Wolf Solent – John Cowper Powys

De boeken van John Cowper Powys (1872 – 1963) zijn in Nederland niet zo populair, misschien door hun volume. Het vergt dan ook behoorlijk wat uithoudingsvermogen om een werk als bijvoorbeeld A Glastonbury Romance van maar liefst 1120 bladzijden, of Porius uit te lezen. Het door Jacob Groot prachtig vertaalde werk Wolf Solent uit 1929 is in vertaling 745 pagina’s, een dunnetje dus in het oeuvre van Powys.

John Cowper Powys werd in het Engelse Derbyshire geboren. Hij schreef zijn meeste werken in Amerika, maar het Engelse landschap van zijn jeugd speelt een magische rol in zijn werk. Uiteindelijk zou hij dan ook naar Engeland en Wales terugkeren en er tamelijk berooid sterven. Voordat iemand überhaupt aan een roman van deze schrijver gaat beginnen, is het aan te raden de biografie Descents of Memory van Morine Krisdottir (2007) er eens op na te slaan. De lezer zal versteld staan van de totale verkniptheid van de schrijver. En hoe deze schrijver stormachtig reageerde, hoe hij James Joyce’ Ulysses verdedigde in een proces tegen seksuele thematiek in het werk van Joyce en een publiekelijk debat aanging met de filosoof Bertrand Russell.

Aan de ene kant was Powys een genie waar het lezingen en schrijfwerk betrof; aan de andere kant een zonderlinge magiër, die model lijkt te hebben gestaan voor Hokus Pas uit Olie B. Bommel. “Volslagen buitenstaander, showman, pierrot en charlatan” zo omschreef Cowper Powys zichzelf. Hij at iedere dag hetzelfde, wilde zich louteren door geen sex met vrouwen te hoeven hebben, maar werd wel wildverliefd op hen. Giganten zoals T.S.Eliot, Elias Canetti, Henry Miller en Jack Kerouac bewonderden hem onvoorwaardelijk. Het liet John Cowper Powys ogenschijnlijk koud. “Sensuele mystiek” was de kwalificatie, die Simon Vestdijk koos voor Powys’ werk. Hijzelf vond dat het boek ging over niets meer of minder dan “de essentie van het leven en het mysterie van het bestaan.” Hij beschouwde Porius als zijn beste boek, het is in 1994, ver na Powys’ dood, nogmaals in een geheel geredigeerde versie uitgegeven.

Wolf Solent

Wolf Solent, de hoofdpersoon uit het gelijknamige boek is eigenlijk geschiedenisleraar, hoewel we over zijn lesgeven weinig tot niets te weten komen. Aan het begin van het verhaal keert hij terug naar zijn geboortestreek Dorset, om de landheer van King’s Barton, een landgoed, John Urquhart te assisteren bij het schrijven van een half historisch-, half literair boekwerk. Deze oude man is namelijk al tijden bezig een boek samen te stellen over de schandalen uit de streek. Hij lijkt een sadistisch genoegen te scheppen in deze bezigheid, waardoor hij zich de wrevel van de andere bewoners van het stadje op de hals haalt.

Wolf Solent kent het plaatsje Ramsgard uit zijn jeugd en heeft mooie herinneringen aan het landschap, maar het is ook de plek, waar zijn vader na ettelijke buitenechtelijke affaires stierf en begraven werd. Zijn laatste woorden waren:”Christus, ik heb van het leven genoten!” We komen te weten, dat vader er 2 minnaressen op na hield en een onecht kind verwekte. Verder wonen in het dorp nog meer zonderlinge personen zoals een boekhandelaar (van overwegend pornografisch werk) die een incestueuze verhouding met zijn dochter heeft gehad en bij haar een kind verwekte. Er is een alcoholische pastoor, Tilly Valey genaamd enz. De gemeenschap kent deze feiten, maar heeft er nimmer een punt van gemaakt. Des te meer geeft het aanleiding tot roddel en achterklap.

Wolf leert het verleden kennen. Het vormt de aanleiding voor een confrontatie met het lijk van zijn vader en met zijn nog levende moeder van wie hij moeilijk los kan komen. Hij is een man die op zoek is naar een eigen identiteit.

Een van de eerste ontmoetingen van Wolfs aankomst is met Selena Gault, een dame waarmee zijn vader een verhouding had, maar bovendien iemand met een geheim.

