: “Tenslotte is iedereen, dat wil zeggen iedereen die schrijft, geneigd in zichzelf gekeerd te leven, om te kunnen spreken van wat binnen in hem leeft. Om die reden moeten schrijvers over twee landen beschikken, dat waar ze thuishoren en dat waar ze in werkelijkheid wonen. Het tweede is romantisch, het staat los van henzelf, het is niet echt maar het is werkelijk aanwezig.”

Waarna Gean Moreno zijn artikel vervolgt met deze zinnen: “Ik blijf ervan overtuigd dat binnen en buiten, echt en werkelijk aanwezig, thuishoren en niet thuishoren al lange tijd moeilijk zuiver te onderscheiden zijn. Dat is tenminste wat ik leer uit al de pogingen in de hedendaagse kunst om het alledaagse z’n betovering terug te geven. Het lijkt alsof velen van ons proberen het echte, nu we er niet zeker van zijn waar dat precies te plaatsen, om te vormen naar het werkelijk aanwezige ? ons onmisbaar tweede land.”

Wat een prachtige tekst! Het sluit zo goed aan bij wat ik denk. Het blijft ongrijpbaar en niet eenduidig, ook Moreno heeft geen glasheldere uitleg, maar juist dat is precies zoals het is.

Lieve groeten, vanuit a kondre segundo, where dreams are reality …

 

 

 

Marieke

Op mijn prikbord hangt een tekst. Een boskopu? Een mantra misschien. Woorden zonder eigenaar, die ik tot de mijne heb gemaakt omdat ze tot me spreken. Ik lees Hosselen. Ik lees deze woorden, voor de duizendste keer en opnieuw verandert de betekenis ervan.

You’re trying too hard.

Relax.               Listen.

The drum talks.

It is a language.

Michael Tedja heeft met Hosselen een boek geschreven dat de omvang van een bijbel heeft. ‘Het regent en ik tel de druppels in de lucht, schrijf mijn bijbel.’ (p.335) Of het ook een bijbel is, nee. Maar de waarde zoals mijn profetische klant in het antiquariaat in Amsterdam het voorhield: het delen van kennis, het delen van inzichten die de moeite van het delen waard zijn: die waarde heeft het zeker. Het boek kan ook gezien worden als een denkkader zegt de schrijver: ‘Dit is een denkkader, als een kronkelende slang die zich op een organische, natuurlijke manier ontwikkelt.’ (p.75)

eat the frame eat the frame

because the audience becomes the work

it likes the work it likes itself

(Michael Tedja, p. 264)

‘Als ik goed kijk zie ik overal overduidelijke verbanden. Ik heb keuzes gemaakt die tot nieuwe keuzes hebben geleid, die weer tot nieuwe keuzes hebben geleid.’(p. 282) Niets is nieuw onder de zon ¹, ² , maar door zijn eigenwijze slijpwijze heeft Tedja toch bij vlagen een schittering in mijn ogen gebracht.

Noten:

1.        Umberto Eco: ‘Creativiteit is niet zozeer gelegen in het vinden van nieuw materiaal, alswel in de herschikking van het bestaande.’

2.        Johann Wolfgang von Goethe: ‘Alles is al eerder bedacht. Het is alleen de kunst om er weer aan te denken.’

 ‘Alles van waarde is krachtig, wat je ziet is wat je krijgt’, verf op foto, A4, 2008

step into my world:

N.B. Deze bespreking heeft in een veel kortere versie ook in de Ware Tijd gestaan, dagblad in Suriname, 21 februari 2009.