J.M.A. Biesheuvel

Jacobus Martinus Arend Biesheuvel (Schiedam, 23 mei 1939) ontving in 2007 de P.C. Hooft-prijs voor zijn volledige oeuvre. Volgens het juryrapport heeft de schrijver J.M.A. Biesheuvel ‘met zijn verhalen, die het autobiografische en het fantastische op een zo wonderbaarlijke manier met elkaar vermengen, (…) een unieke en onverwisselbare bijdrage geleverd aan de Nederlandse literatuur.’

Persoonlijk

Maarten Biesheuvel werd geboren in Schiedam en heeft vier broers en zussen. Zijn vader was archivaris op een scheepswerf Wilton Feyenoord. In 1956 werd Biesheuvel van het lyceum afgestuurd wegens eigenzinnig gedrag. Hij ging varen als ketelbink en volgde het avondgymnasium. Hij zakte echter voor zijn staatsexamen, in 1958 maakte hij uiteindelijk het laatste jaar van zijn gymnasiumopleiding af.

Na zijn militaire dienst ging Biesheuvel rechten studeren. Hij volgde samen met Maarten ’t Hart colleges bij Karel van het Reve, die in Leiden hoogleraar Slavische Letterkunde was. Naar eigen zeggen dacht Maarten Biesheuvel ‘in een krankzinnige gereformeerde waan’ dat Karel van het Reve God was, mede doordat hij zo erudiet was en dat als volstrekt vanzelfsprekend beschouwde.

Tot zijn eenentwintigste leefde Biesheuvel in ‘een roes’ van godsdienst. Toen hij in 1958 Eva Gütlich, met wie hij in 1979 trouwde, leerde kennen viel die ‘roes’ weg. Zij was niet-gelovig en liet Biesheuvel zien dat ze niet slechter was dan christenen die hij kende. Biesheuvel kwam in een ernstige psychische crisis en van februari tot juni 1966 zat hij in de psychiatrische inrichting Endegeest in Oegstgeest. Na zijn ontslag verhuisde hij naar Leiden.

In zijn studietijd publiceerde hij in het Leids Universiteitsblad en voor het verenigingsblad van studentenvereniging Catena. In 1972 debuteerde hij met de verhalenbundel In de bovenkooi en vestigde hiermee direct zijn naam. Hij werkte tien jaar aan de bundel, waarin alle thema’s zijn aan te treffen die zijn oeuvre domineren: de zee, God, krankzinnigheid, angst en eenzaamheid.

In de jaren zeventig en tachtig publiceert Biesheuvel ongeveer iedere twee jaar een bundel, maar in de jaren negentig valt zijn productie stil, mede door zijn manisch-depressiviteit en veelvuldige opnamen in inrichtingen.

Biesheuvel heeft zich nooit sterk in de media of de literaire wereld geprofileerd, naar eigen zeggen is hij een ‘romantische randfiguur, die helemaal niet hoort in het middelpunt van de literaire aandacht.’ Desalniettemin wordt zijn werk zeer gewaardeerd, zowel door critici als een breed lezerspubliek.

Maarten Biesheuvel is getrouwd met Eva Gütlich. Ze wonen in Leiden, in een houten huis genaamd Sunny Home.

Bijzonderheden

• J.M.A. Biesheuvel publiceerde ook onder de namen Emmy van Overeem, God en D. Blijn.
• De hoofdfiguren van Biesheuvel zijn nadrukkelijk underdogs en terugkerende thema’s: zijn (gereformeerde) jeugd, de rol van zijn vrouw Eva in zijn leven, psychiatrische inrichtingen en het idee om Jezus te zijn. Naast verhalen met een hoog werkelijkheidsgehalte schreef hij kolderieke, surrealistische vertellingen.
• Biesheuvel maakt veel gebruik van een associatieve verteltechniek, vol ironie, wrange humor en een sterke verbeeldingskracht.
• Biesheuvel is de neef van de protestants-christelijke schrijfster Jacoba Vreugdenhil.
• Tot zijn zestiende werd hij Martie genoemd.

Links

www.jmabiesheuvel.nl

Werken

• In de bovenkooi (1972)
• Verhalen van J.M.A. Biesheuvel (1973)
• Slechte mensen (1973)
• Opstapper (1973)
• Tussen dieren, tussen mensen (1974)
• Vijf korte verhalen (1974)
• Het is ook fout dat ik me zo vaak… (1975)
• Het nut van de wereld (1975)
• Gedichten [roofdruk] (1976)
• De Weg naar het Licht (1977)
• De Verpletterende Werkelijkheid (1978)
• Een dag uit het leven van David W. (1978)
• De verpletterende werkelijkheid (1979)
• De merel (1980)
• Een gelukkige oude dag (1980)
• Duizend vlinders (1981)
• Wilde zwanen (1981)
• Hoe de dieren in de hemel kwamen (1982)
• Brommer op zee (1982)
• De bruid (1982)
• De zoon (1982)
• Mijn vrouw (1983)
• Heren E (1983)
• Tussen mensen tussen dieren (1983)
• De steen der wijzen (1983)
• Reis door mijn kamer (1983)
• De wereld moet beter worden (1984)
• Reis door mijn kamer (1984)
• Sigaar (1984)
• Zeeverhalen (1985)
• Godencirkel (1985)
• De klacht van de dorpsschoolmeester (1985)
• Eert uw vader en uw moeder (1985)
• Avonturen van Joachim Müller (1986)
• Godencirkel (1986)
• Ons onvervreemdbaar erfdeel (1986)
• Nachtelijk gesprek (1987)
• In het land der grijze dalen (1987)
• De angstkunstenaar (1987)
• Een overtollig mens (1988)
• Biesboek (1988)
• Storm op zee (1988)
• Konijn (1988)
• Vader en dochter (1988)
• Vijftig verhalen (1989)
• Epigrammen (1989)
• Carpe diem (1989)
• Kreet uit een kelderwoning (1989)
• Een overtollig mens (1990)
• Onrust (1992)
• Ere-admiraal Wyntham Cremer (1993)
• Giuliano (1994)
• Van de man die zelf een wolk was (1994)
• Biesheuvel over Elsschot… (1994, roofdruk)
• Kind/Het wonder (1994)
• Angst (1996)
• Oude geschiedenis van Pa (2001)
• Zes novellen (2001)
• Motje tegen gloeiend lampepeertje (2001)
• God zelf (2002, roofruk)
• Oude geschiedenis van Pa (2002)
• Eva’s keus (2003)
• Brieven aan Bert Poll (2003)
• Raadgeving in het holst van de nacht (2004)
• De wethouder (2005, roofdruk)
• Een sterfgeval (2007)
• De angstkunstenaar (2007)
• Blozen (2007)
• Kerstverhaal (2007)
• Verzameld werk (2008)
  Bron: www.jmabiesheuvel.nl

Prijzen

• 1972 Alice van Nahuys-prijs voor In de bovenkooi.
• 1985: F. Bordewijk-prijs voor Reis door mijn kamer.
• 1986: Erepenning van de stad Leiden.
• 2007 P.C. Hooft-prijs voor gehele oeuvre.

Benoemingen

• 2008 Officier in de Orde van Oranje-Nassau

Tekening Martien Bos, www.antisomber.nl