Al snel Wolf wordt verliefd op de beeldschone Gerda Torp, dochter van een steenhouwer, waar hij snel mee trouwt. Ze kan een merel nadoen met haar stem en staat dichtbij het landschap en de natuur. Maar hij voelt ook een platonische liefde voor Christie Malakite, de dochter van een boekhandelaar. Zij is veel intellectueler ingesteld dan Gerda, maar over haar vader doen de meest duistere geruchten de ronde. Om de zaak voor Wolf nog te bemoeilijken zorgt de aankomst van Wolfs moeder voor de nodige commotie in Ramsgard. Redfern, de man die voor Wolf als assistent voor Urquhart werkte aan het boek, stierf op een raadselachtige manier en zelfs zijn graf lijkt niet heilig. De bevolking graaft letterlijk in het verleden.

De twijfels van Wolf Solent zijn buitengewoon knap beschreven. Om zichzelf te vinden zoekt hij als een echte druïde tekenen in de natuur. Hoe waaien de winden, ruist de beek of vliegt de kraai? Allemaal tekens voor een zoekende, zoals hij zelf is. Overal ziet hij tegenstellingen in en probeert zo goed en zo kwaad als het gaat te laveren tussen het kwade en het goede door. Maar zijn karakter is zo zwak en hij wordt zo beheerst door onbewuste krachten dat hij geen lijn in zijn leven krijgt. Powys was een bewonderaar van Dostojewski en de gepijnigde ziel van Solent zou het prima gedaan hebben in een werk van de Rus.

Omdat in het dorpje niets lijkt te zijn wat het in werkelijkheid is, ontwikkelt Wolf een bijna maniakale achterdocht. Is zijn vrouw hem ontrouw? Of verbeeldt hij zich dat? Om Gerda te plezieren- zij wil ook wel eens nieuwe meubels en servies- besluit Wolf een voorschot op het boek te vragen aan Urquhart. Omdat hij een geboren twijfelaar is en overal tekens in ziet, wil hij de cheque plotseling teruggeven. Dat hij dit niet doet maar Gerda het bedrag schenkt, geeft hem geen enkele voldoening. Hij ziet hier slechts een teken van zijn eigen zwakte in. De vreemde dichter Jason Otter is inmiddels een vriend van hem geworden. Hij beweert te weten wat er met de arme gestorven Redfern is gebeurd. Is dat de waarheid? We weten het als lezer niet. Tijdens een groot feest ?het hoogtepunt van het boek- ontmoeten alle hoofdpersonen elkaar in een draaimolen van beelden en haast filmische situaties.

Fantastisch hoe Powys speelt met perspectief, handeling en plaats.

We leven als lezer mee met het innerlijk van Wolf Solent en zijn passie: liefde voor de natuur. Hij knapt altijd op van een ferme wandeling, die vaak dwars door heggen en velden gaat. Hij dwaalt van stad tot dorp, slechts zelden besluit Wolf de trein te nemen. Regen, wind, zon of kou, het Engelse landschap wordt door de schrijver altijd opgehemeld, als betreft het een paradijselijke tuin vol met de grootste kleurenpracht. Een klein bloempje kon al voor een extase zorgen, de kleuren die het landschap aanneemt tijdens de verschillende seizoenen en weersgesteldheden zijn ongelooflijk divers. Aan het einde van het boek is Wolf Solent nog weinig opgeschoten. Hij zal een dolende blijven, een schim.

Cowper Powys laat de lezer heel diep in het bewustzijn van zijn hoofdkarakter duiken. Hierdoor nemen de gedachten van Wolf Solent ook regelmatig komische en satirische vormen aan. Hoewel Wolf Solent een antiheld is, is hij ook geen lieverdje. Uiterlijk zo beleeft mogelijk, innerlijk altijd vol wantrouwen en cynisme. En dat maakt dit ongewone boek zo krachtig.

Het is geen boek voor de haastige lezer. Maar degene die onder de bekoring raakt van Wolf Solent, zal nog vaak teruggrijpen naar dit verhaal van een man die zijn vurige zielenroerselen laat blussen door een altijd verleidende natuur. En zijn keuze niet kan bepalen tussen twee verschillende vrouwennaturen, die complementair zijn. Hierna kunnen we ons dan wijden aan nog dikkere meesterwerken van deze zonderlinge, maar geniale schrijver.

Karel Wasch

JOHN COWPER POWYS – WOLF SOLENT (1929), (Wolf Solent, vert. Jacob Groot, blz. 745, ISBN 978 90 446 10895 uitg. Prometheus, 2008)